IV SA/Gl 866/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant referent stażysta Katarzyna Wajs po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2008r., sprawy ze skargi Z. H. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] , nr [...]. w przedmiocie służby celnej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i określa, że nie może być ona wykonana. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej w K., na podstawie art. 26 pkt 10, art. 27 ust. 1, art. 81 ust. 1 i 2 oraz art. 81 ust. 1a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.), zwolnił Z. H. ze stałej służby celnej w Izbie Celnej w K. w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia decyzji. Przyczyną zwolnienia była odmowa wydania przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego poświadczenia bezpieczeństwa upoważniającego funkcjonariusza do dostępu do informacji niejawnych o klauzuli "tajne". Na skutek wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...], jednak ta decyzja została z kolei uchylona wyrokiem tut. Sądu z dnia [...], głównie z powodu nienależytego wyjaśnienia przesłanek z art. 26 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej. Decyzją z dnia [...] wskazany organ administracji publicznej ponownie utrzymał w mocy swoje pierwotne rozstrzygnięcie, lecz i ta decyzja została uchylona – wyrokiem tut. Sądu z dnia 27.III.2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 635/06, w którym stwierdzono, że przyczyna zwolnienia ze służby, którą wskazał organ w niniejszej sprawie, mogłaby co najwyżej uzasadniać przeniesienie skarżącego na inne stanowisko, które nie wymagałoby posiadania poświadczenia bezpieczeństwa. Dopiero niewyrażenie zgody przez funkcjonariusza na przeniesienie go na niższe stanowisko służbowe mogłoby stanowić przesłankę jego zwolnienia ze służby. Po kolejnym rozpatrzeniu sprawy zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Celnej w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 2 kpa oraz na podstawie art. 26 pkt 10 i art. 81 ustawy o Służbie Celnej uchylił swoją decyzję z dnia [...] w całości i orzekł, że miejscem pełnienia służby będzie Urząd Celny w B.-B., Oddział Celny w C., do którego skarżący zobowiązany jest się stawić w terminie 7 dni od doręczenia decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ, powołując się na ostatnio wymieniony wyrok, podniósł, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż sprawowanie przez skarżącego funkcji Kierownika Oddziału Celnego Granicznego w M. łączyło się z możliwością dostępu do informacji niejawnych. Zasadnym stało się więc uchylenie decyzji o zwolnieniu ze służby i wyznaczenie skarżącemu miejsca służby. W skardze Z. H. wniósł o uchylenie w części zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił, że decyzja ta nie odpowiada wymogom art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Postępowanie administracyjne toczyło się bowiem w sprawie zwolnienia ze służby. Tymczasem omawiana decyzja uchyla jedynie rozstrzygnięcie o zwolnieniu ze służby, natomiast ani nie rozstrzyga tej sprawy co do istoty, ani nie umarza postępowania. Zawarte w decyzji orzeczenie o warunkach pełnienia służby i obowiązku stawienia się do niej nie jest rozstrzygnięciem w przedmiocie zwolnienia ze służby. Odpowiadając na skargę organ administracji celnej postulował jej oddalenie wywodząc, że zaskarżona decyzja zawiera rozstrzygnięcie reformatoryjne, które zostało wydane po wnikliwym i dokładnym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269 ze zm.) sądowa kontrola działalności administracji publicznej odbywa się w kryteriach legalności, a więc pod względem zgodności zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa. Zgodnie zaś z art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.), określonego dalej jako "ppsa", przy rozstrzyganiu sprawy Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a przy stwierdzeniu naruszenia prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności takiego aktu nie obowiązuje go nawet zakaz reformationis in peius. Tymczasem w niniejszej sprawie zachodzą właśnie przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i to z dwóch powodów. Po pierwsze – trafnie zarzuca skarżący, że sprawa dotyczyła zwolnienia ze służby. Wprawdzie, na co już zwrócono uwagę w pierwszym wyroku, wszczęcie postępowania nie nastąpiło zgodnie z art. 61 § 1 i 4 kpa, jednak przedmiot postępowania administracyjnego został wyraźnie oznaczony w decyzji z dnia [...] Nie mógł on zatem ulec zmianie w postępowaniu o charakterze drugoinstancyjnym, wywołanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W świetle przepisów ustawy o Służbie Celnej nie ulega wątpliwości, że sprawa o zwolnienie ze służby jest tak wyodrębniona, że jej rozstrzygnięcie może nastąpić albo orzeczeniem o zwolnieniu ze służby, albo umorzeniem postępowania, jeżeli po jego wszczęciu okaże się, iż nie zachodzą przesłanki do zwolnienia ze służby. Zakończenie sprawy w przedmiocie zwolnienia nie może nastąpić więc wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia w innym przedmiocie. Tym bardziej nie jest to dopuszczalne na etapie postępowania drugoinstancyjnego. Dlatego też, skoro organ w tym postępowaniu ustalił, że nie występują warunki do zwolnienia skarżącego ze służby, to stosując art. 138 § 1 pkt 2 kpa nie mógł się ograniczyć do uchylenia decyzji z dnia [...], lecz winien był wydać jednocześnie rozstrzygnięcie przewidziane w drugiej części tego przepisu – o umorzeniu postępowania pierwszej instancji (w zw. z art. 127 § 3 kpa i art. 81 ust. 1 i 2 ustawy o Służbie Celnej). Brak tego ostatniego rozstrzygnięcia powoduje, że zaskarżona decyzja zapadła z rażącym naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Po drugie – jak już wywiedziono, w postępowaniu drugoinstancyjnym dotyczącym zwolnienia ze służby organ nie mógł orzekać o innym przedmiocie. Tymczasem w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięto o miejscu pełnienia służby przez skarżącego i obowiązku stawienia się do niej. Ponieważ w tym przedmiocie, odrębnym od sprawy zwolnienia ze służby, nie wydano decyzji pierwszoinstancyjnej, to w tej części zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym wyrażonej w art. 15 kpa zasady dwuinstancyjności tego postępowania. Dodatkowo można zauważyć, że organ nie wskazał podstaw materialnoprawnych owych rozstrzygnięć. Nie stanowi takiej podstawy art. 26 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej odnoszący się wyłącznie do zwolnienia ze służby, a art. 81 tej ustawy ma charakter proceduralny. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ administracyjny będzie miał na uwadze zaprezentowaną wyżej ocenę prawną. O ile więc – stosując się do wskazań zawartych w poprzednich wyrokach – nie dopatrzy się podstaw do zwolnienia skarżącego ze służby w trybie art. 26 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej, to uchyli decyzję z dnia [...] i umorzy postępowanie z mocy art. 138 § 1 pkt 2 kpa, w zw. z art. 127 § 3 kpa i art. 81 ust. 1 i 3 ustawy o Służbie Celnej. Natomiast o aktualnym usytuowaniu skarżącego w strukturach służby celnej należy rozstrzygnąć w odrębnym postępowaniu na podstawie właściwych przepisów. Z tych względów na mocy art. 145 § 1 pkt 2 ppsa, w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, oraz art. 152 ppsa orzeczono, jak w sentencji.