IV SA/Gl 85/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2008r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta M., przyznał M.K. prawo do zaliczki alimentacyjnej na dziecko – J.K., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od [...], do [...]. Materialnoprawną podstawę rzeczonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 9a, art. 10 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) i bliżej niesprecyzowane unormowania rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.). W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, iż skarżąca spełnia przesłanki, od których wskazana wyżej ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. uzależnia nabycie prawa do wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. M.K. oświadczyła, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem zapadłym w I instancji. Skarżąca zakwestionowała wysokość przyznanej zaliczki podkreślając, iż wartość świadczenia alimentacyjnego zasądzonego na rzecz jej syna wynosi [...] zł. Równocześnie powołała się na okoliczność pozostawania w trudnej sytuacji materialnej i życiowej wywodząc, że żyje poniżej minimum socjalnego zaś jej małżonek, który nie zamieszkuje z nią od [...] nie pracuje, nie osiąga jakiegokolwiek dochodu i aktualnie przebywa na [...]. Nadto strona dała wyraz swemu niezadowoleniu z funkcjonowania organów pomocy społecznej podnosząc, iż nie wywiązują się one należycie z obowiązku udzielania niezbędnej pomocy osobom potrzebującym. Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło decyzję stanowiącą przedmiot odwołania w części dotyczącej okresu przyznania zaliczki alimentacyjnej i orzekło w tym zakresie przyznając skarżącej rzeczone świadczenie na okres od [...] do [...]. Równocześnie organ II instancji utrzymał przywołaną decyzję w mocy w pozostałym zakresie. Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 7 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku, gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Przez osobę uprawnioną należy przy tym rozumieć uprawnionego do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli między innymi jest wychowywany przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Warunkiem uzyskania prawa do zaliczki alimentacyjnej jest również to, aby dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty [...] zł. Mając na względzie powyższe organ odwoławczy przyznał, że przedstawione wymogi zostały przez skarżącą spełnione. M.K. jest bowiem osobą [...], w toku postępowania przedstawiła zaświadczenie potwierdzające bezskuteczność egzekucji świadczeń alimentacyjnych na rzecz syna, zaś miesięczny dochód jej rodziny z roku [...], po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez jej drugiego syna z tytułu podjęcia zatrudnienia w [...] wynosi [...] zł, co w przeliczeniu na jedną osobę daje [...] zł a tym samym nie przekracza ustawowego kryterium. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w odwołaniu Kolegium powołało się natomiast na art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy 22 kwietnia 2005 r. wywodząc, że zaliczka alimentacyjna przysługuje do wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż [...] zł dla osoby uprawnionej - w przypadku gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki albo [...] zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei w przypadku gdy w rodzinie są trzy osoby, lub więcej, uprawnione do zaliczki - [...] zł dla osoby uprawnionej albo [...] zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym stanie rzeczy organ II instancji podniósł, że wysokość przyznanego stronie świadczenia ustalona została prawidłowo. Skoro bowiem w jej rodzinie jest jedna osoba uprawniona, to kwotę świadczenia słusznie ustalono jako [...] zł. Równocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że jakkolwiek art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. przewiduje możliwość przyznania zaliczki alimentacyjnej w podwyższonej wysokości, to jednak odnosi się on wyłącznie do przypadków, gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kryterium dochodowego określonego w art. 7 ust. 2 tej regulacji. Tymczasem sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca. Niezależnie od powyższego organ odwoławczy podkreślił, że okoliczności sprawy uzasadniają uchylenie decyzji zapadłej w I instancji w zakresie dotyczącym okresu, na jaki zaliczka alimentacyjna została przyznana. Mocą bowiem art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który wszedł w życie z dniem 3 listopada 2007 r. okres zasiłkowy rozpoczynający się w dniu 1 września 2007 r. przedłużono do dnia 30 września 2008 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M.K. wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia wydanego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. Skarżąca podniosła zarzut, iż dochód jej rodziny ustalony został nieprawidłowo gdyż wliczono do niego dochód uzyskany przez jej syna – Ł.K. Tymczasem zdaniem strony osoba ta nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym zaś Dział Zasiłków Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. został przez nią o tym fakcie poinformowany. Nadto w piśmie procesowym zatytułowanym jako "wyjaśnienie", złożonym do Sądu jako załącznik do skargi, M.K. wskazała, że jej starszy syn nie wyprowadził się z jej mieszkania, nadal trzyma tam swoje rzeczy i partycypuje w kosztach utrzymania (czynsz i opłaty za energię elektryczną). Obecnie jednak przebywa przeważnie u swojej narzeczonej i do domu przyjeżdża jedynie w celu wyprania odzieży a także wówczas gdy jest chory lub zmęczony. W tym stanie rzeczy skarżąca wywiodła, iż brak jest podstaw do formułowania twierdzeń, że syn wspólnie z nią gospodaruje, zwłaszcza że sam rozporządza zarobionymi pieniędzmi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ II instancji powtórzył argumenty, które podniósł w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia. Wskazał bowiem, że skarżąca, jakkolwiek spełniła wymogi warunkujące przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej, to jednak nie zachowuje przesłanek, od których uzależnione jest uzyskanie tego świadczenia w podwyższonej wysokości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie godzi się podnieść, że po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada wymogom prawa. Warunki nabywania prawa do zaliczki alimentacyjnej, obowiązujące w dniu wydania decyzji stanowiącej przedmiot skargi, określone zostały w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) - zwanej dalej ustawą o postępowaniu wobec dłużników... Stosownie zatem do art. 7 ust. 1 i 2 tej regulacji, prawo do zaliczki alimentacyjnej przysługiwało osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia, albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia, jeżeli dochód jej rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty [...] zł. Zgodnie przy tym z art. 2 pkt 5 cytowanej ustawy, pod pojęciem osoby uprawnionej, o której mowa wyżej, należy rozumieć uprawnionego do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli między innymi jest wychowywany przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W sprawie jest poza sporem, że wszystkie wymienione wyżej przesłanki zostały przez skarżącą zachowane. Przedmiotem zarzutów podniesionych w skardze są natomiast ustalenia co do rozmiaru dochodu uzyskiwanego przez jej rodzinę a w konsekwencji wysokość, w jakiej sporne świadczenie zostało przyznane. Odnosząc się do rzeczonej problematyki należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że ustawa o postępowaniu wobec dłużników... nie definiuje pojęcia dochodu ani nie formułuje zasad obliczania jego wysokości. Tym samym, analizując rzeczone zagadnienia należy mieć na uwadze treść przepisów o świadczeniach rodzinnych, które mają w niniejszej sprawie zastosowanie na mocy odesłania zawartego w art. 18 ust. 2 wskazanej ustawy. W tym kontekście trzeba przywołać art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), w myśl którego dochodem rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zakres pojęcia "dochód" wyznaczony został natomiast w ustawie o świadczeniach rodzinnych bardzo szeroko. Są nim bowiem przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.) a także deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Co więcej, w definicji dochodu mieszczą się także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c cytowanej ustawy, w tym między innymi stypendia określone w przepisach o systemie oświaty. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że kwota dochodu rodziny M.K. ustalona została w sposób prawidłowy. Organ II instancji uwzględnił tu bowiem dochód za rok [...] wykazany w zaświadczeniach urzędu skarbowego, dotyczących wyżej wymienionej i jej starszego syna – Ł.K. a nadto stypendium szkolne pobierane przez jej młodsze dziecko – J.K. Także powiększenie ustalonego w ten sposób dochodu o wynagrodzenie pobierane przez Ł.K. z tytułu stosunku pracy nawiązanego z dniem [...] dokonane zostało zgodnie z obowiązującym prawem. Trzeba tu bowiem zaznaczyć, że ustawodawca przewidział możliwość modyfikowania wysokości dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu uprawnień do zaliczki alimentacyjnej na wypadek gdyby w sytuacji majątkowej rodziny ubiegającej się o jej przyznanie nastąpiły zmiany w porównaniu z dochodem za rok kalendarzowy poprzedzający okres zasiłkowy, polegające na pomniejszeniu lub zwiększeniu kwoty pozyskiwanych środków pieniężnych. W tym celu ustanowiona została instytucja utraty dochodu - umożliwiająca ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na podstawie dochodu rodziny pomniejszonego o dochód utracony (art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych) i odpowiednio instytucja uzyskania dochodu - obligująca organy orzekające w tej kwestii do ustalenia rzeczonego prawa na podstawie dochodu rodziny powiększonego o dochód uzyskany (art. 5 ust. 4a przywołanej ustawy). O uzyskaniu dochodu można natomiast mówić wtedy, jeśli stanowi ono efekt jednej z okoliczności wskazanych w art. 3 pkt 24 przywołanej ustawy, wśród których wymieniony został między innymi zaistniały w niniejszej sprawie fakt uzyskania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ustosunkowując się do podnoszonej przez skarżącą argumentacji, zgodnie z którą Ł.K. nie powinien być traktowany jako członek jej rodziny, godzi się podnieść, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie. Trzeba bowiem podkreślić, że zgodnie z definicją sformułowaną w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych (mającej zastosowanie w sprawie z mocy wspomnianego wyżej art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników...), pod pojęciem rodziny należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. W treści cytowanego przepisu określono zatem jednoznacznie, że dziecko uznaje się za członka rodziny strony jedynie wówczas, gdy nie ukończyło 25 roku życia a równocześnie pozostaje na jej utrzymaniu. Trzeba przy tym zaznaczyć, że po myśli art. 3 pkt 12 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osobami pozostającymi na utrzymaniu są członkowie rodziny utrzymujący się z połączonych dochodów tych osób. Z akt niniejszej sprawy wynika, że Ł.K. nie przekroczył 25 roku życia, zaś skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej wymieniła go wśród członków swej rodziny. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych nie potwierdza natomiast aby M.K. powoływała się w toku przeprowadzonego postępowania na fakt, iż jej starszy syn prowadzi odrębne gospodarstwo domowe czy też utrzymuje się samodzielnie wyłącznie z własnych dochodów. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy zasadnie zakwalifikował wskazaną wyżej osobę jako członka rodziny strony a w rezultacie słusznie wliczył uzyskiwany przezeń dochód do dochodu jej rodziny. Warto tu zwrócić uwagę, że również wywody skargi wskazują na to, iż Ł.K. wchodzi w skład rodziny skarżącej i utrzymuje się, podobnie jak pozostali jej członkowie z połączonych dochodów tych osób. Jakkolwiek bowiem strona podnosi, że jej syn większość czasu spędza u swojej narzeczonej i samodzielnie gospodaruje swoimi pieniędzmi, to jednak sama potwierdza, że nie wyprowadził się z jej mieszkania, ma tam swoje rzeczy i partycypuje w kosztach związanych z rzeczonym lokalem (czynsz i opłata za energię elektryczną). W świetle powyższego Sąd uznał, że sporne świadczenie zostało przyznane skarżącej we właściwym rozmiarze. Art. 8 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników..., stanowi bowiem, że zaliczka przysługuje do wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż: 1) w przypadku gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki - [...] zł dla osoby uprawnionej albo [...] zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) w przypadku gdy w rodzinie są trzy osoby, lub więcej, uprawnione do zaliczki - [...] zł dla osoby uprawnionej albo [...] zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skoro zatem prawidłowo ustalony dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosił [...] zł, w rodzinie tej było jedno dziecko uprawnione do świadczenia alimentacyjnego, zaś z akt sprawy nie wynika aby legitymowało się ono orzeczeniem o niepełnosprawności bądź orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to zaliczka alimentacyjna przysługiwała tu w kwocie [...] zł. Równocześnie, w sprawie brak było przesłanek do przyznania tego świadczenia w podwyższonej wysokości, w oparciu o ust. 2 przywołanego art. 8 ustawy o postępowaniu wobec dłużników... Zgodnie bowiem z treścią wskazanego przepisu, w przypadku gdy dochód rodziny nie przekracza 50 % kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2, kwotę zaliczki, o której mowa w ust. 1, zwiększa się do: 1) w przypadku gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki - [...] zł dla osoby uprawnionej albo [...] zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) w przypadku gdy w rodzinie są trzy osoby, lub więcej, uprawnione do zaliczki - [...] zł dla osoby uprawnionej albo [...] zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie budzi natomiast wątpliwości, że określony w omawianym unormowaniu wymóg zachowania maksymalnego 50 procentowego progu nie został w niniejszej sprawie spełniony. W tym miejscu nie sposób pominąć, że wspomniany przepis art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. jest przedmiotem pytania prawnego, które skierowane zostało przez tutejszy Sąd do Trybunału Konstytucyjnego postanowieniem z dnia 5 lutego 2007 r. (sygn. akt IV SA/Gl 76/06). W rzeczonym postanowieniu wyrażona została wątpliwość, czy uregulowanie to, w zakresie, w jakim uzależnia nabycie prawa do zaliczki alimentacyjnej w podwyższonej wysokości od dochodu rodziny zamiast od dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, jest zgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Przedstawione zagadnienie pozostaje jednak bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie albowiem zarówno dochód rodziny M.K. ([...] zł) jak i dochód na osobę w tej rodzinie ([...] zł) znacznie przekraczają 50% kwoty kryterium dochodowego wskazanego w art. 7 ust. 2 przywołanej ustawy (rzeczone kryterium to [...] zł a zatem jego 50% wynosi [...] zł). Niezależnie od powyższego trzeba wskazać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zasadnie uchyliło decyzję organu I instancji w części dotyczącej okresu, na jaki sporne świadczenie zostało przyznane i ustaliło ten okres uwzględniając treść art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r., o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378), który wszedł w życie z dniem 2 listopada 2007 r., a więc w okresie po wydaniu rozstrzygnięcia przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. Przepis ten stanowi bowiem, że okres zasiłkowy rozpoczynający się w dniu 1 września 2007 r., na który ustala się prawo do zaliczki alimentacyjnej, przedłuża się do dnia 30 września 2008 r. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszeń prawa mogących uzasadniać jej uchylenie i dlatego działając na podstawie art. 132 oraz w oparciu o art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.