IV SA/Gl 877/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi F.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej oddala skargę Decyzją Wójta Gminy K. Nr [...] z dnia [...]r. orzeczono o odmowie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego F. F. z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz dzieci: K. F. i J. F., W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano, że F. F. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, a źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały w kwocie [...] zł, z którego 3/5 części tj. kwota [...]zł przekazywana jest na konto Komornika Sądowego w B. z tytułu zaległych alimentów. Ponadto zaznaczono, że z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że strona nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości oraz zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W konkluzji stwierdzono, że skoro dłużnik nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań to powinien mieć świadomość, iż jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością zapłaty tych należności. W odwołaniu od tej decyzji F. F. wnosił o pozytywne rozpatrzenie sprawy i umorzenie wszystkich zaległości wraz z odsetkami. Decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. działając na podstawie art.138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 12 i art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych (Dz. U. Nr 86 z 2005 r., poz. 732 ze zm.) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I-instancji. W uzasadnieniu wskazano, iż w myśl uregulowań prawnych zawartych w art.12 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5 %. Z kolei w świetle art. 16 powołanej ustawy organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy Kolegium zauważyło, że przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Dlatego też organ I instancji rozpatrując wniosek o umorzenie powinien ustalić szczegółowo stan faktyczny i okoliczności sprawy, a następnie dokonać ich oceny zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazano, że do odmowy umorzenia nie wystarcza ogólnikowe stwierdzenie, iż "zadłużenie i obowiązek jego uregulowania powstało w następstwie zaniechania wnioskodawcy, w związku z nie wywiązywaniem się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci". Organ pomocy społecznej dążąc do właściwego, zgodnego z prawem załatwienia sprawy, przy dochowaniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego, powinien bowiem podjąć wszelkie czynności, w tym przeprowadzić m.in. dowody, o których stanowi art. 75 § 1 k.p.a., które pozwoliłyby na wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, skoro ustawodawca w art. 16 omawianej ustawy nakazał uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. W ocenie Kolegium ustalenia faktyczne poczynione w sprawie przez organ I instancji są niewystarczające, aby odmówić umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, tym bardziej, że w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ podkreślił, że źródłem utrzymania F. F. jest zasiłek stały w kwocie [...] zł, z którego 3/5 części tj. kwota [...] zł przekazywana jest na konto Komornika Sądowego w B. z tytułu zaległych alimentów. Natomiast należność z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wynosi [...]zł. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że załatwienie sprawy administracyjnej przez wydanie decyzji opartej na niepełnym stanie faktycznym jest sprzeczne z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą prawdy obiektywnej i narusza art. 7 k.p.a. oraz inne przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, normujące sposób dochodzenia do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy (art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.). Organ odwoławczy podkreślił, że użyte w przepisie art. 16 sformułowanie "może umorzyć" wskazują, że organy administracji działają tu według tzw. uznania administracyjnego, a więc mają możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy. Rozstrzygniecie sprawy nie może być jednak dowolne, lecz winno się opierać na wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy, a decyzja winna być wyczerpująco uzasadniona. Kolegium zaakcentowało, iż decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania, gdyż powinny wskazywać dlaczego to, a nie inne rozwiązanie zostało wybrane. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia zatem wymogów zawartych wart. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż organ I instancji nie dokonał oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Kolegium podkreśliło, że w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ powinien rozważyć, czy odmowa umorzenia wyżej wymienionych należności nie doprowadzi do nieodwracalnych strat dla wnioskodawcy i nie spowoduje zagrożenia dla możliwości dalszej jego egzystencji, albo uniemożliwi mu zaspokajanie podstawowych potrzeb bytowych, w tym także wynikających z potrzeby mieszkania, zapewnienia pożywienia, odzieży i obuwia. Dlatego też w toku ponownego rozpatrywania sprawy organ I instancji powinien ponowić postępowanie wyjaśniające w celu zbadania powyższych okoliczności i uzasadnić swoje stanowisko zgodnie z wymogami zawartymi wart. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, a także ustosunkuje się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie postępowania. Reasumując wskazano, że organ pomocy społecznej w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § l i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego i dlatego też zaskarżoną decyzję należało uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach F. F. przedstawił swoją trudną sytuację materialną i wnosił o umorzenie wszystkich zaległości wraz z odsetkami. Wskazał, że organ I instancji naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § l i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ odwoławczy powołał się na argumentację analogiczną do zawartej w uzasadnieniu swej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że decyzja zapadła na skutek przeprowadzenia poprawnych rozważań faktycznych i prawnych, które znalazły dostateczny wyraz w jej motywach. Orzeczenie odpowiada prawu, nie narusza bowiem ani przepisów materialnoprawnych ani przepisów procedury. Z materiałów zalegających w aktach administracyjnych sprawy wynika, że w dniu [...]r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i odsetek. Dokumenty zawarte w aktach wskazują, iż F. F. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, a źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały w kwocie [...]zł, z którego 60 % tj. kwota [...]zł przekazywana jest na konto Komornika Sądowegho w B. z tytułu zaległych alimentów. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że strona nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości oraz zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Stosownie do treści art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce, organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Innymi słowy przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Decyzja taka jest rozstrzygnięciem opartym na tzw. uznaniu administracyjnym, co oznacza , że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy. Oczywistym przy tym jest, że rozstrzygnięcie to winno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności, a decyzja winna być wyczerpująco uzasadniona. Trafnie organ odwoławczy wskazał, iż decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania, gdyż powinny wskazywać dlaczego to, a nie inne rozwiązanie zostało wybrane. W tej mierze wskazać należy, że analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do uprawnionego wniosku, że uzasadnienie decyzji organu I instancji nie spełnia wymogów zawartych wart. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż organ I-instancji nie dokonał pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. W szczególności organ ten nie rozważył czy odmowa umorzenia wyżej wymienionych należności nie doprowadzi do nieodwracalnych strat dla wnioskodawcy i biorąc pod uwagę konkretną bardzo trudną sytuację skarżącego (wyżej opisaną) nie spowoduje zagrożenia dla możliwości dalszej jego egzystencji, albo uniemożliwi mu zaspokajanie podstawowych potrzeb bytowych, w tym także wynikających z potrzeby mieszkania, zapewnienia pożywienia, odzieży i obuwia. Stąd też jako trafna jawi się uwaga Kolegium skierowana do organu I instancji, iż przy ponownym rozpatrywaniu sprawy o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych organ ten powinien ustalić szczegółowo stan faktyczny i okoliczności sprawy, a następnie dokonać ich oceny zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Trzeba przy tym zgodzić się z organem odwoławczym, iż istotnie do odmowy umorzenia nie wystarcza ogólnikowe stwierdzenie, iż "zadłużenie i obowiązek jego uregulowania powstało w następstwie zaniechania wnioskodawcy, w związku z nie wywiązywaniem się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci". Organ pomocy społecznej dążąc do właściwego, zgodnego z prawem załatwienia sprawy, przy dochowaniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego, powinien zatem podjąć wszelkie czynności, w tym przeprowadzić m.in. dowody, o których stanowi art. 75 § 1 k.p.a., które pozwoliłyby na wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Artykuł 138 § 2 k.p.a. stanowi, iż organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Stąd też końcowo, Sąd podzielił pogląd organu odwoławczego, iż organ pomocy społecznej w toku prowadzonego postępowaniu dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, a rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, czego konsekwencją była konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W tym stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a co za tym idzie podlegała ona oddaleniu, zgodnie z treścią art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).