IV SA/Gl 836/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2019 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] r. w przedmiocie: 1. uchylenia decyzji z dnia [...] r. w pkt 1 przyznającej stronie świadczenie wychowawcze na M. B. w okresie od 01.10.2017r. do 30.09.2018r.; 2. odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na M. B. w okresie od 01.10.2017r. do 30.09.2018r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postanowieniem z dnia [...] r. organ I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 5, art. 147, art. 149 k.p.a. wznowił postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko skarżącej – M. B. na okres świadczeniowy 2017/2018. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i oceny przesłanek wznowienia postępowania z art. 145 § 1 k.p.a., organ I instancji uznał, że są podstawy do uchylenia w pkt 1 ostatecznej decyzji z dnia [...]r., albowiem po dokonaniu ponownego przeliczenia dochodów rodziny i po doliczeniu do dochodu poprzednio ustalonego przez organ I instancji dochodu uzyskanego przez męża skarżącej z tytułu diet, dochód rodziny od 01.10.2017r. do 30.09.2018r. przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, tj. 800,00 zł. Organ odwoławczy podkreślił, że na podstawie przeprowadzonego postępowania i zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ I instancji dowiódł, iż w dacie wydania pierwotnej decyzji z dnia [...]r. dotyczącej przyznania stronie świadczeń wychowawczych na dzieci, strona nie posiadała uprawnienia do otrzymania powyższego świadczenia na pierwsze dziecko od 01.10.2017r. do 30.09.2018r. Na podstawie zaświadczenia pracodawcy organ ustalił bowiem, że wysokość diet z tytułu podróży służbowych męża skarżącej za 2016r. w związku z czasowym przebywaniem za granicą wyniosła 52 435,68 zł. Wskazał, że dochód rodziny wnioskodawczyni po doliczeniu diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych wyniósł - 88 165,75 zł, a miesięczny dochód wyniósł 1 836,79 zł w przeliczeniu na członka rodziny. Organ podniósł, że w świetle art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017r., poz. 1851 ze zm.), ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (dalej u.ś.r.). Pod pojęciem dochodu rozumie się, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit.a u.ś. r.). Według art. 3 pkt 1 lit. c u.ś.r., pod pojęciem dochodu rozumie się inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Organ obszernie przytoczył orzecznictwo sądowe w powyższym zakresie i stwierdził, że organ I instancji prawidłowo wznowił postępowanie w tej sprawie, przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wystąpił do pracodawcy męża skarżącej o przekazanie informacji, czy wypłacał należności z tytułu wyjazdów służbowych odpowiadające dietom, o których mowa w art. 775 Kodeksu pracy i prawidłowo ustalił wysokość dochodu rodziny. Następnie organ wskazał, że jeżeli członek rodziny osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze otrzymał wymienione we wskazanym wyżej przepisie należności w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na który ustalane jest prawo do ww. świadczenia, to wnioskodawca powinien to wykazać w załączniku do wniosku i dołączyć do wniosku oświadczenie danego członka rodziny w tym przedmiocie. Tymczasem z załączonego do wniosku, oświadczenia członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy wynika, że strona w 2016r. nie uzyskała dochodu z powyższego tytułu. Organ podkreślił, że powyższe oświadczenie zawiera szczegółowe pouczenie, jakie dochody należy uwzględnić, w tym dochody wskazane w art. 3 pkt 1 lit.c tiret 10 u.ś.r. W podsumowaniu organ podniósł, że przepis ustawy nakazujący zaliczenie do dochodów należności z tytułu nieopodatkowanych diet funkcjonuje niezmiennie od kilkunastu lat i to na stronie ciąży obowiązek wykazania tego dochodu w oświadczeniu stanowiącym integralną część wniosku wszczynającego postępowanie o przyznanie świadczenia wychowawczego. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 2 i 3 i art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez ich błędną wykładnię będącą wynikiem błędnych i niepełnych ustaleń co do dochodu rodziny. Ponadto zarzuciła naruszenie przez organ przepisów postępowania, przede wszystkim art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w zw. z art. 151 § 1 K.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - polegającego na ich błędnym zastosowaniu będącym wynikiem przyjęcia (bez poczynienia w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń), że w sprawie wystąpiły łącznie wszystkie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. warunkujące wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, tj. że: wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, w sytuacji, gdy w dacie składania wniosku organowi znany był fakt pobierania diet z tytułu podróży służbowych przez męża skarżącej. Skarżąca podniosła również zarzut naruszenia - art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób, który nie pogłębia zaufania obywateli do organów państwa a także świadomości i kultury prawnej obywateli, co jest konsekwencją naruszenia wszystkich przepisów prawa wskazanych w zarzutach niniejszej skargi a nadto, braku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; - art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 k.p.a., art. 80 k.p.a. - poprzez ich niezastosowanie w szczególności naruszenie zasady prawdy, z której wynika obowiązek organu wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy; - art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. - albowiem treść uzasadnienia decyzji uniemożliwia dokonanie oceny toku wywodu, ponadto uzasadnienie nie w pełni odpowiada wymaganiom, jakie stawia wymieniony przepis. W związku z powyższymi zarzutami, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi wskazała m.in., że w zaskarżonej decyzji organ podniósł, że wysokość diet z tytułu podróży służbowych za 2016 r. w zw. z czasowym przebywaniem za granicą wyniosła 52.435,68 zł. i dochód rodziny wnioskodawczyni po doliczeniu diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych wyniósł 1.836,79 zł w przeliczeniu na członka rodziny. Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dochody oblicza się jako przychody pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zarzuciła, że w zaskarżonej decyzji, a wcześniej w decyzji GOPS nie wyjaśniono m.in. sposobu, w jaki został obliczony dochód rodziny. Podkreśliła, że w zaświadczeniu pracodawcy jej męża jest mowa o kwotach netto i takie też wskazano (powtórzono) w uzasadnieniach decyzji podnosząc na ich podstawie, że doszło do przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego w przeliczeniu na osobę. Skarżąca zarzuciła, że zaniechano zbadania (wyjaśnienia), co właściwie oznacza ta "wypłacona należność (...) w kwocie netto" wskazana w zaświadczeniu i jak została obliczona, czy jest to np. kwota otrzymana "na rękę" czyli wartość przychodów po potrąceniu składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz pobraniu zaliczki na podatek dochodowy. Podniosła, że zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wartość otrzymywanej wypłaty "na rękę" z tytułu zatrudnienia ze stosunku pracy należy dodatkowo pomniejszyć o podatkowe koszty uzyskania przychodu, co oznacza odjęcie zryczałtowanych kosztów ze stosunku pracy przewidzianych w art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dodała, że przy obliczeniach kosztów uzyskania przychodu należy również mieć na uwadze art. 22 ust. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uchylającą, w wyniku wznowienia postępowania, decyzję przyznającą skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na wymienione w decyzji dziecko i orzekającą o odmowie przyznania tego świadczenia. Powodem wydania rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że do dochodu poprzednio ustalonego przez organ I instancji, należało doliczyć diety z tytułu podróży zagranicznych męża skarżącej, wskutek czego dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącej przekroczył ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wymienionego świadczenia. Wśród podstaw prawnych rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył przepis art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220), stosowany z mocy art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017r., poz. 1851 ze zm.), według którego, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to m.in., po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e i 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym, inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym m.in.: wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10, należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Podstawę dowodową dokonanych przez organ ustaleń w sprawie stanowiło zaświadczenie pracodawcy męża skarżącej z dnia 27 marca 2018 r., znajdujące się w aktach administracyjnych, według którego w roku 2016 wypłacono wyżej wymienionemu, należności z tytułu podróży służbowych w kwocie netto 52 435,68 zł. Organ w zaskarżonej decyzji podniósł, że "na podstawie zaświadczenia pracodawcy męża strony ustalono, że wysokość diet z tytułu podróży służbowych za 2016 r. w zw. z czasowym przebywaniem za granicą wyniosła 52 435,68 zł." Następnie wskazał, że dochód rodziny wnioskodawczyni po doliczeniu diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych wyniósł - 88 165,75 zł, a miesięczny dochód wyniósł 1 836,79 zł w przeliczeniu na członka rodziny. Organ nie wyjaśnił jednakże, z jakiego powodu przyjął wyżej wymienioną kwotę jako kwotę diet z tytułu podróży zagranicznych męża skarżącej za 2016 r., w sytuacji, gdy w zaświadczeniu pracodawcy mowa jest o "należnościach z tytułu podróży służbowych w kwocie netto". Zaniechał wskazania, w jaki sposób należności te zostały obliczone, a więc co składa się na ich kwotę i w ogóle co oznaczają "należności z tytułu podróży służbowych w kwocie netto". Zasadnie zatem strona podniosła w skardze, że w sprawie zaniechano wyjaśnienia, co właściwie oznacza "wypłacona należność (...) w kwocie netto" wskazana w zaświadczeniu i jak została obliczona. W konsekwencji powyższego zasługiwał na uwzględnienie zarzut skargi, że zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji organu I instancji nie wyjaśniono sposobu, w jaki został obliczony dochód rodziny. Pominięcie przez organ odwoławczy – podobnie jak i przez organ I instancji – istotnych ustaleń i ocen, stanowiło naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Organy obydwu instancji nie ustaliły bowiem kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i w konsekwencji nie przeprowadziły oceny prawnej we wskazanym wyżej zakresie. Wobec tego skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pominięte ustalenia dotyczyły podstaw rozstrzygnięcia, a zatem naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazania co do dalszego postępowania, dotyczące przeprowadzenia przez organ ustaleń w sprawie, zostały zawarte w powyższych rozważaniach.