IV SA/Gl 868/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta R., na podstawie art. 2 ust. 1, art.3 ust. 3 i 4 , art. 8, art. 41 i art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity Dz. U. Nr 115 poz. 728 z późn. zm.) odmówiono J. J. przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłatę rachunku za gaz, wykup gazu, utrzymanie licznika, zakup leków, środków czystości, bielizny, pościeli i dresu, zakup świeczek, żywności, obuwia (półbutów), podłączenie prądu, montaż licznika, spłatę zadłużenia i odsetek i wykup prądu na łączną kwotę 540 zł.. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż strona zgłosiła w dniu [...]r. ustny wniosek o przyznanie pomocy finansowej z przeznaczeniem na wskazane cele, nie określając kwot poszczególnych potrzeb lecz podając łączną kwotę wymaganą do zaspokojenia swoich potrzeb w wysokości 1000 zł. W rzeczywistości posiada 467, 55 zł, a więc uznano, iż oczekuje pomocy w wysokości 540 zł. W toku aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca jest inwalidą III grupy inwalidztwa w wieku pozaprodukcyjnym. Jego dochody w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowiła emerytura (681,86 zł) pomniejszona o bieżące alimenty (210 zł), dodatek mieszkaniowy ( 95,27 zł) i pomoc finansowa ze Stowarzyszenia "A" w wysokości 230 zł miesięcznie, z czego 100 zł przeznaczone było na konto spółdzielni mieszkaniowej na poczet czynszu, a 130 zł do dyspozycji strony. Łączny dochód obliczono został na kwotę 797 zł, przy kryterium dochodowym dla samotnie gospodarującego wnioskodawcy – 477 zł. Ze względu na fakt, iż łączny dochód wnioskodawcy przekroczył kryterium dochodowe rozważono możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego. Uznano jednocześnie, iż wnioskodawca nie kwalifikuje się do pomocy w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", bowiem jego dochód przekracza również 150% kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarująca, a to kwotę 715, 50 zł. Uznano, że J. J. ma do dyspozycji kwotę 467,55 zł , na którą to kwotę składa się jego emerytura po potrąceniach, dodatek mieszkaniowy i 130 zł wsparcia ze Stowarzyszenia "A". Dokonano analizy miesięcznych, udokumentowanych wydatków strony wskazując, iż opłacenie czynszu to wydatek w wysokości 209,25 zł. Na ten cel uzyskuje dodatek mieszkaniowy w kwocie 95,27 zł oraz 100 zł od Stowarzyszenia "A". Brakujące 13,98 zł regulowane jest z nadpłaty za rozliczenie wody i centralnego ogrzewania. Wskazano następnie rachunek za gaz w kwocie 35,21 zł z terminem płatności [...]r. oraz zaległości czynszowe wraz z odsetkami w wysokości 1 392, 02 zł. Uznano, iż rachunek za gaz może zostać rozłożony na dwie raty i opłacony przez wnioskodawcę z własnych środków. Odnosząc się do żądania wsparcia finansowego w zakresie opłaty za licznik i wykup gazu wskazano, iż wydatki te ujęte są w rachunkach wystawianych przez dostawcę gazu, w związku z tym potrzeba dodatkowych płatności nie występuje. Ustalono nadto, iż w efekcie uchylania się od opłat za energię elektryczną doprowadził on do jej odłączenia, co skutkuje koniecznością zapłaty na rzecz firmy B kwoty 13,47 zł z tytułu odsetek, a następnie kwoty 87,52 za montaż licznika. Rachunek ten nadchodzi jednakże po dwóch tygodniach od montażu, co zdaniem organu pozwoli stronie na wygospodarowanie tej sumy z własnych środków. Zadłużenie główne na rzecz B zostało natomiast odsprzedane firmie windykacyjnej, wobec czego uznano, iż strona może je spłacić w dwóch ratach Wskazano, iż wnioskodawca nie sprecyzował, jakich środków czystości mu brakuje, a biorąc pod uwagę jego sytuację finansową jest w stanie zaspokajać tę potrzebę samodzielnie. Nie określił także, jakie leki zamierza kupić. Nie przedłożył aktualnej recepty świadczącej o potrzebie takiego zakupu, co jest niezbędne, aby zakup leków uznać za konieczną potrzebę. W zakresie potrzeby zakupy świeczek organ wskazał, iż jest możliwy zakup 10 świeczek za kwotę 5 zł, co pozostaje również w możliwościach finansowych wnioskodawcy. Odnosząc się do zgłoszonej potrzeby zakupu bielizny podniesiono, iż również nie została ona przez wnioskodawcę sprecyzowana, a w konsekwencji pracownik socjalny nie mógł stwierdzić, czy rzeczywiście wystąpiły w tym zakresie niezbędne potrzeby. Wskazano, iż wnioskodawca został pouczony o możliwości systematycznego dokupywania bielizny i pościeli, tak by potrzebę tę zaspokoić z własnych środków. Wobec oświadczenia wnioskodawcy, iż zakupił obuwie letnie za kwotę 37 zł, uznano tę potrzebę na chwilę obecną zaspokojoną, a wniosek w zakresie zakupu dresu nie dotyczy niezbędnej potrzeby, gdyż nie jest potrzebny stronie do celów rehabilitacyjnych lecz do użytku domowego. Po dokonaniu powyższej analizy wydatków strony stwierdzono, iż pozostają w jej dyspozycji środki finansowe wystarczające na zakup niezbędnej żywności. Wskazano, iż w sytuacji strony nie znaleziono szczególnie uzasadnionego przypadku, który pozwalałby na przyznanie zasiłku celowego specjalnego określonego w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Wydanie opisanej decyzji poprzedzał wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika socjalnego, z którego sporządzono nieczytelnym pismem ręcznym protokół. Kwestionując stanowisko organu J.J. wniósł odwołanie od opisanej decyzji, której zarzucił tendencyjność i niezgodność z faktami. Wyrażając swoją dezaprobatę dla pracowników organu zaprzeczył możliwości godnego przeżycia w ciągu miesiąca za kwotę 460 zł. Odnosząc się do kolejnych uwag przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, iż gazu używa "szczątkowo", gdyż wbrew twierdzeniom organu nie jest w stanie ponosić opłat za jego używanie, jak również za zużycie energii elektrycznej. Leki zalecane przez lekarzy są negowane przez pracowników MOPSu, nikt nie dokonał oględzin jego pościeli, stara się bezskutecznie o dres od czterech lat, a nadto uznano, iż posiada obuwie na całe lato, gdyż zakupił sandały. Zakwestionował nadto obiektywizm dokonanego wywiadu. Do odwołania załączono kserokopię zdjęć obuwia. Wskutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. rozpoznało sprawę i decyzją z dnia [...]r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Po przytoczeniu ustaleń stanu faktycznego dokonanych przez organ I instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze odniosło się do art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity Dz. U. z 2008r. Nr 115 poz. 728), a więc do normy prawnej ustalającej ustawowe kryterium dochodowe na kwotę 477 zł miesięczne. Stwierdziło, iż w przypadku odwołującego, kryterium to nie zostało spełnione ze względu na uzyskiwanie miesięcznego dochodu w wysokości 797,13 zł. Zdaniem organu dochód odwołującego nie spełniał także warunków wymaganych do przyznania mu wsparcia w ramach ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" ( Dz. U. z 2005r. Nr 267, poz. 2259), gdyż jego dochód przekraczał 150% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wyznaczony kwotą 715,50 zł. Wskazano, iż w takim przypadku należało rozważyć wniosek odwołującego w aspekcie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Dokonano następnie wykładni treści tego przepisu wskazując, iż ustawa pozostawia do uznania organu ustalenie, co należy rozumieć przez "przypadek szczególnie uzasadniony". Zdaniem Kolegium organ I instancji zbadał sytuację życiową strony w kategoriach "szczególnie uzasadnionego przypadku" dokonując analizy jej budżetu domowego i nie stwierdził szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Część zgłoszonych we wniosku potrzeb takich jak bieżąca opłata za gaz, zakup leków, środków czystości, świeczek i niezbędnej żywności strona jest w stanie zaspokoić we własnym zakresie, co zostało ujęte w bieżącym bilansie. Organ odwoławczy zauważył, iż po realizacji wymienionych wydatków w budżecie odwołującego pozostanie kwota 281,95 zł, która może zabezpieczyć wydatki związane z wyżywieniem odwołującego. Potwierdzono także słuszność stanowiska organu I instancji, co do tego, iż odwołujący nie udokumentował zaświadczeniem lekarskim ani receptą konieczności wydatków na leki, a w bilansie wydatków sporządzonym w wywiadzie środowiskowym wskazano kwotę 50 zł. Nie okazał także pracownikowi socjalnemu braków w zakresie bielizny i pościeli, a zdaniem Kolegium potrzeby takie możliwe są do zaspokojenia z posiadanych przez odwołującego środków. Odnosząc się do odmowy przyznania pomocy finansowej na zakup dresu organ odwoławczy również podzielił stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji uznając, iż nie jest to niezbędna potrzeba. Natomiast uznano za bezzasadne żądanie udzielenia pomocy na opłacenie montażu licznika energii elektrycznej, spłaty zadłużenia za energię i odsetek wskazano, iż strona z własnej winy doprowadziła do odłączenia prądu na skutek uchylania się od opłat za energię, o czym świadczy trzykrotne zdejmowanie licznika, a ponadto strona wiele razy oświadczała, że nawet po odłączeniu prądu nie zamierza opłacać rachunków za energię. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedstawiło nadto informację, iż odwołujący jest właścicielem trzech samochodów ( [...] z roku produkcji 1983, i dwóch [...] z lat 1987 i 1983), co wynikać miało z zaświadczenia Kierownika Referatu Rejestracji Pojazdów w Wydziale Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego w R. z dnia [...]r., co łączyć się musi z kosztami. Do akt administracyjnych dołączono 2 notatki służbowe z dnia [...] i [...]r. Z treści jednej z notatek wynikało, iż decyzją z 2002r. przyznano J. J. pomoc na podłączenie licznika energii elektrycznej. Z uwagi na powstałe zadłużenie licznik został odjęty. Do dnia dzisiejszego strona nie dokonała ponownego podłączenia. Druga notatka odnosiła się do posiadanych przez stronę samochodów stwierdzając, iż nie ponosi on z tego tytułu żadnych kosztów. Nie jest możliwe złomowanie posiadanych aut ze względu na koszt złomowania w kwocie 150 zł , a nadto ze względu na fakt, iż karoserie tych aut są wykonane z tworzywa sztucznego. Dołączono także pismo Polskiego Związku C Zarząd Główny z dnia [...]r. informujące Ośrodek Pomocy Społecznej w R., iż J. J. przyznana została w dniu [...]r. pomoc finansowa w kwocie 1000 zł, jako jednorazowe wsparcie. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J. J. wniósł o zrewidowanie zaskarżonej decyzji, z którą się nie zgadzał. Powołał się na stanowisko prezentowane w uzasadnieniach wyroków, jakie wydane zostały w jego sprawach przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podnosząc, iż energia elektryczna jest podstawową potrzebą, a jej koszt zaliczyć należy do wydatków pierwszej potrzeby. Takie samo stanowisko odniósł do potrzeby używania gazu, wody i ogrzewania. Oświadczył, iż nie posiada właściwego obuwia, a posiadane środki nie pozwalają mu na pokrywanie podstawowych potrzeb. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ podtrzymał dotychczasowo prezentowaną argumentację, a dodatkowo zauważył, iż skarżący nie przedstawił pracownikowi socjalnemu rzetelnych informacji o uzyskiwanych dochodach, bowiem uzyskano taką informację Polskiego Związku C o przekazaniu w dniu [...]r. pomocy finansowej dla J. J. w wysokości 1 000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zwanej dalej p.p.s.a. Zwrócić uwagę należy przy tym na przepis art. 134 § 1 p.p.s.a nakazujący sądom administracyjnym uwzględnić skargę również w sytuacji dostrzeżenia w ramach kontroli dokonywanej z urzędu innych, niż powołane w skardze, istotnych uchybień. Mając na względzie wyżej przywołane przepisy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż przy wydawaniu zaskarżonej, a także poprzedzającej ją decyzji, doszło do naruszenia prawa w stopniu nakazującym ich uchylenie. Zastrzeżenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wzbudziło przede wszystkim wyliczenie dochodu skarżącego. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury, którego wysokość, wynosząca w dacie rozstrzygania sprawy przez organ II instancji (681,86zł )był wyższa niż kryterium ustawowe wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.), a także otrzymuje dodatek mieszkaniowy oraz dodatkowe, miesięczne wsparcie ze strony Stowarzyszenia "A". Jednakże, co wynika z treści art. 8 ust.3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku pomniejszoną o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W kontrolowanej sprawie organ I instancji odliczył od dochodu skarżącego świadczone przez niego alimenty bieżące, nie uznając za konieczne uwzględnić, iż w ramach kwot nazwanych w uzasadnieniu decyzji "potrącenia" , płacone są przez skarżącego również alimenty, traktowane jako zaległe. Takie działanie organu stanowi o błędnej interpretacji przywołanego zapisu art. 8 ust.3 pkt 3 ustawy o pomocy społeczne nie zezwalającego na różnicowanie świadczonych przez stronę alimentów jako bieżących i zaległych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2009r. sygn. akt I OSK 94/09 nie publ.), a w konsekwencji tego uchybienia, o niewyjaśnieniu istotnych, niezbędnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy faktów. Obowiązek prawidłowego obliczenia wysokości dochodu osoby wnioskującej o wsparcie ze strony pomocy społecznej jest warunkiem sine qua non dla oceny możliwości przyznania świadczeń pomocowych. W kontrolowanej sprawie brak ten nie pozwala na ocenę zasadności stanowiska organu, co do oceny sytuacji skarżącego w aspekcie art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. ( tekst jednolity Dz. U. Nr 115 poz. 728 z późn. zm.), czy też możliwości przyznania mu wsparcia w ramach ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" ( Dz. U. z 2005r. Nr 267, poz. 2259). Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego również z innych względów sprawa nie została należycie wyjaśniona. Obowiązkiem organu administracji rozstrzygającego w sprawach świadczeń z pomocy społecznej jest stosować się do reguł wyznaczonych w procedurze administracyjnej, o ile ustawa o pomocy społecznej nie stanowi inaczej ( art. 14 ustawy o pomocy społecznej). Bezspornie zatem organy obowiązane są zgodnie z art. 7 k.p.a. do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. Fakt, iż postępowanie w sprawie uruchamiane jest na wniosek, nie zwalnia ich od podejmowania z urzędu czynności, które mogłyby pozwolić na dokładne wyjaśnienie żądania strony. Stanowi o takim obowiązku również art. 77 k.p.a nakazujący organowi w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W aspekcie powyższych uwag Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenił twierdzenia organu mające świadczyć o zasadności odmowy przyznania skarżącemu środków czystości, bielizny, pościeli, butów i dresu, jako twierdzenia co najmniej przedwczesne. Organ uznał, iż brak sprecyzowania, jakiego rodzaju środków czystości, bielizny, czy pościeli domaga się wnioskodawca pozwala na ich odmowę Jednocześnie uznał, iż każdy z tych przedmiotów skarżący zakupić może z własnych środków. Do takiego wniosku nie był jednak uprawniony przed szczegółowym zbadaniem, czego w rzeczywistości domaga się skarżący i skontrolowania, czy te ustalone, sprecyzowane potrzeby są mu niezbędne. Odmowa przyznania skarżącemu dresu, o który występuje już do organów pomocy społecznej od dłuższego czasu, również nie została przekonywująco uzasadniona. Organ nie wyjaśnił bowiem, czy skarżący ma w rzeczywistości zaspokojoną potrzebę odzieży. Założyć trzeba bowiem, iż wsparcie ze strony pomocy społecznej ma umożliwić życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, co nie wyklucza stosownego ubrania nawet w warunkach domowych. Podejmując decyzję uznaniową, jaka jest decyzja w przedmiocie zasiłku celowego, organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, a odmowa przyznania pomocy społecznej jest możliwa wyłącznie wtedy, gdyby indywidualny interes prawny skarżącego pozostawał w kolizji z interesem społecznym lub brak było obiektywnych możliwości ze strony organu. Oceniając z tego punktu widzenia zaskarżoną i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, iż poczynione w sprawie ustalenia oraz zawarte tam konkluzje nie spełniają standardów wyznaczonych dla działania organu w ramach uznania administracyjnego. Pamiętać trzeba także, że pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" jest prawnie niedookreślone, a jego interpretacja i ocena należą w każdorazowo rozpoznawanej sprawie do organu rozstrzygającego. Co prawda w art.39 ust. 2 ustawy wyjaśnia się, co należy rozumieć pod pojęciem "niezbędnej potrzeby bytowej" wymieniając tam pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, jednakże nie jest to pełna definicja legalna pojęcia "niezbędnej potrzeby bytowej" a raczej przykładowy katalog, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę sformułowanie "w szczególności". Reasumując, Sąd stwierdza, iż organy procedując w niniejszej sprawie, nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego i nie dokonały jego obiektywnej oceny, czym naruszyły przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. a nadto nie uzasadniły swego stanowiska w sposób odpowiadający wymogom określonym w treści art. 107 § 3 k.p.a. Budzi także zastrzeżenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (a także potwierdza jego stanowisko, iż sprawa nie dojrzała do jej ostatecznego rozstrzygnięcia), materiał zgromadzony w aktach administracyjnych, świadczący o jego zebraniu po wydaniu decyzji organu II instancji i omówiony dopiero w odpowiedzi na skargę. Ocena sporządzonych notatek służbowych i dostarczonych organowi dokumentów nie mogła być bowiem dokonana w odpowiedzi na skargę w sposób wywołujący jakiekolwiek skutki dla oceny słuszności orzekania w sprawie. Rozpoznając sprawę ponownie, należy wyjaśnić, czy wnioskodawca spełnia warunki wyznaczone ustawą, czy złożony wniosek dotyczy niezbędnej potrzeby życiowej istniejącej w chwili złożenia wniosku i oraz czy organ dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi, a w szczególności należy ustalić z jakich przyczyn doszło do zaniechania ponoszenia przez skarżącego regularnych opłat za prąd i w konsekwencji tego do demontażu licznika. Jeśli bowiem nastąpiło to ze względu na obiektywną niewydolność finansową skarżącego, udzielenie mu pomocy wydawać się będzie konieczne w celu umożliwienia powrotu do zamieszkiwania w warunkach odpowiadających godności człowieka, a złożony przez niego wniosek nie może zostać uznany, jako nie mający związku z niezbędną potrzebą życiową. Dopiero wnikliwa ocena sytuacji skarżącego z jednej strony oraz możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej z drugiej strony, może stanowić podstawę do podjęcia decyzji przez organ. Dlatego też, mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd uchylił decyzje organów obydwu instancji i orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a.