IV SA/Gl 853/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie: NSA Szczepan Prax NSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Protokolant: st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2006 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ja decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. Nr [...] Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 37 ust 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 12, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 8 i art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 z późniejszymi zmianami) Prezydent Miasta C. orzekł odmówić R. O. pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego. W uzasadnieniu wskazał, że w myśl art. 37 ust 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje, pełnoletniej osobie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Podkreślił, że dochód R. O. z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...] zł. (gospodarstwo rolne [...] ha x [...] zł.) i przekracza kwotę 461,00 zł. ustawowego kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kwalifikującej do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ponadto powołując się na treść art. 12 cyt. ustawy, stwierdzono dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową, wskazującą że w/wym. jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe -w tym przypadku posiadanie gospodarstwa rolnego. W odwołaniu od powyższej decyzji R. O. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przywrócenie wypłaty zasiłku stałego. Podkreślił, że wszystkie grunty wydzierżawił na 10 lat i nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów.. Nadto wskazał na stale pogardzający się stan zdrowia. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art.37 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej( Dz. U. Nr 64 z 2004r. poz. 593) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podniósł, że w całości podziela stanowisko zaprezentowane przez organ I instancji w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że w obecnym stanie prawnym ukształtowanym art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 194 zł.. Zdaniem organu nie ma znaczenia, czy wnioskodawca posiadający gospodarstwo rolne sam je prowadzi, czy też je wydzierżawia. Skoro więc z akt sprawy, a to pisma Wójta Gminy K. Nr [...] z dnia [...] 2004 r. wynika, że R. O. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, to w konsekwencji należy przyjąć, że z gospodarstwa tego uzyskuje on dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Zatem jeśli dochód wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe - określone w ustawie o pomocy społecznej, to brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i pismach procesowych z dnia [...] 2004 r. i [...] 2004 r. R. O. domagał się przyznania mu zasiłku stałego. Podkreślił, że spełnia wszystkie przesłanki do otrzymania zasiłku stałego. Powtórzył argumentację zaprezentowaną w odwołaniu. Powołał się także na stanowisko zaprezentowane przez NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 lipca 2000 r. , sygn. akt II SA/Ka 2034/98. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż zarzuty skargi są zasadne. Po pierwsze wskazać przyjdzie, że w dniu wydawania decyzji przez organ I instancji jak i organ odwoławczy obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 poz. 593 ze zm.). Art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawierający konstytucyjną zasadę pomocniczości , stanowi iż, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 7 tej ustawy pomocy tej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Na mocy natomiast art. 8 ust. 1 omawianej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40,41, 78 i 91, przysługuje: - osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", - osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", - rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 37 ust. 1 pkt. 1 i 2 tej ustawy zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Bezsporne w sprawie jest, że R. O. jest osobą samotnie gospodarującą. Jest także osobą niezdolną do pracy, albowiem Orzeczeniem Krajowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] r. orzeczono wobec skarżącego na stałe [...] stopień niepełnosprawności. Zdaniem organu odwoławczego jedyną przeszkodą dla przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia jest dochód który osiąga z posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha w wysokości [...] zł miesięcznie, a więc przekraczający kryterium dochodowe z art. 8 ust. 1 ustawy (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 461 zł). Zdaniem organów procedujących w sprawie dla przyjęcia, iż skarżący z gospodarstwa uzyskuje wyżej wskazany dochód wystarczające jest, że jest on właścicielem tego gospodarstwa i bez znaczenia pozostaje okoliczność, że gospodarstwo to zostało wydzierżawione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie podziela tego stanowiska. Sąd podziela - aczkolwiek nie w całości – stanowisko zaprezentowane w przywołanym przez skarżącego wyroku NSA z dnia 20 lipca 2000 r. , sygn. akt II SA/Ka 2034/98 (niepublikowany) , gdzie Sąd przyjął, że samo zawarcie umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego przez skarżącego powoduje, że spełnia on od momentu zawarcia tej umowy warunki do przyznania świadczeń z ustawy o pomocy społecznej. Nie podziela także przeciwnego poglądu zaprezentowanego w wyroku NSA z dnia 16 stycznia 2002 r. , sygn. akt I SA 1726/02 (zbiór orzeczeń LEX nr 81819), gdzie wskazano, że "umowa dzierżawy części gospodarstwa rolnego nie wywołuje skutków w postaci obniżenia powierzchni gospodarstwa rolnego stanowiącego podstawę do obliczania wysokości dochodu rodziny". W tej mierze należy wskazać, że – zdaniem Sądu - zarówno rozważania organu, jak i wyżej zaprezentowane orzeczenia NSA pomijają w zasadzie istotę sprawy. Rozważania te dotyczą jedynie zagadnienia jakie skutki wywołuje samo zawarcie umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego, pomijając przy tym kwestię rzeczywistych skutków finansowych umowy dzierżawy dla osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia, jak też ogólną sytuację tej osoby (zdolność do pracy w tym gospodarstwie). Odnosząc to warunków przedmiotowej sprawy należy wskazać co następuje. Oczywistą i nie wymagającym szerszego wywodu jest okoliczność, że skoro z wyżej już wymienionego orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności wynika, że skarżący jest osobą niezdolną do pracy , to bezdyskusyjnie stan jego zdrowia nie pozwala mu na pracę w tym gospodarstwie. Oczywistym także jest, że aby osiągnąć dochód w wysokości 194 zł. z 1 ha przeliczeniowego, to należy wpierw wykonać określone prace w tym gospodarstwie , do wykonania których to prac skarżący - jak wynika z powyższych ustaleń – nie jest zdolny. Przeto automatyczne przypisanie skarżącemu osiągania takiego dochodu , jak uczyniły to organy orzekające w sprawie jest – zdaniem Sadu – nieuprawnione, tym bardziej, że faktyczny dochód z dzierżawy osiąga osoba dzierżawiąca przedmiotowe gospodarstwo rolne. Na marginesie można tu wskazać na hipotetyczną sytuację , że osoba dzierżawiąca gospodarstwo rolne od skarżącego podjęłaby starania o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. W tej sytuacji organy zgodnie z treścią art. 8 pkt 9 omawianej ustawy ( który to przepis abstrahuje formy władania gruntem – własność, dzierżawa itp.) byłyby zobowiązane zaliczyć do dochodu tej osoby dochód osiągany z tej dzierżawy, co z kolei doprowadziłoby do absurdalnej sytuacji, że zarówno wydzierżawiającemu jak i dzierżawcy przypisano by osiągnięcie tego samego dochodu. Przeto oceniając przedmiotowy stan faktyczny nie sposób oderwać go od wyżej przedstawionych realiów, a w szczególności faktu, ze sam skarżący nie jest zdolny do pracy w gospodarstwie. Poza tym , jak to wynika z ustaleń organów administracji skarżący jest w zasadzie osobą bezdomną , często zmieniającą miejsce pobytu. Z faktu tego wynika, że w takim stanie rzeczy nie dysponuje on w sposób oczywisty określoną infrastrukturą konieczną do prowadzenia gospodarstwa rolnego ( zabudowania gospodarcze, narzędzia , maszyny rolnicze). Organ nie zauważył także, że powoływane przez niego pismo Wójta Gminy K. Nr [...] z dnia [...] 2004 r. z którego wynika, że R. O. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha. i jest płatnikiem podatku rolnego stoi w oczywistej sprzeczności z treścią załączonego do odwołania aneksu do umowy dzierżawy z dnia [...] 2003 r. (k. [...] akt administracyjnych), z którego to aneksu wynika, że został on przedstawiony do wiadomości Urzędu Gminy w K. (potwierdzają to stosowne pieczęcie na tym dokumencie) . Ponadto załączone przez skarżącego jako załączniki do skargi potwierdzenia opłat podatku od przedmiotowej nieruchomości wystawione są na nazwisko dzierżawcy gruntu tj. G. K.. Zatem niedopuszczalnym jest zdaniem Sądu mechaniczne przyjęcie, że skarżący osiąga dochód w wysokości 194 zł. z 1 ha przeliczeniowego, skoro jego osobiste warunki (stan zdrowia i sytuacja ogólna) mu to uniemożliwiają, a z drugiej strony przedstawione przez stronę dokumenty świadczą, że inna osoba faktycznie gospodaruje na wspomnianym gruncie i osiąga z tego pożytki. Analiza znajdujących się w aktach sprawy umów dzierżawy (oraz aneksu do tej umowy) pozwala jednak na przyjęcie, że skarżący osiąga z gospodarstwa faktyczny dochód, a dochodem tym są opłaty ponoszone za dzierżawione grunty przez dzierżawcę (G. K.) na rzecz gminy i w warunkach przedmiotowej sprawy jedynie te kwoty mogą być zdaniem Sadu uznane za faktyczny dochód skarżącego. Przeto, aby w sposób prawidłowy ustalić , czy skarżący nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt. 1 omawianej ustawy należy odnieść te właśnie dochody skarżącego (opłaty za użytkowanie ziemi uiszczane przez dzierżawiącego grunty stanowiące własność skarżącego) do kryterium dochodowego określonego we wskazanym przepisie prawa . Zatem w przypadku jeżeli poczynione w ten sposób ustalenia wykażą , iż dochód skarżącego nie przekracza kryterium dochodowego określonego w cyt. przepisie prawa, to należałoby uznać, że skarżący spełnia warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wobec powyższego - zdaniem Sądu - dochody o których mowa w art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej należy odnieść do faktycznie posiadanego przez wnioskodawcę areału ziemi (pozostającego w jego fizycznym władztwie) , nie zaś do kwestii, komu przysługuje formalnie prawo własności (posiadania) danego gruntu. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie organu I instancji, a to na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), jako wydane z naruszeniem prawa materialnego , co miało wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ zaskarżone orzeczenie nie podlegało wykonaniu. Wskazania co do dalszego biegu sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu.