IV SA/Gl 868/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu części dofinansowania projektu współfinansowanego ze środków objętych Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2007-2013, w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z wpisu od skargi kasacyjnej postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą z wpisu od skargi kasacyjnej, w części przekraczającej kwotę 500 (pięćset) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 27 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę w niniejszej sprawie. Następnie, w dniu 7 maja 2018 r. A Sp. z o.o., reprezentowany w sprawie przez adwokata T. J. wniósł skargę kasacyjną na wspomniane orzeczenie wnosząc równocześnie o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od tej skargi kasacyjnej. Uzasadniając wniosek wskazano, że skarżący podmiot jest wprawdzie formalnie niepublicznym zakładem opieki zdrowotnej, jednak de facto należy do systemu publicznej służby zdrowia, gdyż jest spółką komunalną, w której jedynym wspólnikiem jest Miasto Z., zaś wyłącznym źródłem finansowania bieżącej działalności medycznej są dlań kontrakty zawierane z Narodowym Funduszem Zdrowia. Wobec braku należytej wyceny świadczeń finansowanych przez NFZ, Szpital ten nie jest w stanie osiągnąć nawet minimalnej rentowności i uniknąć systematycznego generowania niemożliwych do spłacenia długów (ich poziom wynosi aktualnie ponad 32 mln zł). W ostatnim okresie poniósł on wysoką stratę i nie posiada środków obrotowych, które mogłyby zostać przeznaczone na opłaty sądowe gdyż cały jego majątek wykorzystywany jest do prowadzenia działalności medycznej realizowanej jako zadanie własne Gminy. Odpowiadając na stosowne wezwanie pełnomocnik strony nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdzie potwierdzono zakres zgłoszonego żądania oraz zasadniczo powtórzono argumentację podniesioną wcześniej. Zadeklarowano przy tym, że kapitał zakładowy strony wynosi 77.111.100,00 zł, wartość jej środków trwałych: 51.060.200,76 zł, wynik finansowy za ostatni rok obrotowy to strata w wysokości 7.373.457,54 zł, zaś wartość zobowiązań skarżącego na koniec ostatniego roku obrotowego wyniosła 36.806.071,85 zł. Nadto zadeklarowano saldo rachunku bankowego skarżącego Szpitala na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku w kwocie (-) 1.873.981,68 zł wywodząc, że wspomniana ujemna wartość stanowi konsekwencję faktu, iż rachunek ten jest "obciążony kredytem bankowym". Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 18 czerwca 2018 r.) strona nadesłała: liczne raporty kasowe obrazujące stan gotówki w kasie spółki oraz wyciągi z jej rachunków bankowych. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. w Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie częściowym (mogącym obejmować między innymi całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) nastąpić może wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona wniosła o zwolnienie z wpisu od skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności należy więc podnieść, że choć w kompetencjach referendarza sądowego nie znajduje się określanie wysokości tej opłaty, to jednak na potrzeby postępowania w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy ustalenie należnej z tego tytułu kwoty było konieczne. Przedmiotem niniejszej sprawy jest należność pieniężna, do zwrotu której wnioskodawca został zobowiązany mocą zaskarżonej decyzji. Wartość tej należności – stanowiącej przedmiot zaskarżenia – wynosi 114.405 zł, co wynika zarówno z treści wspomnianej decyzji jak i z wywodów podnoszonych przez stronę w skardze. Stwierdzić zatem przyjdzie, że w sprawie tej pobierany jest wpis stosunkowy (od skargi), którego wysokość wyznacza § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) określając ją na kwotę 2.000 zł. Z mocy § 3 tego rozporządzenia, wpis od skargi kasacyjnej pobiera się w wysokości stanowiącej połowę wpisu od skargi, co oznacza, że wynosi on w niniejszej sprawie 1.000 zł. Trzeba tu wspomnieć, że strona skarżąca składała już w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy – w zakresie obejmującym zwolnienie z wpisu od skargi. Wniosek ten został rozstrzygnięty postanowieniem z dnia 26 października 2017 r., mocą którego zwolniono ją z obowiązku uiszczenia tej opłaty – w części przekraczającej kwotę 500 zł. Na podobne rozstrzygnięcie zasługuje także wniosek niniejszy albowiem o ile można uznać, że uiszczenie w ramach wpisu od skargi kasacyjnej kwoty 1.000 zł może być dla strony zbyt dotkliwym obciążeniem, to już opłacenie w tych ramach 500 zł – tak jak w przypadku wpisu od skargi, który został przez nią w takiej wysokości uiszczony – nie powinno przekroczyć jej możliwości finansowych. Należy w tym miejscu podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, jako że stanowi odstępstwo od zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym z mocy art. 84 Konstytucji RP oraz art. 199 P.p.s.a. W konsekwencji, zwolnienie od kosztów sądowych może być stosowane jedynie w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie prawa pomocy może zatem nastąpić dopiero wtedy, gdy zdobycie środków na sfinansowanie kosztów związanych z postępowaniem sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Co więcej, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu Sądu (bądź referendarza mogącego podejmować rozstrzygnięcia w tym zakresie z mocy art. 258 § 1 P.p.s.a), co oznacza, że nawet w razie spełnienia przez taki podmiot ustawowych wymogów, sąd może ale nie musi uwzględniać jego wniosku. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji finansowej, przejawiającej się znaczną stratą za rok ubiegły oraz bardzo wysokim stanem zobowiązań, których suma kilkukrotnie przekracza stan należności (bilans – karta nr 12 akt sprawy), skarżący podmiot funkcjonuje i utrzymuje pewien poziom płynności finansowej. Trzeba przy tym zaakcentować, że choć zadeklarowano, iż rachunek bankowy wnioskującego A wskutek obciążenia kredytem wykazuje saldo ujemne, to jednak oświadczono wyraźnie, iż podmiot ten posiada do swojej dyspozycji "w kasie i na rachunkach" znaczną kwotę środków pieniężnych wynoszącą 704.454,26 zł (rubryka nr 10 formularza "PPPr"). Strona dysponuje zatem odpowiednimi płynnymi środkami pieniężnymi, a taki stan rzeczy - z uwagi na brzmienie art. 246 § 2 P.p.s.a. – zasadniczo wyklucza przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. Nie sposób jednak pominąć faktu, iż wnioskodawca jest placówką opieki zdrowotnej, której działalność polega na udzielaniu świadczeń medycznych, przy czym – jak podkreślono we wniosku – jest ona jedynym komunalnym szpitalem na terenie miasta Z., zaspokajającym w całości potrzeby lokalnej społeczności w zakresie szpitalnej opieki zdrowotnej o podstawowym standardzie. W tym stanie rzeczy stronę należy zaliczyć do szczególnej kategorii podmiotów ubiegających się o przyznanie prawa pomocy i dlatego, w ocenie rozpoznającego wniosek nie może ona być w tym zakresie oceniana w ten sam sposób jak osoba prawna w jej klasycznym i powszechnym rozumieniu. Trzeba wyraźnie podkreślić, że działalność skarżącego A finansowana jest ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia, a więc niezależnie od wyników działania jednostki, co odróżnia ją od innych osób, w których, co do zasady wynik finansowy w całości zależy od ich działalności i procesów decyzyjnych zarządu (por. postanowienie tutejszego Sądu z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt I SO/Gl 8/14 - dostępne w CBOSA). Zważywszy powyższe uznano, że zgłoszony wniosek zasługuje na akceptację w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie z wpisu od skargi kasacyjnej. Uwzględniwszy bowiem specyfikę skarżącego podmiotu, zakres jego działalności, która polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych finansowanych przez NFZ, jak również ujemny wynik finansowy i słabą kondycję finansową uznano, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi kasacyjnej, w kwocie 1.000 zł stanowiłoby dla niego zbyt duże obciążenie, mogące rzutować negatywnie na warunki realizacji działalności statutowej. Z drugiej strony jednak – biorąc pod uwagę skalę środków będących w posiadaniu tego A, jak również istnienie po jego stronie pewnej płynności finansowej, brak było podstaw do całkowitego zwolnienia go od rzeczonej opłaty sądowej. Dlatego przyjęto, że jest w stanie uiścić należność na poziomie 500 zł, czyli odpowiadającym połowie tej opłaty. Dodatkowo warto zaznaczyć, że wnioskodawca korzysta w niniejszej sprawie z pomocy fachowego pełnomocnika, prowadzącego praktykę w ramach Kancelarii, a zatem ponosi fakultatywne koszty związane z zastępstwem prawnym, co świadczy o istnieniu po jego stronie pewnych możliwości płatniczych. Skoro zaś jest w stanie wydatki takie ponosić, to trudno zgodzić się, aby nie mógł uiścić przynajmniej części obligatoryjnych kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa. Mając na względzie powyższe postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a.