IV SA/Gl 845/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. W. na pismo Starosty Powiatu [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; Postanowieniem z dnia 18 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę w niniejszej sprawie. Następnie, pismem procesowym datowanym na 6 listopada 2017 r. B. W. wniosła o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Odpowiadając na stosowne wezwanie skarżąca złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzowała, iż żąda ustanowienia adwokata, a nadto także zwolnienia od kosztów sądowych. W treści tego formularza oświadczyła, że posiada mieszkanie spółdzielcze "M-3". Nie posiada natomiast innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych i nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu. Nadto podniosła, iż obciążają ją koszty z tytułu zakupu leków, opłat za prąd, gaz oraz za mieszkanie, nie podając jednak ich wysokości. Pismem z dnia 8 grudnia 2017 r. zwrócono się do wnioskodawczyni o uzupełnienie i uprawdopodobnienie okoliczności podniesionych we wniosku, wzywając ją o: - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, to jest wodę, gaz, energię elektryczną, usługi telekomunikacyjne, wywóz śmieci itd., a także zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Podkreślono przy tym, że wydatki ponoszone z tytułu czynszu oraz opłat za tzw. media powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. Wskazano również, że należy nadto sprecyzować, czy skarżącą obciążają w tym zakresie zaległości płatnicze, a w razie odpowiedzi twierdzącej - udokumentować ich wysokość (np. zaświadczeniami o wysokości zaległości, wezwaniami do zapłaty itp.); - wskazanie i udokumentowanie źródeł, z których - wobec braku jakichkolwiek dochodów - czerpie środki na pokrycie wspomnianych wyżej kosztów utrzymania. Wskazano, że jeśli źródłem tym są świadczenia z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej, należy przedłożyć kopie decyzji administracyjnych o przyznaniu tych świadczeń, wydanych w okresie ostatnich trzech miesięcy lub aktualnie obowiązujących. Jeżeli źródłem tym są pożyczki (kredyty) zaciągnięte w bankach lub podobnych instytucjach, należy nadesłać kopie stosownych umów wraz z harmonogramami spłat. Jeżeli skarżąca otrzymuje w tym celu pożyczki, darowizny lub pomoc finansową od osób fizycznych, należy podać wysokość środków otrzymanych w tym zakresie w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz przedłożyć stosowne umowy, zaś w razie braku pisemnych umów - oświadczenia podpisane przez pożyczkodawców (darczyńców) lub osoby udzielające pomocy, potwierdzające wysokość środków przekazanych w tych ramach oraz określające ich kwoty, datę przekazania i ewentualny sposób oraz termin zwrotu. W odpowiedzi na powyższe wnioskująca nadesłała jedynie pismo Spółdzielni Mieszkaniowej informujące o wysokości opłat za zajmowany lokal obowiązującej od października 2017 r. (miesięczna kwota 352,11 zł). Równocześnie nadesłała pismo procesowe, gdzie określiła, że uiszcza nadto opłaty za gaz, energię elektryczną i za wodę. Wskazała przy tym, iż nie opłaca czynszu, ma z tego tytułu zaległości w kwocie 4 tysięcy zł oraz, że nie korzysta z pomocy społecznej. W wyznaczonym siedmiodniowym terminie, który upłynął z dniem 3 stycznia 2018 r. nie przedstawiła jednak żadnych dokumentów, które potwierdzałyby fakt, iż ma zaległości czynszowe, ani też takich, które obrazowałyby inne obciążające ją koszty stałe. Pomimo wyraźnego wezwania nie wskazała także źródeł, z których - wobec braku jakichkolwiek dochodów - czerpie środki na pokrycie obciążających ją kosztów utrzymania oraz na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych. Zamiast tego ograniczyła się wyłącznie do stwierdzenia, iż "korzysta z jedzenia" u (bliżej niesprecyzowanej) rodziny. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. W pierwszej kolejności należy odnotować, że przedmiotem skargi B. W. jest pismo dotyczące statusu osoby bezrobotnej. Wnioskodawczyni jest więc w niniejszej sprawie objęta zwolnieniem od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., a w konsekwencji, jej wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i dlatego nie podlega rozpoznaniu (stanowisko zgodne z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 1 grudnia 2017 r. - karta nr 46 akt sprawy). Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącej o ustanowienie pełnomocnika godzi się przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 § 2 cytowanej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść przywołanego unormowania nie pozostawia wątpliwości co do tego, że o przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przezeń udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem strona nie uzupełniła ani nie uprawdopodobniła swoich oświadczeń w sposób czyniący zadość wezwaniu z dnia 8 grudnia 2017 r. Wbrew jednoznacznej treści tego wezwania, w wyznaczonym terminie, który upłynął z dniem 3 stycznia 2018 r. nie nadesłała dokumentów potwierdzających obciążające ją koszty utrzymania (poza czynszem uiszczanym w Spółdzielni Mieszkaniowej), nie udokumentowała w żaden sposób swoich twierdzeń o zaległościach czynszowych ani też nie wskazała źródeł z których - wobec braku jakichkolwiek dochodów - czerpie środki na pokrycie obciążających ją kosztów utrzymania, w tym na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych. Wskazała jedynie, iż "korzysta z jedzenia" u rodziny, nie podając jednak, o jakie konkretnie osoby chodzi, ani nie określając, w jaki sposób pokrywa inne (niż wyżywienie) wydatki związane z utrzymaniem (opłaty, wydatki na leki, środki czystości, odzież itp.). Mając na względzie powyższe nie sposób uznać, aby B. W. wykazała swoją sytuację majątkową w sposób jasny i przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odstępując od złożenia wyjaśnień oraz dokumentów w zakresie, który czyniłby zadość wyraźnemu wezwaniu z dnia 8 grudnia 2017 r., strona nie zachowała przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a skoro tak, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 przywołanej ustawy.