IV SA/Gl 837/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2010 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w P. na decyzję Państwowej Inspekcji Pracy – Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający ją nakaz Państwowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] , nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...], Nr [...] Państwowy Inspektor Pracy w K. orzekł o obowiązku wypłaty kierowcom zatrudnionym w A Spółce z o.o. z siedzibą w P. należnego im wynagrodzenia za pracę, począwszy od czerwca 2004 r. do maja 2005 r. Nakaz opisany numerem [...] wskazywał na obowiązek wypłaty wymienionym w poprzednich nakazach pracownikom dodatku za pracę w porze nocnej. W motywach tego rozstrzygnięcia organ wskazał, że kontrolowany pracodawca zatrudniał kierowców w niepełnym wymiarze czasu pracy. Za wykonaną pracę wypłacał im wynagrodzenie za ilość godzin wynikającą z wymiaru określonego w umowie, bez względu na ilość przepracowanych faktycznie godzin, tj. wbrew obowiązkowi wynikającemu z treści art. 94 pkt 5 kodeksu pracy. W wyniku przeprowadzonego postępowania kontrolnego, z którego sporządzony został protokół ustalono, że kierowcy wykonywali pracę w godzinach ponadwymiarowych i w porze nocnej. Ponadto ujawniono, iż nie otrzymali oni wynagrodzenia za przepracowane godziny ponadwymiarowe, dodatków za pracę w godzinach nocnych, a także wynagrodzenia za czas dyżuru. Stwierdzono nadto uchybienia w prowadzonej w zakładzie pracy ewidencji czasu pracy. Jednocześnie wskazano, iż z adnotacji widniejącej na końcu protokołu kontroli wynikało, iż kontrolowany pracodawca odmówił jego podpisania. Po rozpoznaniu odwołania A z o.o. w P., Okręgowy Inspektor Pracy w K. decyzją z dnia [...], Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Powołując się na ustalenia dokonane w postępowaniu przed organem I instancji organ wskazał, że obowiązkiem pracodawcy jest terminowo i prawidłowo wypłacać wynagrodzenie, które przysługuje pracownikowi za pracę wykonaną, a za pracę niewykonaną należy się wynagrodzenie wyłącznie, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią. Powołując się nadto na wyrażoną w wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] sygn. [...] opinię, Okręgowy Inspektor Pracy podniósł, iż bez znaczenia dla nabycia prawa do wynagrodzenia pozostaje fakt, czy istniała ekonomiczna potrzeba wykonania pracy, gdyż praca wykonana, to praca świadczona przez pracownika zgodnie z jego obowiązkami. Od powyższej decyzji Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżąca stwierdziła, iż nienależycie zinterpretowano jej wyjaśnienia, a w konsekwencji nieprawidłowo zaliczono czas podróży służbowej zatrudnionych w niepełnym wymiarze pracy kierowców jako okres dyżuru, w trakcie którego pracownik nie świadczy pracy i nie pozostaje w dyspozycji pracodawcy. Powielając w całości argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji podtrzymała, iż wypłacana kierowcom zatrudnionym na niepełny etat dieta za podróż służbową w pełni zastępuje wynagrodzenie tych pracowników, którzy nie świadczą faktycznej pracy lecz tylko pozostają w podróży służbowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 27 października 2006 r. sygn. akt IV SA/Gl 1017/05 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji z dnia [...] Sąd wskazał, że aktem prawnym regulującym czas pracy kierowców zatrudnionych na podstawie stosunku pracy, obowiązki pracodawców w zakresie wykonywania przewozów drogowych i zasady stosowania norm dotyczących okresów prowadzenia pojazdów, obowiązkowych przerw w prowadzeniu i gwarantowanych okresów odpoczynku jest ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 92, poz. 879.). Podał, że zgodnie z art. 4 tej ustawy, przepisy kodeksu pracy stosuje się wyłącznie w zakresie w niej nieuregulowanym. Natomiast pomimo, iż kontrola przeprowadzona w siedzibie skarżącego dotyczyła zagadnień związanych z czasem pracy kierowców i należnego wynagrodzenia z tytułu przepracowanych godzin na stanowisku kierowcy zarówno w zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organy w żadnym zakresie nie powołały się na przepisy tej ustawy. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów art. 107 § 1 i 3 k.p.a., a w konsekwencji nie była możliwa jej należyta ocena rozstrzygnięcia w aspekcie jego zgodności z prawem materialnym. W wyniku skargi kasacyjnej wniesionej przez Okręgowego Inspektora Pracy w K. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 06 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 428/07 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że ustawa o czasie pracy kierowców jest regulacją szczególną w stosunku do przepisów kodeksu pracy, które znajdują pełne zastosowanie w sprawach dotyczących pracy kierowców - pracowników, jak ustalenie wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, udzielenie czasu wolnego za prace w godzinach nadliczbowych, ustalenie wymiaru i rozliczeń czasu pracy, praca w niedzielę i święta. Ponadto Sąd uznał, że wykorzystanie materiałów dowodowych, które stanowią dokumentację czasu pracy kierowców, zgodnie z ustawą o czasie pracy kierowców, do ustalenia naruszenia przepisów prawa pracy nie oznacza, że organy inspekcji pracy orzekały na podstawie ustawy o czasie pracy kierowców. Po ponownym rozpoznaniu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 03 października 2008 r., oddalił skargę A Sp. z o. o. w P. na decyzję Państwowej Inspekcji Pracy - Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...]. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że uznanie kompetencji inspektora pracy do wydania zaskarżonej decyzji, a także nakazu wydanego w I instancji z dnia [...], wymagało oceny czy wymienione w tym nakazie wynagrodzenie za pracę rzeczywiście przysługiwało wskazanym w nim pracownikom skarżącego oraz czy prawo do niego ma charakter sporny, a zatem czy prawo do tego wynagrodzenia budzi wątpliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podkreślił, że z niekwestionowanych ustaleń organów obu instancji wynika, że w okresie od czerwca 2004 r. do maja 2005 r. wymienieni w nakazie pracownicy zatrudnieni jako kierowcy w niepełnym wymiarze czasu pracy (1/20 etatu) świadczyli pracę w godzinach ponadwymiarowych oraz w porze nocnej. Ustalenia w tym zakresie poczynione zostały w oparciu o materiał dowodowy w postaci dokumentacji czasu pracy kierowców prowadzonej na podstawie tarczek tachografu odczytanych przez system komputerowy. W zakładzie skarżącej, czego, w ocenie Sądu nie kwestionowano, a co wynika z treści protokołu kontroli, nie prowadzi się bowiem ewidencji czasu pracy zgodnie z przepisami kodeksu pracy. Bezsporne, w ocenie Sądu I instancji jest również to, iż bez względu na ilość przepracowanych godzin wskazani w nakazie pracownicy otrzymywali tylko wynagrodzenie wynikające z umowy. Nie ulega również wątpliwości, że skarżący pracodawca nie naliczał i nie wypłacał tym pracownikom wynagrodzenia za pracę wykonaną w godzinach ponadwymiarowych w okresach wskazanych w nakazie oraz w porze nocnej. Pracodawca nie zakwestionował również wysokości obliczonego wynagrodzenia za godziny ponadliczbowych podpisując protokół kontrolny. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, zdaniem Sądu, trafnie organy uznały, iż pracownikom wskazanym w nakazie należy się wynagrodzenie za pracę w godzinach ponadwymiarowych, która co potwierdził materiał dowodowy, została przez nich faktycznie wykonana. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach nie znajdują uzasadnienia zarzuty skarżącej, o braku podstaw do wypłaty innych świadczeń poza dietami jakie kierowcy, zatrudnieni w niepełnym wymiarze godzin, otrzymywali z tytułu podróży służbowej, którą odbywali, by ewentualnie móc zastąpić pełnoetatowych kierowców prowadzących autokar. Słusznie bowiem wskazał organ odwoławczy, iż wypłata należności wynikającej z odbytej podróży służbowej (diety) nie zwalnia pracodawcy z obowiązku wypłaty wynagrodzenia za pracę faktycznie wykonaną. Natomiast w sprawie nie zostało zakwestionowane ustalenie, że zatrudnieni u skarżącej pracownicy - kierowcy wskazani w nakazie rzeczywiście świadczyli pracę poza obowiązujący ich wymiar czasu pracy, za którą nie otrzymali wynagrodzenia. Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wniosło [...] Sp. z o. o. z siedzibą w P., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 141 § 4 P.p.s.a. wskutek błędnego przyjęcia, że świadczenia pracownicze, które były objęte decyzją Inspektora Pracy w K. z dnia [...] nie miały spornego charakteru, a tym samym, że Inspektorowi Pracy w K. przysługiwało, na podstawie art. 9 pkt 2a ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy uprawnienie nakazania pracodawcy wypłaty zatrudnionym przez niego pracownikom wynagrodzenia z tytułu pracy wykonywanej w godzinach ponadwymiarowych oraz dodatku za pracę w porze nocnej. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną taka sytuacja miała miejsce, bowiem w dniu [...] Prezes Zarządu A - J. M. odmówił podpisania protokołu kontroli, a zatem nie akceptował ustaleń w nim zawartych. Wobec powyższego świadczenia pracownicze objęte decyzjami z dnia [...] oraz [...] miały charakter sporny. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 października 2009 r. , sygn. akt I OSK 153/09 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 03 października 2008 r. i przekazał temu sądowi sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ferując wyrok Sąd I instancji oparł się na ustaleniu, że świadczenie pracownicze będące przedmiotem decyzji Inspektora Pracy w K. ma charakter niesporny. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że "skarżąca spółka w toku postępowania przyznała słuszność ustaleń co do braku wypłaty zatrudnionym kierowcom dodatku za pracę w porze nocnej, zobowiązując się do jego zapłaty zgodnie z decyzją". NSA podniósł, że ustalenia Sąd I instancji w tym zakresie są błędne. Pracodawca odmówił podpisania protokółu kontroli i konsekwentnie w toku całego postępowania kwestionuje nałożony na niego obowiązek wypłaty wynagrodzenia co do zasady. Stąd też wobec błędu w ustaleniach faktycznych Sąd I instancji niewłaściwie zastosował przepis art.9 pkt.2a ustawy dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Prac (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1362 ze zm.) na co wskazuje autor skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z art. 9 pkt. 2a tej ustawy, w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy uprawnione są do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi. Poprzez ograniczenia uprawnienia inspektora pracy do nakazania wypłaty "należnego wynagrodzenia" ustawodawca wyłączył z zakresu właściwości organu rozstrzyganie w kwestiach spornych, a więc takich gdy wynagrodzenie nie jest uznane przez pracodawcę jako należne pracownikowi. W przypadku wystąpienia sporu o roszczenie ze stosunku pracy, Inspektor Pracy nie może nałożyć obowiązku wypłaty należnego pracownikowi wynagrodzenia, gdyż rozpatrywanie roszczenia o zapłatę wynagrodzenia należy do sądu powszechnego zgodnie z art. 2 § 1 w związku z art. 1 k.p.c. Przepis art. 9 pkt 2a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, stanowiący podstawę nakazu płatniczego inspektora pracy nie jest bowiem przepisem szczególnym względem Kodeksu postępowania cywilnego i nie powoduje wyłączenia kognicji sądów powszechnych z rozstrzygania roszczeń ze stosunku pracy. W tym też przypadku do rozstrzygnięcia spornej kwestii zgodnie z art. 262 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks Pracy (Dz. U. z 1988 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) właściwy jest sąd powszechny. Przeciwne stanowisko łamałoby konstytucyjną zasadę sądowego wymiaru sprawiedliwości. (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt I OSK 1400/05 wyrok NSA z dnia 6 marca 2008 syg. I OSK 415/07). Nie można zgodzić się ze stanowiskiem , iż w badanej sprawie sytuacja ma charakter niesporny, jeżeli z przebiegu postępowania wyraźnie wynika, iż jedna ze stron, mianowicie pracodawca, kwestionuje podstawę prawną i wysokość należnego świadczenia. Wydanie w takiej sytuacji nakazu płatniczego, zamiast nakazania rozstrzygnięcia spornej sytuacji w określonym terminie, czy też wystąpienia do sądu o rozstrzygnięcie tej kwestii, stanowi naruszenie art. 9 pkt 2a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektor Pracy, wydając nakaz wypłaty wynagrodzenia, nie rozstrzyga bowiem o roszczeniu pracownika. W tym zakresie kompetencja przynależy do sądu powszechnego. Na podstawie art. 465 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm. zwanej dalej k.p.c.) Inspektor Pracy może wystąpić jako pełnomocnik pracownika w postępowaniu przed sądem powszechnym. Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że istota nakazu wypłaty wynagrodzenia sprowadza się więc jedynie do skłonienia pracodawcy, aby ten wypełnił ciążący na nim obowiązek względem pracownika wówczas, gdy obowiązek ten jest wymagalny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U nr 153 poz. 1270 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Analiza materiałów zalegających w aktach administracyjnych sprawy jednoznacznie wskazuje, iż z zapisu uczynionego w "Protokole kontroli" Nr rej. [...] wynika, że Prezes Zarządu skarżącej Spółki odmówił podpisania "Protokołu kontroli" Nr rej. [...] (k. 28 akt administracyjnych). Stąd też uprawnionym jest przyjęcie, że świadczenie pracownicze będące przedmiotem decyzji Inspektora Pracy w K. ma charakter sporny, albowiem skarżąca Spółka w toku postępowania nie przyznała słuszności ustaleniom co do braku wypłaty zatrudnionym kierowcom dodatku za pracę w porze nocnej i nie zobowiązała się do jego zapłaty zgodnie z decyzją. Nie sposób przy tym nie zauważyć, iż pracodawca nie tylko odmówił podpisania protokółu kontroli, lecz konsekwentnie w toku całego postępowania toczącego się w przedmiotowej sprawie kwestionował nałożony na niego obowiązek wypłaty wynagrodzenia co do zasady. Zgodnie z art. 9 pkt. 2a ustawy dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1362 ze zm.), w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy uprawnione są do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi. Poprzez ograniczenia uprawnienia inspektora pracy do nakazania wypłaty jedynie "należnego wynagrodzenia" ustawodawca wyłączył z zakresu właściwości organu rozstrzyganie w kwestiach spornych, a więc takich gdy wynagrodzenie nie jest uznane przez pracodawcę jako należne pracownikowi. Stąd też w przypadku wystąpienia sporu o roszczenie ze stosunku pracy, Inspektor Pracy nie jest uprawniony do nałożenia na pracodawcę obowiązku wypłaty należnego pracownikowi wynagrodzenia, gdyż rozpatrywanie roszczenia o zapłatę wynagrodzenia należy do sądu powszechnego zgodnie z art. 2 § 1 w związku z art. 1 k.p.c. Przepis art. 9 pkt 2a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, stanowiący podstawę nakazu płatniczego inspektora pracy nie jest bowiem przepisem szczególnym względem Kodeksu postępowania cywilnego i nie powoduje wyłączenia kognicji sądów powszechnych z rozstrzygania roszczeń ze stosunku pracy. W tym też przypadku do rozstrzygnięcia spornej kwestii zgodnie z art. 262 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks Pracy (Dz. U. z 1988 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) właściwy jest sąd powszechny. Trafnie przy tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż przeciwne stanowisko łamałoby konstytucyjną zasadę sądowego wymiaru sprawiedliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie tu orzekającym w pełni podziela zbieżne z wyżej zaprezentowanymi, poglądy zaprezentowane w wyrokach Naczelnego Sadu Administracyjnego dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt I OSK 1400/05 ( zbiór orzeczeń LEX nr 275465) oraz z dnia 06 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 415/07 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Przeto też nie sposób było podzielić stanowiska organu odwoławczego, iż w niniejszej sprawie sytuacja ma charakter niesporny, skoro z przebiegu postępowania wyraźnie wynika, iż pracodawca konsekwentnie kwestionuje podstawę prawną i wysokość należnego świadczenia. Stąd też wydanie w wyżej opisanej sytuacji nakazu płatniczego, zamiast nakazania rozstrzygnięcia spornej sytuacji w określonym terminie, czy też wystąpienia do sądu o rozstrzygnięcie tej kwestii, stanowiło naruszenie art. 9 pkt 2a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Organ Inspekcji Pracy wydając nakaz wypłaty wynagrodzenia, nie może bowiem rozstrzygać o roszczeniu pracownika, albowiem bez żadnych ku temu wątpliwości w tym zakresie, kompetencja przynależy tu do sądu powszechnego. Przy tym w oparciu o przepis art. 465 § 1 k.p.c. Inspektor Pracy może wystąpić jako pełnomocnik pracownika w postępowaniu przed sądem powszechnym. Reasumując – zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - należy w całości podzielić pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż istotą nakazu wypłaty wynagrodzenia jest jedynie skłonienie pracodawcy, aby ten wypełnił ciążący na nim obowiązek względem pracownika wówczas, gdy obowiązek ten jest wymagalny. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzeczenie ją poprzedzające na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).jako wydane z naruszeniem przepisów prawa, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Ponieważ zaskarżony akt został wyeliminowany z obrotu prawnego, a wyrok sądu jest nieprawomocny, w oparciu o art. 152 cyt. ustawy stwierdzono, że zaskarżony akt nie podlega wykonaniu.