IV SA/Gl 850/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] r. nr [...], 2) zasądza od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych). Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy W. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. odmówiono S.D. wydania skierowania i umieszczenia w Domu Pomocy Społecznej. W podstawie prawnej decyzji organ przywołał art. 54 ust. 1 i 2, art. 2, art. 4 i art. 106 ust 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64 poz. 593 z późn. zm.). Jako motywy rozstrzygnięcia wskazano, iż wnioskodawczyni mieszka w budynku, który został przez nią przekazany synowi, a zatem powinien być on zobowiązany do udzielenia jej pomocy, a nadto ma ona zapewnione usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania, świadczone przez jej sąsiadkę. Poinformowano jednocześnie wnioskodawczynię, iż ośrodek pomocy społecznej oferuje jej pomoc w formie usług opiekuńczych, a wniosek o umieszczenie w domu pomocy społecznej może zostać powtórnie rozpoznany jeżeli zostaną wyczerpane możliwości zapewnienia jej opieki przez rodzinę, a także możliwości usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. W toku postępowania poprzedzającego wydanie opisanej wyżej decyzji zgromadzono dokumentację medyczną strony, z której wynikało, iż chora wymaga opieki osób drugich ( karta wypisowa ze szpitala), wymaga skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na konieczność zapewnienia jej całodobowej opieki w zakresie usług opiekuńczych, pielęgniarskich i medyczno-lekarskich ( zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia osoby ubiegającej się o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej). Z kwestionariusza osobowego sporządzonego w ramach wywiadu środowiskowego wynikało, iż S. D. wymaga całodobowej opieki, a ma zaspokojoną wyłącznie doraźną pomoc, nie wyczerpującą wszystkich jej potrzeb. Z opinii dotyczącej stopnia sprawności osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej sporządzonej przez pracownika socjalnego wynikało, iż samotnie mieszkająca wnioskodawczyni wymaga całodobowej opieki, której miejscowy ośrodek pomocy społecznej nie może świadczyć, a zatem kwalifikuje się ona do skierowania na pobyt stały do domu pomocy społecznej. Ponad powyższe organ przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy w rodzinach dwóch synów wnioskodawczyni. Ustalił, iż jeden z nich, B.D., mieszka wraz z synem w miejscowości Ż. i mając ustalony [...] stopień niepełnosprawności, utrzymuje się z zasiłku pielęgnacyjnego i stałego, co wyklucza sprawowanie przez niego opieki nad matką, a także ponoszenie przez niego kosztów jej pobytu w domu pomocy społecznej. Ustalono także, iż drugi syn wnioskodawczyni, K.D. zamieszkuje w miejscowości W. wraz z żoną, synem oraz dwoma córkami, zięciem i wnuczką, nie prowadząc jednakże z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Łączny dochód rodziny K. D. nie przekracza 250 % kryterium dochodowego, a żona jest osobą niepełnosprawną. Syn ten jest właścicielem [...] działki w W., którą otrzymał w formie darowizny od matki w [...] r. W związku z wykonywaniem pracy poza miejscem zamieszkania oraz chorobą żony wymagającej pomocy przy czynnościach gospodarstwa domowego, K.D. wykluczył również możliwość sprawowania osobistej opieki nad matką. S.D. odwołała się od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. podnosząc, iż nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, pomoc sąsiadek nie jest wystarczająca dla niej, a syn ma trudną sytuację życiową uniemożliwiająca mu permanentną opieką nad matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] r. działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu powołano się na uzyskaną informację o pobycie odwołującej w pensjonacie, gdzie ma zorganizowaną opiekę i wyżywienie, za co opłata wynosi miesięcznie [...]. zł. Nie godząc się ze stanowiskiem organu S. D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę, w której zarzuciła błędne zastosowanie art. 2, art. 3, art. 54 i art. 59 ustawy o pomocy społecznej wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie kosztów postępowania. Odnosząc się do ustaleń organu w zakresie stanu faktycznego wskazała, iż darowizna, jakiej dokonała na rzecz syna nie łączyła się z jego wzajemnym obowiązkiem opieki na darczyńca, a wywołana była brakiem z jej strony środków na utrzymanie domu i działki. Wskazała, iż ma pełną świadomość braku możliwości zapewnienia jej opieki ze strony syna. Wyjaśniła, iż obecny jej pobyt w pensjonacie łączy się z dużym kosztem, a środki finansowe nie pozwalają jej na dłuższe tam przebywanie, a w konsekwencji konieczny będzie powrót do jej domu, w którym pozbawiona jest opieki. Dom ten nie posiada centralnego ogrzewania, jest w złym stanie, wręcz do rozbiórki. Pobyt w takich warunkach szkodzi jej zdrowiu. Zaznaczyła nadto, iż w obecnym miejscu pobytu nie posiada dostępu do opieki medycznej , a nie jest w stanie dojść do ośrodka zdrowia lub specjalistycznych poradni oddalonych o kilkanaście kilometrów. Do skargi załączono akt notarialny darowizny nieruchomości zabudowanej dwoma starymi budynkami drewnianymi oraz dokumentację medyczna potwierdzającą niepełnosprawność skarżącej i konieczność pomocy osób trzecich. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ potwierdził, iż darowizna dokonana przez skarżąca na rzecz jej syna K.D. nie była darowizna pod warunkiem świadczenia opieki, jednakże nie miało to wpływu na zaskarżone rozstrzygnięcie, bowiem syn K. otrzymał dom wraz z działką budowlana miejscowości, gdzie ceny nieruchomości są wysokie, a za pieniądze uzyskane ze sprzedaży mogłyby zabezpieczyć pomoc dla skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, póz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Rozpoznając skargę sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Mając na uwadze powyższe kryterium kontroli, skargę wniesioną w niniejszej sprawie należało uwzględnić. Zaskarżona decyzja narusza bowiem prawo. Zważywszy na treść art. 54 ust. 1 oraz art. 56 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Skierowanie, a w konsekwencji umieszczenie w domu pomocy społecznej, jest zatem rezultatem spełnienia się wymienionych w przywołanej normie przesłanek. Wymaga przeto oceny stan zdrowia oraz możliwości korzystania przez daną osobę z pomocy środowiskowej, a w szczególności wymaga zbadania możliwość zorganizowania usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania lub w ośrodku wsparcia. Przywołana norma prawna nie uzależnia bowiem prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej od posiadania rodziny i sytuacji finansowej tej rodziny lecz od faktu, czy można osobie wymagającej całodobowej opieki zapewnić niezbędną pomoc w codziennej egzystencji w inny sposób, niż poprzez pobyt w DPS. Jest zatem oczywiste, iż nie można odmówić tej formy wsparcia osobie spełniającej opisane w art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej warunki, mimo, iż nie jest ona całkowicie samotna. Zbadanie sytuacji rodzinnej osoby, która miałaby skorzystać z prawa skierowania i umieszczenia jej w DPS powinno przeto polegać na ustaleniu obiektywnych możliwości osób jej bliskich, co do ich dyspozycyjności w zakresie świadczenia niezbędnej opieki. Organ prowadząc postępowanie w sprawie wniosku S. D. o umieszczenie jej w domu pomocy społecznej obowiązany był więc ustalić, czy skarżąca faktycznie może otrzymać i czy w istocie otrzymuje pomoc ze strony jej synów w zakresie dla niej koniecznym. Bezsporny jest z mocy art. 128 k.r. i o. obowiązek alimentacyjny wobec własnej matki, obciążający K. D. i B. D. Obowiązek ten nie musi jednak polegać na świadczeniu osobistej opieki. Nadto zważyć przyjdzie, iż niewykonywanie powinności dziecka wobec matki nie powoduje po jej stronie utraty prawa do wsparcia w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie organ odmawiając umieszczenia w domu pomocy społecznej arbitralnie wskazł, iż wnioskodawczyni mieszka w budynku, który został przez nią przekazany synowi, a zatem powinien być on zobowiązany do udzielenia jej pomocy, a nadto wnioskodawczyni ma zapewnione usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania świadczone przez jej sąsiadkę. Poinformowano jednocześnie wnioskodawczynię, iż ośrodek pomocy społecznej może udzielić jej pomocy w formie usług opiekuńczych. Analiza materiału faktycznego sprawy zaprzecza jednak wskazanym ustaleniom. Jak wynika bowiem z opinii pracownika socjalnego zakres oferowanych przez ośrodek pomocy społecznej usług jest w przypadku skarżącej nie wystarczający ze względu na konieczność całodobowej opieki nad nią. Z tych samych przyczyn nie jest możliwa pomoc świadczona przez sąsiadkę skarżącej. Synowie skarżącej natomiast, ze względu na własne sytuacje rodzinne, również zanegowali rolę całodobowych opiekunów. Fakty te, wbrew stanowisko organu, stanowią przesłanki uprawniającą do umieszczenia w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono tych istotnych rozbieżności pomiędzy materiałem dowodowym sprawy, a stanowiskiem organu I instancji. Przede wszystkim nie odniesiono się do sytuacji rodzinno-majątkowej każdego z synów skarżącej, celem wyjaśnienia w sposób niebudzący wątpliwości, czy mają oni możliwość zapewnienia stosownej opieki skarżącej. Odnośnie darowizny domu dokonanej przez skarżąca dopiero na etapie odpowiedzi na skargę organ zawarł polemikę z twierdzeniami strony. Nie jest również przekonywujące twierdzenie organu odwoławczego, iż skarżąca ma w chwili obecnej zapewnioną właściwą opiekę, przebywając w pensjonacie. Informacja ta pochodziła bowiem z notatki służbowej sporządzonej już po wydaniu decyzji organu I instancji, na której nie widnieje podpis strony, co może budzić wątpliwość z punktu widzenia art. 10 i art. 81 k.p.a. Wskazane wyżej braki, świadczące o niewyjaśnieniu zagadnień ważnych dla prawidłowego załatwienia sprawy, nie dają możliwości oceny zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym. Naruszenia, o których mowa, dotyczą art. 7, art.9, art.10 ,art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że powyższe uchybienia są na tyle istotne, że musiały skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji dokładnie wyjaśnią sytuację życiową skarżącej i dokonają jej oceny w świetle przesłanek, o których mowa w art. 54 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, a ocena ta znajdzie odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania poniesionych przez skarżącą orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a zgodnie z treścią przywołanej normy w zakresie kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw