IV SA/Gl 835/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Starszy referent Izabela Maj – Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi G.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego G. K. od decyzji z [...] r. nr [...], wydanej przez Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działającego z upoważnienia Burmistrza K., odmawiającej umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od października 2008r. do dnia wydania decyzji i naliczonych od nich odsetek ustawowych – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 30 ust. 2, art. 25 i art. 27 ust. 1 i ust. 1a ustawy z 7.09.2007 r., o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 489 z póź. zm.). Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym sprawy: W dniu [...] r. G. K. - dłużnik alimentacyjny - zwrócił się do organu I instancji o umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, na osoby uprawnione: jego synów J. K. i B. K.. W uzasadnieniu wniosku – do którego załączył kserokopie dokumentacji medycznej- podniósł swój zły stan zdrowia wskazując, że cierpi na choroby układu ruchu, przeszedł endoprotezoplastykę stawu biodrowego, co skutkowało długotrwałą rehabilitacją, doznał złamania kości udowej, złamania wieloodłamowego rzepki lewej z przemieszczeniem. Stwierdzono u niego także chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa i biodra prawego. Skutkiem tych schorzeń jest jego ograniczona ruchomość i dolegliwości bólowe, które powodują, że nie może podjąć żadnej pracy. Brak dochodów powodujący bezskuteczność egzekucji świadczeń alimentacyjnych (co wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego z [...] r.), niemożność przemieszczenia się i podjęcia pracy powodują, że trudno mówić o realnych szansach na spłatę istniejącego zadłużenia. Po rozpatrzeniu w/w wniosku organ I instancji decyzją z [...] r. odmówił stronie umorzenia spornych należności. W uzasadnieniu wskazał, że na dzień wydania decyzji zadłużenie strony wynosi [...] zł oraz odsetki w kwocie [...] zł. Powstanie tak znacznego zadłużenia jest wynikiem zaniechania strony polegającego na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dwojga dzieci przez dłuższy czas. Strona nawet będąc w lepszej dyspozycji zdrowotnej dokonywała wpłat sporadycznie i w niewielkich kwotach. Organ zważył sytuację majątkową i życiową strony. Stwierdził, że jest on sobą młodą (rocznik [...] ), w wieku produkcyjnym, mieszka w domu rodziców, utrzymuje się z prac dorywczych, jest ubezpieczony jako domownik w KRUS, nie pobiera żadnych świadczeń z ZUS ani KRUS. Choruje od [...] r., ale nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Nie posiada także żadnego majątku: ruchomości, nieruchomości, ani innych zasobów. Jego miesięczne wydatki wynoszą ok. [...] zł. Dalej przyznał, że aktualna sytuacja zdrowotna i dochodowa strony jest trudna, tym niemniej nie pozbawia go możliwości podejmowania działań zmierzających do jej poprawy. Liczne schorzenia strony nie pozbawiają jej jednak możliwości podjęcia działalności zarobkowej adekwatnej do jej możliwości i stanu zdrowia. Nadto sytuacja dochodowa strony może ulec zmianie w przyszłości bądź to w wyniku podjęcia pracy, bądź na skutek zaistnienia innych zdarzeń powodujących powstanie przysporzenia w jej majątku. Stwierdził także, że w odniesieniu do strony nie nastąpiły żadne nadzwyczajny zdarzenia losowe, jak pożar czy powódź, nie orzeczono też w stosunku do niego niepełnosprawności w stopniu znacznym, co mogłoby wskazywać na niemożność spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie, które przychyliło się do stanowiska organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy orzeczenie tegoż organu. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało na uregulowania prawne zawarte w art. 27 ust. 1 i 1 a, ust. 2, ust. 8, ust. 9 i ust. 10 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Następnie powołując art. 30 tej ustawy wyjaśniło, że na zasadzie ust. 1 i ust. 2 tegoż art. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego udzielać ulg w jego spłacie, w tym umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Kolegium przypomniało, że skarżący ma [...] lat, jest osobą rozwiedzioną, zamieszkuje w domu rodziców, nie posiada żadnego majątku. W/w jest ubezpieczony jako domownik w KRUS, w trakcie wywiadu zgłosił problemy zdrowotne lecz - jak twierdzi - nie posiada dowodów na okoliczność leczenia, nie posiada również orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W/w nie pobiera świadczeń z KRUS ani z ZUS twierdzi, że utrzymuje się z prac dorywczych i miesięcznie ponosi wydatki w wys. [...] zł, w tym na leki [...] zł., na energię elektryczną [...] zł, alimenty [...] zł. Podkreśliło, że skarżący od wielu lat nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego względem swych dzieci, w związku z czym należności te pokrywane są z budżetu Państwa, a tym samym ciążą na ogóle społeczeństwa. W ocenie Kolegium w rozpatrywanym przypadku w związku z chorobą strona ma możliwość uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności, jednocześnie ze względu na wiek ma możliwość podjęcia stosownego do stanu zdrowia zatrudnienia. Zatem skoro istnieje możliwość spłacenia przez niego spornych należności w przyszłości, to - zdaniem Kolegium - organ zasadnie odmówił stronie ich umorzenia. Ponieważ obecnie strona nie jest w stanie jednorazowo uregulować przedmiotowych zaległości wskazał, iż ma możliwość zwrócenia się do organu I instancji o udzielenie ulgi w postaci rozłożenia ich spłaty na raty. Na to rozstrzygnięcie strona wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zarzuciła mu naruszenie art. 7, art.11, art. 77§ 1, art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 i art. 15 K.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, skutkujące także przekroczeniem uznania administracyjnego oraz oparcie rozstrzygnięcia nie o stan z chwili orzekania, ale o przesłankę przyszłych możliwości zarobkowych zobowiązanego. W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasadzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) kompetencje sądów administracyjnych w zakresie kontroli działalności administracji publicznej ograniczone zostały do oceny działalności tych organów pod względem zgodności z prawem. Działając w granicach przyznanych kompetencji, wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny prawidłowości zastosowania w postępowaniu administracyjnym przepisów obowiązującego prawa materialnego i procesowego oraz trafności ich wykładni. Dokonując czynności kontrolnych sąd zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny jaki istniał w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Nadto należy podkreślić, że w myśl art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej przywoływanej jako "p.p.s.a.") sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, że ma obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Działając w tak określonych granicach Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia prawa uzasadniającego wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Podstawę prawną umorzenia zaległości z tytułu alimentów stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z 7.09.2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2017, poz. 489). Stosownie do powołanego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie tego, czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Z zapisu zawartego w art. 30 ust. 2, iż "organ może umorzyć należności", wynika wola ustawodawcy pozostawienia rozstrzygnięcia tzw. uznaniu administracyjnemu. Zatem organ może, lecz nie musi uwzględnić wniosku strony, nawet jeżeli sytuacja majątkowa i rodzinna dłużnika jest bardzo trudna. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania, jednocześnie przyznając temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie to oczywiście nie oznacza całkowitej dowolności. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 k.p.a., który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasadę załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z 26.09.2000 r., I SA 945/00, LEX 79608). W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego. Z akt sprawy wynika, że skarżący wniósł o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi od nich odsetkami w całości tj. w kwocie [...] zł należności głównej i [...] zł odsetek na okres od października 2008 do dnia wydania decyzji organu I instancji, tj. do [...] . Powyższe okoliczności wskazują, że skarżący od wielu lat nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, przy czym jego stan zdrowia nie w pełni tłumaczy to zaniechanie. We wniosku o umorzenie wskazał on, że "w ostatnich latach stale boryka się z chorobami układu ruchowego." Podniósł, że w [...] r. przeszedł endoprotezoplastykę stawu biodrowego, a w [...]r. doznał złamania kości udowej, natomiast zaległości w zapłacie sięgają roku [...] , co oznacza, że skarżący nie płacił alimentów nawet wówczas, gdy stan jego zdrowia był lepszy. Nadto – zgodnie z powołanym art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy – organ wydając decyzję winien uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną. Temu obowiązkowi organy sprostały. Ustaliły, że skarżący mieszka w domu rodziców, jest rozwiedziony, ubezpieczony w KRUS, nie posiada majątku. Z akt sprawy wynika jednak także, że skarżący mieszkając w domu rodziców nie ponosi z tego tytułu opłat (poza należnością za energię elektryczną w kwocie [...] zł – kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego, k. 28 i nast. akt administracyjnych), co niewątpliwie przekłada się na poprawę jego warunków życiowych. Z powołanego kwestionariusza wynika także, że dochody strony z prac dorywczych wynoszą [...] zł a wydatki [...] zł, zatem – mimo, że są niewysokie – pozwalają na regulowanie alimentów w kwocie wyższej, niż strona to czyni. Wreszcie strona nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności a z drugiej strony nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, czyli nie podejmuje prób znalezienia pracy (powołany wyżej kwestionariusz w aktach sprawy). Zauważyć należy, że umorzenie należności, jest formą najdalej idącej ulgi w spłacie należności i dlatego stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym. Powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego w sposób trwały i nie rokujący na przyszłość nie pozwala na wywiązanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku, wynikającego z treści art. 27 ust. 1 ustawy. Sytuacja taka w przypadku osoby skarżącego nie ma miejsca, który jest osobą młodą (ma [...] lat, zatem okres jego aktywności zawodowej wynosi jeszcze ok. [...] lat), zaś z akt sprawy nie wynika, aby ze względu na stan zdrowia nie mógł podjąć zatrudnienia, przy czym uwaga ta odnosi się także do sytuacji obecnej, a nie przyszłości. Wreszcie podnieść należy, że obowiązek alimentacyjny rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny i nie jest uzasadnione, by przerzucać go na ogół podatników. Celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu osobom uprawnionym do alimentów, a nie wyręczanie w tym obowiązku osób zobowiązanych. Jest to zatem pomoc ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, ale ze względu na fakt, że odbywa się kosztem ogółu podatników zasadnym jest, aby wypłacone uprawnionym świadczenia alimentacyjne obciążały zobowiązanego z tytułu alimentów. Również konieczność dokonywania wykładni omawianych przepisów z uwzględnieniem ich celu - o czym była już mowa w niniejszym uzasadnieniu – potwierdza prawidłowość stanowiska, jakie zajęły w tej sprawie organy administracji. Reasumując stwierdzić należy, iż wydanie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym mającym na celu wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. W skardze strona co prawda zarzuca niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, ale zauważyć należy, że miała ona w toku postępowania złożenia wniosków dowodowych, czego nie uczyniła. Strona zarzuciła także, że organ nie wziął pod uwagę stanu jej zdrowia, co nie jest zgodne z prawdą. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano bowiem, że strona "choruje, lecz nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności" oraz, że "w związku z chorobą ma możliwość uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności". W ocenie Sądu organ nie dopuścił się przekroczenia granic uznania administracyjnego. W zaskarżonej decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy, dokonał oceny zgromadzonych dowodów i logicznie umotywował zajęte stanowisko, nie naruszając przepisów postępowania, a zwłaszcza art. 7, 8, 77 i 80 K.p.a. Sąd nie dopatrzył się również, aby orzeczenie zostało oparte o przesłankę przyszłych możliwości zarobkowych. Treść orzeczenia znajduje uzasadnienie w sytuacji aktualnie istniejącej, również stwierdzenie o możliwości podjęcia stosownego do stanu zdrowia zatrudnienia odnosi się do chwili obecnej. Zresztą skarżący już w dniu złożenia wniosku o umorzenie świadczył prace dorywcze, co oznacza, że był zdolny do ich wykonywania. Z przedstawionych wyżej względów – na mocy art. 151 p.p.s.a. – Sąd oddalił skargę.