IV SA/Gl 860/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję. Wnioskami z dnia 15 i 22 maja 2013 r., złożonymi do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., M.S. domagała się przyznania zasiłku celowego na zakup leków i paliwa gazowego, zgodnie z przedłożonymi rachunkami na kwotę 36,30 zł. i 814,- zł. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "K.p.a."), art. 110 ust. 7, art. 7-8, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "ustawa o pomocy społecznej"), przyznał M.K. zasiłek celowy na miesiąc maj 2013 r. w wysokości 443,30- zł., w tym 36,30- zł. na zakup leków oraz 407,- zł. na dofinansowanie do zużycia gazu. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż strona spełnia wymogi formalnoprawne do przyznania jej pomocy, tj. posiada kryterium dochodowego, wynikające z art. 8 ustawy o pomocy społecznej oraz występuje u niej niepełnosprawność, określona w art. 7 pkt 5 ustawy o pomocy społecznej. Jednakże ograniczone środki finansowe Ośrodka uniemożliwiają zaspokojenie wszystkich niezbędnych jej potrzeb. W odwołaniu od powyższej decyzji M.K. zaznaczyła, że faktura na zakup paliwa gazowego z dnia 7 maja 2013 r. jest znacznie wyższa i wynosi 814, - zł., dlatego wnosi o zwiększenie zasiłku celowego do tej kwoty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] r., Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że wyznacznikami ustalenia wysokości zasiłku celowego są z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Zgodnie z art. 3 ust. 4 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany na zakup leków i opału. Warunkiem jego otrzymania jest jednak spełnienie przesłanki nieprzekroczenia w rodzinie osoby ubiegającej się o pomoc, określonego ustawą kryterium dochodowego. Z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że odwołująca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo i nie przekracza kryterium dochodowego wynoszącego miesięcznie 542,- zł., jak również w jej przypadku występuje niepełnosprawność. Przyznana pomoc została udzielona w ramach posiadanych przez organ środków finansowych, a odwołująca powinna mieć świadomość, że wnioskowana potrzeba mimo jej zgodności z celami pomocy społecznej i spełnieniem warunków przyznania, określonych w przepisach ustawy o pomocy społecznej, nie musi być zaspokojona w całości lub w części, ponieważ nie ma charakteru publicznego prawa podmiotowego, czyli bezwzględnie należnego. M.K. uznała powyższą decyzję za krzywdzącą i w skardze domagała się jej uchylenia oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Podniosła, że jako osoba niepełnosprawna utrzymuje się z pomocy społecznej oraz opisała swoją trudną sytuacją życiową i materialną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Powyższe oznacza, że Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Dodatkowo z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd dokonuje kontroli rozstrzygnięcia także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia. Podstawę materialnoprawną, wydanych w sprawie decyzji, stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz.182), zwanej dalej w skrócie, tak jak dotychczas, ustawa o pomocy społecznej. Jak wynika z treści art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych ich potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Podkreślić należy, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w jej art. 7 pkt 1 - 15 oraz zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 może zostać przyznany, w szczególności na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, w tym na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W przedmiotowej sprawie skarżąca, będąc osobą niepełnosprawną wniosła o przyznanie jej pomocy w formie zasiłku celowego tytułem zwrotu kwoty na zakup leków przeciwbólowych (wniosek z dnia 22 maja 2013 r. w wysokości 36, 40- zł.) oraz zwrot rozliczenia za paliwo gazowe z terminem płatności na 21 maja 2013 r. (wniosek z dnia 15 maja 2013 r.). Bezsporne jest to, że skarżąca ma prawo do świadczeń z pomocy społecznej, spełnia bowiem określone w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowe (art. 8 ust. 1), przy jednoczesnym wystąpieniu okoliczności wymienionej w jej art. 7 pkt 5. Zatem w sprawie niezbędne było ustalenie, czy zgłoszone przez skarżącą obie potrzeby stanowiły w istocie jej niezbędne potrzeby bytowe, czy zatem z własnych środków skarżąca sama byłaby w stanie je zaspokoić oraz czy ich zaspokojenie wymagało wsparcia ze strony organu pomocy społecznej, jak również w jakim zakresie to wsparcie mogłoby być udzielone. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że niezbędna potrzeba bytowa to taka potrzeba, bez której zaspokojenia osoba nie może samodzielnie egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życie lub zdrowie. W istocie taką potrzebą jest zakup leków, co uwzględnił organ administracji pierwszej instancji. Niewątpliwie jednak chodzi również o potrzebę zabezpieczenia ogrzewania w okresie zimowym dla osoby niepełnosprawnej jaką jest skarżąca, co wydaje się być z punktu widzenia medycznego konieczne dla prowadzenia procesu leczenia, jak również w celu ratowania jej zdrowia, czy życia. Powyższe uwagi mają zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie, bowiem istotę sporu stanowi kwestia, czy zgłoszone przez skarżącą potrzeby i przedłożone rachunki potwierdzają konieczność przyjmowania wskazanych w nich leków przeciwbólowych, jak również konieczność ponoszenia opłat za paliwo gazowe w znacznych wysokościach. Należy zaznaczyć, że występując z wnioskami skarżącą nie miała zaspokojonych powyższych potrzeb, jak też dysponowała rozłożonym na 6 rat zadłużeniem z tytułu zużycia w okresie zimowym paliwa gazowego w nowym miejscu zamieszkania na łączną kwotę 3 007,13- zł. (po 501,19- zł., co wynika z analizy akt administracyjnych). Nie można zatem uznać, że zgłoszone przez skarżącą potrzeby mogą być zaspokojone przez nią we własnym zakresie, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Wskazać w tym miejscu trzeba, że decyzja administracyjna w sprawie zasiłku celowego wydawana jest w granicach tzw. uznania administracyjnego. Świadczy o tym jednoznacznie użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 4 tej ustawy sformułowanie "może". Taki charakter decyzji oznacza, że jakkolwiek organ jest związany przesłankami wskazanymi w tym przepisie, to jednak ma on swobodę decyzyjną odnośnie do ustalenia treści decyzji uznaniowej. Przy czym, przyznanie lub odmowa przyznania zasiłku celowego może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, zgodnie z regułami wynikającymi z art. 6 - 11 Kodeksu postępowania administracyjnego. W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Tymczasem, w rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy uchybił obowiązkowi dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz dokonania oceny całości materiału dowodowego, w tym zwłaszcza oceny informacji uzyskanych z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, dotyczących między innymi stanu zdrowia skarżącej i konieczności ogrzewania gazem zajmowanego przez nią lokalu mieszkalnego, czym naruszone zostały przepisy postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. W szczególności nie zasługuje na aprobatę brak dokonana przez organ odwoławczy oceny przedłożonych przez skarżącą rachunków, jako środków dowodowych w postępowaniu administracyjnym. W tej sytuacji za przedwczesne, bo nie poprzedzone dokonaniem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego oraz zebraniem i oceną całości materiału dowodowego należy uznać stanowisko organu odwoławczego. Nie można w tej sytuacji z góry przyjąć, że skarżąca wnioskowaną potrzebę jest w stanie sama zaspokoić we własnym zakresie przy posiadanych przez nią niewielkich dochodach. Powyższe okoliczności ujmowane łącznie wskazują na brak podstaw faktycznych do uznania, że stanowisko organu odwoławczego zajęte w niniejszej sprawie mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zdaniem składu orzekającego, ograniczenie się jedynie do ogólnikowych stwierdzeń nie może być uznane za wystarczające, zważywszy na niepełnosprawność skarżącej, jak też nie uprawnione jest odwołanie się jedynie do niewystarczających środków na realizację ustawowych zadań wykonywanych przez organy pomocy społecznej. Organ prowadzący postępowanie ma obowiązek, co już wyżej podkreślono, zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w takim stopniu, aby należycie ustalić stan faktyczny, tj. zgodnie z rzeczywistością (art. 7 i 77 K.p.a.). Powyższy obowiązek dotyczy nie tylko ustalenia przesłanek, jakie powinna spełniać osoba zainteresowana w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej, aby przyznać jej świadczenie, ale również i postępowania wyjaśniającego dotyczącego pozostałych okoliczności, decydujących o odmowie przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. Fakt nie posiadania wystarczających środków przez organ pierwszej instancji nie znalazł potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Podobnie, odwoływanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do braku bezwzględnie należnego charakteru świadczenia w formie zasiłku celowego nie może być uznane za prawidłowe. Zważywszy, że każdorazowo należy uwzględniać wszelkie okoliczności faktyczne i prawne, dotyczące osoby wnioskodawcy, które powinny być uwidocznione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązkiem organu odwoławczego będzie wyjaśnienie i ocena okoliczności sprawy, w szczególności rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w tym przede wszystkim przedłożonych przez skarżącą rachunków oraz zgłoszonych potrzeb w zakresie konieczności ponoszenia tak znacznych, dla jej budżetu domowego, kosztów zakupu paliwa gazowego. Mając powyższe rozważania na uwadze, należało uchylić zaskarżoną decyzję, celem dokonania ponownej oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanych przez nią potrzeb z uwzględnieniem wyżej przedstawionych rozważań. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.