IV SA/Gl 84/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga –Gajewska (spr.) Sędzia NSA Adam Mikusiński Protokolant stażysta Anna Michalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2006r. sprawy ze skargi T. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Wnioskiem z dnia [...] T. N. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przyznanie pomocy finansowej. W jego uzasadnieniu wskazała, że nie ma żadnych dochodów i nie ma od kogo pożyczyć pieniędzy, a ma na utrzymaniu piecioosobową rodzinę w tym dwoje dzieci w wieku szkolnym, a jedno studiujące na piątym roku studiów w K. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 8, art. 12, art. 17 ust. 1 pkt 4 i 5, art. 38, art. 39, art. 106 ust. 1 i 4 art. 107 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z póżn. zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., po rozpatrzeniu wniosku T. N., odmówił jej przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w miesiącu [...]. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podniósł, na podstawie wywiadu środowiskowego, że strona spełniła wymagane ustawowo kryterium dochodowe, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i z uwagi na bezrobocie kwalifikuje się do przyznania świadczeń z pomocy społecznej, ale posiada znaczne zasoby majątkowe w postaci kilku działek wraz z zabudowaniami, co zostało potwierdzone zaświadczeniem Starostwa Powiatowego w C., jak również rodzice pomagają jej w utrzymaniu rodziny opłacając część opłat za wodę, energię, podatek oraz refundują studia wnuczce. Zauważył nadto, że sama strona nie czyni nic w celu poprawienia swojej sytuacji. W odwołaniu T. N. wyraziła niezadowolenie z treści otrzymanej decyzji i domagała się powtórnego przeanalizowania jej sprawy oraz przyznania zasiłku celowego. Akcentowała, że nie ma żadnych dochodów, a posiadany majątek w postaci sklepu utraciła na skutek półtorarocznego remontu drogi gminnej przy której był on usytuowany. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymana została w mocy decyzja organu pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu wskazano, że odwołująca prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe, w tym troje dorosłych dzieci i mieszka we własnym domu, w którym aktualnie przeprowadza remont. Z ustaleń poczynionych przez organ odwoławczy wynika, że odwołująca, jej mąż i syn M. są zarejestrowani jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jedynie w okresie od dnia [...] do dnia [...] syn M. pobierał z Powiatowego Urzędu Pracy w K. stypendium w wysokości [...] - zł. miesięcznie. Dodatkowo z informacji Starostwa Powiatowego w C. wynika, że małżonkowie T. i S. N. figurują w bazie gruntów i budynków jako właściciele działki o pow. [...] ha, położonej w K. przy ul. M. [...] zabudowanej budynkiem mieszkalnym, budynkiem handlowo-usługowym i trzema innymi budynkami niemieszkalnymi, działki o pow. [...] ha położonej w K. przy ul. M. [...] , zabudowanej czterema innymi budynkami niemieszkalnymi oraz działki o pow. [...] ha położonej w K. przy ul. Ż. [...] , zabudowanej budynkiem mieszkalnym i budynkiem transportu lub łączności, jak również są współwłaścicielami w ½ części działki o pow. [...] ha położonej w K. przy ul. K. [...] zabudowanej budynkiem mieszkalnym. Odnosząc się do twierdzeń odwołującej zawartych w odwołaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. powołało się na treść art. 12 ustawy o pomocy społecznej i uznało, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych tym, którzy nie są w stanie sami ich pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zatem posiadanie przez odwołującą zabudowanych nieruchomości o znacznej wartości świadczy o istnieniu dysproporcji między udokumentowaną wysokością deklarowanego przez nią dochodu, a jej faktyczną sytuacją majątkową. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, która jej zdaniem, nie zabezpiecza niezbędnych kosztów jego utrzymania i dlatego narusza art. 67 Konstytucji RP. Zaznaczyła, że została osobą bezrobotną bez własnej winy i z tego też powodu ma prawo do zabezpieczenia jej minimum egzystencji, a posiadane działki nie są majątkiem, z którego może skorzystać w każdej chwili. Opisała również szczegółowo działanie Gminy K., które jej zdaniem doprowadziła do utraty przez nią dochodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W piśmie uzupełniającym skargę z dnia [...] skarżąca podniosła, że ma chorego męża i utrzymuje troje uczących się dzieci, co wymaga wielu nakładów finansowych. Wskazała, że w miesiącu [...] został jej przyznany zasiłek okresowy w kwocie[...] –zł. mimo, iż wówczas również posiadała ten sam majątek. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał swoje stanowisko i argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, że rodzina skarżącej posiada znaczne zasoby w postaci nieruchomości, które może wykorzystać w celu przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji życiowej. Natomiast w przypadku posiadania roszczeń w stosunku do Urzędu Miasta i Gminy w K. powinna dochodzić odszkodowania za wyrządzoną szkodę na drodze sądowej w postępowaniu cywilnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym Sąd nie rozstrzyga merytorycznie o żądaniu będącym przedmiotem niniejszej sprawy, lecz stosownie do treści art. 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawa p.p.s.a. oraz art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) kontroluje zaskarżoną decyzję i postępowanie administracyjne, które ją poprzedziło pod względem ich zgodności z prawem. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z póżn. zm.), zwana dalej w skrócie ustawa o pomocy społecznej, reguluje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, a sytuacja materialna osoby ubiegającej się o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ustalana jest i oceniana pod względem uprawnień wypływających z tej ustawy. Stosownie do treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zatem zasiłku celowego ma zatem charakter fakultatywny, a decyzje w tym przedmiocie podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. Jednocześnie uznanie to nie jest dowolne, ale wynika z zasad ogólnych ustawy o pomocy społecznej (art. 3 , art. 4, art. 7 i art. 8 ustawy o pomocy społecznej). W tym miejscu zaakcentować trzeba, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie same pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Oznacza to, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna przede wszystkim z własnych dostępnych jej środków pokrywać wydatki związane ze swym utrzymaniem. Nadto, przez wykorzystanie własnych zasobów należy rozumieć również wykorzystanie wszelkich środków finansowych i majątkowych, jakimi dysponuje osoba czy rodzina ubiegająca się o przyznanie świadczenia. Zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązane są do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przepis ten odnosi się do osób i rodzin, które już skorzystały lub korzystają ze świadczeń, a do takich bezspornie należy skarżąca. Jednakże wystąpienie trudnej sytuacji życiowej jeszcze nie uprawnia do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej, gdyż musi wystąpić związek przyczynowo-skutkowy między występowaniem trudnej sytuacji życiowej i niemożnością jej przezwyciężenia przy wykorzystaniu własnych zasobów, możliwości i uprawnień. Zatem wykorzystanie przez osobę ubiegającą się o świadczenie z pomocy społecznej swoich zasobów, możliwości i uprawnień warunkuje możność otrzymania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem Sądu osoba taka może w sposób skuteczny ubiegać się o świadczenie z pomocy społecznej dopiero po wykorzystaniu wszelkich własnych środków finansowych i majątkowych, a nie jeszcze wcześniej przed ich pełnym wykorzystaniem. Właśnie taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, bowiem skarżąca bezspornie dysponuje określonymi możliwościami majątkowymi, których wykorzystanie w celu zaspokojenia jej potrzeb mogłoby nastąpić bądź przez sprzedaż nieruchomości bądź przez ich najem lub dzierżawę. Z tego wynika, że skarżąca w pierwszej kolejności powinna poczynić sama starania i wykorzystać swoje uprawnienia, zasoby i możliwości tak, aby zaspokoić swoje potrzeby, a dopiero wówczas, gdy nie byłaby w stanie tego sama uczynić mogłaby zwrócić się do pomocy społecznej o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie występujących u niej potrzeb. Zauważyć też trzeba, że w każdej sprawie organ administracji orzekający w niej zobowiązany jest w sposób indywidualny rozpoznać sytuiację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. W niniejszej sprawie, wnioskiem z dnia [...] skarżąca domagała się przyznania zasiłku celowego, a organy orzekające dokonały oceny jej sytuacji materialnej w oparciu o aktualizację wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...]. Wywiad ten wykazał, że skarżąca prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje troje dorosłych dzieci z których jedno jest zarejestrowane w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako osoba bezrobotna, a sytuacja mieszkaniowa rodziny skarżącej jest bardzo dobra, jak również żaden z jej członków nie choruje na choroby przewlekłe. Nadto, skarżąca już wcześniej korzystała z pomocy społecznej i otrzymała w miesiącu [...] zasiłek okresowy. Ustalono, że łączna wysokość miesięcznego dochodu, wyliczona w oparciu o art. 8 ustawy o pomocy społecznej wynosi [...] zł. i obejmuje stypendium syna M., wynagrodzenie córki i zasiłek rodzinny na dzieci. Uzyskane w wyniku wywiadu informacje skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem pod sformułowaniem "Oświadczam, że podane wyżej informacje są zgodne z prawdą". W ocenie sytuacji skarżącej pracownik socjalny podniósł, że jej sytuacja materialna nie uległa zmianie, a jej rodzina jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoje potrzeby materialne, bowiem nadal posiada działki wraz z nieruchomościami stanowiące majątek, z którego czerpie korzyści finansowe. Podczas przeprowadzania wywiadu pracownik ten zauważył również, że rodzina skarżącej jest w trakcie przeprowadzania remontu domu. W tym stanie rzeczy mimo, iż skarżąca kwalifikuje się do przyznania zasiłku celowego z pomocy społecznej i jej rodzina spełnia przesłanki określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 i art. 7 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej nie można uznać, że odmowa przyznania mu zasiłku celowego nastąpiła z przekroczeniem granic uznania administracyjnego i przysługującego organom orzekającym w sprawie prawa swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a. w związku z art. 39 i art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał logicznie i przekonywująco dlaczego dokonał odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia i oparł ją o treść art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. W niniejszej sprawie postępowanie dowodowo - wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego są prawidłowe, a zaskarżona decyzja wyraźnie wskazuje, dlaczego wnioskowane świadczenie nie mogło być przyznane i jakimi kryteriami kierował się organ odwoławczy przy jej wydaniu. Przychylić się zatem należy do stanowiska organu odwoławczego, że organ pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia granic uznania administracyjnego podejmując decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego w miesiącu [...], bowiem skarżąca nie wykorzystuje dostatecznie wszystkich swoich możliwości celem poprawy trudnej sytuacji materialnej jej rodziny. Zdaniem Sądu w sposób nie uchybiający obowiązkowi wynikającemu z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadniono zarówno w decyzji organu pierwszej instancji, jak i w zaskarżonej decyzji, z jakich przyczyn nie przyznano skarżącej wnioskowanej pomocy. Z dołączonych akt administracyjnych sprawy bezspornie wynika, że skarżąca korzystała w miesiącu [...] z zasiłku okresowego. Zatem nie znajdują potwierdzenia zarzuty skargi dotyczące jego niesprawiedliwego traktowania i naruszenia art. 67 Konstytucji RP. Zdaniem Sądu pomoc społeczna nie powinna zastępować działań podejmowanych przez osoby w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, a jedynie winna umożliwiać im przezwyciężenie tej sytuacji i doprowadzić je do życiowego usamodzielnienia. W pierwszej kolejności zatem petenci ośrodków pomocy społecznej mają sami starać się wykorzystać swoje uprawnienia, zasoby i możliwości by zaspokoić niezbędne potrzeby życiowe, a dopiero wówczas, gdy nie są w stanie sami tego uczynić mogą zwrócić się do właściwego organu pomocy społecznej o przyznanie świadczenia. W tym stanie rzeczy uznać należy, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów ustawy o pomocy społecznej, ani też przepisów postępowania administracyjnego, jak również nie przekracza dopuszczalnych granic uznania administracyjnego, zatem Sąd nie miał podstaw do jej wzruszenia. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.