IV SA/Gl 860/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2016 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu dziecka uchyla zaskarżoną decyzję w pkt 2 i w tym zakresie umarza postępowanie administracyjne. Starosta [...], decyzją z dnia [...]r. zobowiązał B.P. i jej córkę O.P. do ponoszenia solidarnie opłaty za pobyt O.P. w Domu Dziecka w O. w okresie od dnia 1 kwietnia 2012 r. do dnia 14 lipca 2012 r. w kwocie 4.400,56 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. uchyliło decyzję organu I instancji i zobowiązało B.P. do ponoszenia opłaty za pobyt O.P. w Domu Dziecka w O. w okresie od dnia 1 kwietnia 2012 r. do dnia 14 lipca 2012 r. w wysokości 3.797,25 zł i umorzyło postępowanie organu I instancji w przedmiocie zobowiązania O.P. do ponoszenia odpłatności za jej pobyt w wymienionej placówce. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przepisy art. 193 ust. 1 – 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r. poz. 135 z późn. zm.) określające podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Wyjaśnił, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia [...]r., sygn. akt [...] umieszczono małoletnią O.P. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Jej ojciec zmarł w dniu [...]r. Decyzją ostateczną z dnia [...]r. odstąpiono od ustalenia opłaty od B.P. z jej dochodów własnych za pobyt córki w pieczy zastępczej w okresie od 1 kwietnia 2012 r. do dnia 14 lipca 2012 r. W dniu [...] 2012 r. O.P. osiągnęła pełnoletność i opuściła placówkę opiekuńczo-wychowawczą. Jest uprawniona do renty rodzinnej po zmarłym ojcu, której wysokość w tym okresie wynosiła 2.200,28 zł. Organ podkreślił, że do dnia 14 lipca 2012 r. osoba dysponującą dochodem małoletniej O.P. była jej matka B.P.. Mając powyższe na uwadze, organ uznał za zasadne zobowiązać B.P. do ponoszenia odpłatności w kwocie 1.100,14 zł miesięcznie za pobyt córki w pieczy zastępczej w okresie od dnia 1 kwietnia 2012 r. do dnia 14 lipca 2012 r., jako osobę dysponującą wówczas dochodem dziecka, tj. w wysokości 50% dochodów dziecka. Organ podniósł, że opłata za lipiec 2012 r. została określona proporcjonalnie w stosunku do ilości dni, w których małoletnia wówczas O.P. przebywała w placówce. W skardze do sądu administracyjnego B.P. zarzuciła, że zobowiązano ją do ponoszenia opłaty za pobyt córki w domu dziecka dopiero wtedy, gdy nie dysponowała już jej dochodem. Szczegółowo przedstawiła stan swojego zdrowia i sytuację materialną. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 15 stycznia 2014 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę i jednocześnie wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jej uchylenie. Wskazał, że już w dacie wydania pierwszej decyzji w sprawie, tj. w dniu [...]r. skarżąca nie dysponowała dochodem córki, która [...]2012 r. osiągnęła pełnoletność. Podkreślono, że jedynym dochodem skarżącej jest jej emerytura w wysokości 859,40 zł, a więc zaskarżona decyzja jest niewykonalna i niewykonalność ta ma charakter trwały. Z tego powodu powinna zostać stwierdzona nieważność zaskarżonej decyzji. W przypadku nieuwzględnienia zarzutu nieważności, pełnomocnik wniosła o uchylenie decyzji, jako wydanej z naruszeniem art. 193 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez błędną wykładnię tego przepisu. Wskazano, że sensem tej regulacji jest pokrycie kosztów pobytu małoletniego w domu dziecka z jego dochodów. Ustawodawca założył, że koszty zostaną uiszczone, ponieważ osoba dysonująca dochodem małoletniego, ma środki na ich pokrycie z dochodów dziecka. Natomiast skarżąca nie dysponowała dochodem córki w chwili wydania decyzji. Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 654/13 tut. Sąd oddalił skargę. W uzasadnieniu wyjaśniono, że podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy art. 193 ust. 1-4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2013 r. poz. 135, dalej ustawa), określające podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Na podstawie powyższych przepisów nie ulega wątpliwości, że O.P. nie jest zobowiązana do ponoszenia opłaty za jej własny pobyt w domu dziecka do dnia osiągnięcia pełnoletności, zgodnie bowiem z art. 193 ust. 4 w związku z art. 193 ust. 3 ustawy, osoba przybywająca w pieczy zastępczej może – w razie zaistnienia warunków wskazanych w ustawie – ponosić opłatę jedynie za okres pobytu w pieczy zastępczej po uzyskaniu pełnoletności, co nie jest przedmiotem sprawy. Prawidłowe było zatem rozstrzygnięcie organu odwoławczego dotyczące uchylenia decyzji organu I instancji zobowiązującej O.P. do ponoszenia – solidarnie wraz z matką – opłaty za jej pobyt w domu dziecka w okresie od 1 kwietnia 2012 r. do 14 lipca 2012 r. i umarzające postępowanie organu I instancji w tej części. Natomiast odnosząc się do zarzutów dotyczących zobowiązania skarżącej jako osoby dysponującej dochodem córki do ponoszenia opłaty Sąd I instancji stwierdził, że konsekwencje prawne stwierdzonego stanu sprawy były znane skarżącej już przed datą wydania pierwszej decyzji. Skarżąca od początku okresu, za który została ustalona opłata, wiedziała o toczącym się postępowaniu administracyjnym. Świadczą o tym pisma zawarte w aktach administracyjnych, złożone przez skarżącą, w tym pochodzące z kwietnia 2012 r. Także w piśmie z dnia 26 czerwca 2012 r. skarżąca wniosła o zmniejszenie opłaty za pobyt córki w domu dziecka "z renty rodzinnej córki", a nawet wprost oświadczyła, że od kwietnia "musi płacić 50% z renty rodzinnej", a wcześniej płaciła po 385,50 zł. W świetle powyższego na sytuację skarżącej nie powinna mieć wpływu okoliczność, że została zobowiązana do ponoszenia przedmiotowej opłaty w dacie, w której nie dysponowała już rentą córki. Już wcześniej skarżąca miała pełną wiedzę o konsekwencjach prawnych istniejącego stanu rzeczy i miała to odzwierciedlenie w jej oświadczeniach. Niekwestionowane było również, że w całym okresie, którego dotyczy opłata, a więc do osiągnięcia pełnoletności przez O.P. skarżąca dysponowała jej dochodem, tj. rentą rodzinną po zmarłym ojcu, której wysokość w tym okresie wynosiła 2.200,28 zł. Wobec tego miała możliwość zabezpieczenia środków w celu uiszczenia tej opłaty. Na skutek skargi kasacyjnej B.P., wyrokiem z dnia 14 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2943/14, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę tut. Sądowi do ponownego rozpoznania. NSA wyraził pogląd, że rodzice dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej nie mieszczą się w zakresie osób określonych w art. 193 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania przez organy administracyjne. Rodzic dysponujący dochodem dziecka mieści się natomiast w zakresie art. 193 ust. 1 tej ustawy. Jednocześnie Sąd ten uznał, że w sprawie nie ustalono i nie rozważono dostatecznie, jakie znaczenie ma fakt ostatecznego odstąpienia od ustalenia opłaty za przedmiotowy okres wobec rodzica. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przy obecnym rozstrzyganiu sprawy decydujące znaczenie miało to, że została ona przekazana przez Naczelny Sąd Administracyjny do ponownego rozpoznania w trybie art. 185 § 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została w ten sposób przekazana, jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. W niniejszym postępowaniu organ odwoławczy zobowiązał matkę dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej do ponoszenia odpłatności za jego pobyt w tej pieczy, na podstawie art. 193 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w brzmieniu wówczas obowiązującym. Tymczasem we wskazanym wyroku NSA jednoznacznie przesądził, że przepis ten nie dotyczy rodziców dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Tak więc do ustalenia opłaty wobec skarżącej mogło dojść tylko na podstawie art. 193 ust. 1 ostatnio powołanej ustawy. W tym względzie NSA wskazał na konieczność rozważenia, jakie znaczenia ma fakt ostatecznego odstąpienia od ustalenia opłaty, co nastąpiło decyzją organu I instancji z dnia [...]r. Należy zatem stwierdzić, że dopóki ta decyzja pozostaje w obrocie prawnym, dopóty nie jest możliwe ustalenie odpłatności za ten sam okres. Przywołać przy tym należy kolejny wiążący pogląd NSA wyrażony w wyroku z dnia 14 lipca 2016 r., według którego decyzja ustalająca opłatę z art. 193 ust. 1 cyt. ustawy działa wyłącznie na przyszłość, w związku z czym w przypadku przesłanek z art. 193 ust. 3 może mieć zastosowanie tylko do osoby dysponującej dochodami dziecka w dacie orzekania o obowiązku ponoszenia opłaty, co bezspornie obecnie już nie ma miejsca. Dlatego też postępowanie administracyjne dotyczące ustalenia odpłatności skarżącej w okresie od 1 kwietnia do 14 lipca 2012 r. jest bezprzedmiotowe i jako takie powinno być umorzone. Ponieważ organ odwoławczy uchylił decyzję I instancji w całości, to należało uchylić tą część zaskarżonej decyzji, w której określono odpłatność i w tym zakresie umorzyć postępowanie. Mając powyższe na uwadze, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji. ec