IV SA/Gl 878/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie informacji publicznej oddala skargę. Pismem z dnia [...] R.S. wniósł skargę na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] [...] [...] uchylającą rozstrzygnięcie Prezesa Sądu Rejonowego [...] w K. nr [...] i umarzającą postępowanie pierwszej instancji. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach sprawy: Pan R.S. wnioskiem z dnia [...], zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego [...] w K. w o udostępnienie mu informacji publicznej obejmującej przesłanie wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami z lat 2010-2013 wydanych w sprawach dotyczących roszczeń przeciwko Skarbowi Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy podległych Ministrowi Sprawiedliwości (zakłady karne), które są rejestrowane pod osobnym symbolem w postaci danych na płycie CD/DVD. Pismem z dnia [...] ([...]) Prezes Sądu Rejonowego [...] w K. poinformował wnioskodawcę, że we wskazanym okresie wydano w Sądzie Rejonowym [...] w K. w sprawach tego rodzaju 43 orzeczenia, z czego w 4 wypadkach nie sporządzono uzasadnienia oraz zawiadomił, iż ze względu na koniczność dokonania anonimizacji udostępnienie informacji nastąpi w terminie 14 dni. W dniu [...] przesłano wnioskodawcy 42 orzeczenia, informując, iż brak jest możliwości udostępnienia orzeczenia zapadłego w sprawie [...], ponieważ akta tej sprawy znajdują się w dyspozycji Sądu Okręgowego w G. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezes Sądu Rejonowego [...] w K. odmówił udostępnienia informacji publicznej w zakresie przesłania uzasadnień do wyroków wydanych w sprawach toczących się w Sądzie Rejonowym [...] w K. z powództwa osób odbywających karę pozbawienia wolności, uzasadniając decyzję zbyt dużą ilością danych wrażliwych zawartych w uzasadnieniach do wyroków. W szczególności wskazał, że wnioskodawca domaga się w istocie dokumentu źródłowego zawierającego dużą ilość szczegółowych danych wrażliwych dotyczących osób odbywających karę pozbawienia wolności, a prawo do informacji dotyczy dostępu do informacji publicznej, nie zaś domagania się doręczenia dokumentu, w którym może być ona zawarta (wyrok WSA z dn. 7.04.2011 r., sygn. akt II SAB/Lu 78/10), tym bardziej, że cel żądania wnioskodawcy, jakim było uzyskanie informacji o wyrokach z powództwa osób osadzonych przeciwko Skarbowi Państwa został osiągnięty przez wydanie odpisów wyroków i informacji statystycznej. W odwołaniu od tej decyzji, wniesionym w ustawowym terminie (doręczenie miało miejsce w dniu [...], odwołanie złożono w Zakładzie Karnym w K. w dniu [...]) wnioskodawca domagał się uchylenia decyzji Prezesa Sądu Rejonowego [...] w K. i nakazania udostępnienia informacji. W szczególności podniósł, że jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych wyroki sądowe mieszczą się w kategorii dokumentów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o dostępie do informacji publicznej, a zatem może żądać udostępnienia wyroków wraz z uzasadnieniami. Odniósł się również do pojęcia informacji przetworzonej i wskazał, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Prezesa, że uzasadnienie nie może być udostępnione, skoro każde może poddane anonimizacji, czego przykładem są udostępnione mu wyroki z uzasadnieniami przez Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny. Zakwestionował także pogląd, iż uzasadnienie wyroku jest materiałem źródłowym, ponieważ takim materiałem jest materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Podkreślił również, iż jego zdaniem organ szukał pretekstu, aby informacji nie udzielić, zwłaszcza, że ilość materiałów nie może być przyczyną odmowy ich udostępnienia. W wyniku rozpatrzenia odwołania Prezes Sądu Okręgowego w K. decyzją z dnia [...] [...] uchylił kwestionowane rozstrzygnięcie i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu podkreślił, iż prawo obywatela do informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, zostało zagwarantowane w art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Obejmuje ono także m.in. dostęp do dokumentów (ust. 2). Ograniczenie tych praw może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (ust. 3). W myśl art. 61 ust. 4 Konstytucji, tryb udzielania informacji, o których mowa w ust. 1 i 2 określają ustawy. Ustawa z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U nr 112, poz. 1198 ze zm.), która w art. 1 ust. 1 stanowi, że każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach w tej ustawie określonych. Do informacji publicznej doktryna oraz orzecznictwo sądowe zaliczają wyroki sądowe oraz ich uzasadnienia. M.in. w wyroku z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt OSK 1782/04 NSA przyjął, iż orzeczenie sądu jest informacją publiczną, ponieważ mieści się w zakresie art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o dostępie do informacji publicznej. Prezes Sądu Rejonowego [...] w K. odmawiając udzielenia informacji powołał się na okoliczność dotyczącą występowania danych wrażliwych. W ocenie organu odwoławczego, w sytuacji, gdy w treści informacji publicznej zawarte są dane osobowe, zastosowane znajduje ustawa o ochronie danych osobowych, stanowiąca lex specialis w stosunku do ustawy o dostępie do informacji publicznej. Jeśli zatem informacja publiczna zawiera dane osobowe i nie wchodzi w grę art. 5 ust. 2 u.d.i.p., pierwszeństwo w ochronie mają dane osobowe, a tym samym wykonanie obowiązku informacyjnego nie stanowi przesłanki legalizującej ich udostępnienie. Odmienna wykładnia prowadziłaby bowiem do tego, że na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej można byłoby uzyskać legalnie dostęp do danych chronionych ustawą o ochronie danych osobowych (por. wyrok WSA w Warszawie z 20.04.2006 r., II SA/WA 2227/2005, niepubl.: wyrok WSA w Warszawie z 13.06.2006 r., II SA/WA 2016/2005, niepubl.). Przetwarzanie danych "wrażliwych", w tym orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym, podlega ograniczeniom wynikającym z art. 27 ust.1 ustawy o ochronie danych osobowych. Z wniosku R.S. nie wynika jednak, że domagał się on udostępnienia wskazanych danych, gdyż nie żąda podania stron występujących w poszczególnych postępowaniach. Takiemu ewentualnemu niebezpieczeństwu ich ujawnienia ma przeciwdziałać dokonanie anonimizacji orzeczenia, polegające na usunięciu danych osobowych stron, świadków i nazw miejscowości. Uniemożliwi to identyfikację konkretnych osób, a tym samym wyeliminuje "przetwarzanie ich danych". W tej sytuacji udostępnienie żądanych informacji nie będzie podlegało ograniczeniom wynikającym z tej ustawy. W ocenie organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie nie zachodziły zatem podstawy do odmowy udzielenia informacji publicznej w formie decyzji administracyjnej, skoro po anonimizacji nie było przeszkód prawnych do jej udostępnienia. Prezes Sądu Okręgowego, kontrolując w trybie art. 138 k.p.a. zaskarżoną decyzję, ze względu na brak podstaw do jej wydania, uznał postępowanie pierwszoinstancyjne za bezprzedmiotowe i na podstawie art. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzję uchylił i umorzył postępowanie w sprawie. Jego zdaniem brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 138 § 1 pkt 2 i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości lub w części i orzeczenia w tym zakresie co do istoty sprawy (decyzja reformatoryjna), czy przepisu art. 138 § 2 k.p.a. i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji (decyzja kasacyjna), ponieważ nie zachodziła konieczność uzupełniania postępowania w całości lub w znacznej części. Jednocześnie podkreślił, iż nawet w sytuacji, gdy ponowne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej jest konieczne wydanie decyzji kasacyjnej nie gwarantuje udostępnienia informacji publicznej. Decyzja organu odwoławczego nie będzie bowiem wiązać organu niższego stopnia w zakresie podejmowania czynności materialno- technicznej, ponieważ przewidziana w art. 138 § 2 in fine k.p.a. możliwość wskazania przez organ odwoławczy, jakie okoliczności powinny zostać wzięte pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, odnosi się jedynie do rozstrzygnięć podejmowanych w formie decyzji administracyjnej lub postanowienia (art. 138 § 2 in fine w zw. z art. 144 k.p.a.). Z tego względu nie mógł zostać uwzględniony wniosek R.S. o nakazanie udostępnienia żądanej informacji. W skardze z dnia [...] R.S. podnosi, iż organ odwoławczy wydaną decyzją "podtrzymał" stanowisko Prezesa Sądu Rejonowego w K. o odmowie dzielenia informacji publicznej. Wskazał ponadto, iż postępowanie organu I instancji miało na celu uniemożliwienie dostępu obywateli do uzasadnień wyroków sądowych, które niejednokrotnie w sprawach z powództw osób pozbawionych wolności wydawane są z naruszeniem prawa, a sądy częstokroć "tworzą" przepisy na użytek konkretnej sprawy. Skarżący nie zgadza się z takim stanowiskiem, bowiem po dokonaniu anonimizacji żądana przez niego informacja powinna zostać udostępniona. Podkreśla także, iż w świetle orzecznictwa sądowego wyroki są ogólnodostępne. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego w K. podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w szczególności zwracając uwagę na brak podstaw do podjęcia innego, aniżeli umarzające, orzeczenia w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] [...] uchylającą rozstrzygnięcie Prezesa Sądu Rejonowego [...] w K. nr [...] i umarzająca postępowanie pierwszej instancji. Istota sprawy sprowadza się do tego, że organ odwoławczy uznał za bezprzedmiotowe postępowanie organu pierwszoinstancyjnego prowadzone w sprawie odmowy udzielenia informacji publicznej w postaci uzasadnień wyroków sądowych wydanych w sprawach toczących się w Sądzie Rejonowym [...] w K. z powództwa osób odbywających karę pozbawienia wolności ze względu na zbyt dużą ilością danych "wrażliwych" zawartych w tych uzasadnieniach. W pierwszym rzędzie przyjdzie zauważyć, iż postępowanie w sprawie dostępu do informacji publicznej prowadzone na wniosek w trybie określonym w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 z późn. zm., dalej: u u.d.i.p.) ma charakter szczególny, wyrażający się m.in. w tym, że k.p.a. znajduje do niego zastosowanie w ograniczonym zakresie. Generalnie rzecz ujmując, postępowanie to może prowadzić do podjęcia czynności materialno-technicznej w postaci udzielenia informacji ( i tu w zasadzie nie stosuje się k.p.a.) bądź też do odmowy udzielenia informacji w formie decyzji administracyjnej (tu k.p.a stosuje się do decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej oraz decyzji o umorzeniu postępowania o udostępnienie informacji – art. 16 ust. 1 i 2 u.d.i.p.).Od decyzji o odmowie udzielenia informacji służy odwołanie do organu stopnia wyższego, jednakowoż ze względu na przedmiot tego postępowania (udzielenie informacji pozostającej w dyspozycji organu pierwszej instancji) wykluczone jest podejmowanie przez organ stopnia wyższego rozstrzygnięć reformatoryjnych, jak również rozstrzygnięcia kasacyjnego określonego w art. 138 § 2 k.p.a. w sytuacji, kiedy w jego ocenie brak było podstaw do odmowy udzielenia informacji. W ramach prowadzonego postępowania jurysdykcyjnego organ odwoławczy nie może nakazać podjęcia czynności materialno-technicznej pozostającej poza zakresem tego postępowania. Wykraczałoby to poza jego uprawnienia wynikające poza zakres wyznaczony normą zawartą w art. 16 ust. 2 u.d.i.p. ( k.p.a., w tym art. 138, stosuje się jedynie do decyzji o odmowie udzielenia informacji publicznej ). Po wtóre, w odniesieniu do udostępniania dokumentów zawierających dane "wrażliwe" przyjąć trzeba pierwszeństwo regulacji zawartych w ustawie o ochronie danych osobowych przed postanowieniami u.d.i.p. Przepis art. 27 ust. 1 u.o.d.o, z wyłączeniem określonym w ust. 2, wyraźnie zabrania przetwarzania danych dotyczących skazań, orzeczeń o ukaraniu i mandatów karnych, a także innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym. Przyjdzie zauważyć, iż pojęcie "przetwarzanie danych" obejmuje jakiekolwiek operacje wykonywane na danych osobowych, w tym udostępnianie (art. 7 pkt. 2 u.o.d.o.). Proces "anonimizacji", o którym mowa w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, powoduje taki skutek, że w dokumencie ( w tym przypadku w uzasadnieniu wyroku) danych wrażliwych nie ma, a w ślad za tym dokumentu takiego nie dotyczy ograniczenie wynikające z art. 27 ust. 1 u.o.d.o. Ponadto, nie budzi większych wątpliwości, iż wyroki sądowe wraz z uzasadnieniami stanowią informację publiczną w rozumieniu art. 1 w zw. z art. 6 pkt. 4 lit. a) u.d.i.p. Należą do kategorii "danych publicznych" w postaci dokumentów urzędowych, których "treść i postać" podlega udostępnieniu. Jednocześnie są dokumentami urzędowymi w rozumieniu art. 6 ust. 2 u.d.i.p. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1811/10; Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1938/10; Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 933/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 225/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 czerwca 2013 r.,II SA/Gd 185/13,LEX nr 1330731,wszystkie publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższych ustaleń uznać przyjdzie, iż zaskarżona decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] pozostaje zgodna z prawem materialnym, brak było bowiem podstaw do odmowy udzielenia informacji publicznej skoro żądana informacja ma taki charakter i nie zachodzą przeszkody do jej udostępnienia po "anonimizacj", jak również z prawem procesowym, skoro przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie art. 16 u.d.i.p. może być jedynie sprawa odmowy udostępnienia informacji publicznej ze względu na wyłączenia (ograniczenia) wynikające z art. 5 u.d.i.p. bądź tez z ustaw szczególnych, natomiast w rozpoznawanej sprawie wyłączenie takie nie zachodziło. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że skarga R.S. nie zasługuje na uwzględnienie. Na marginesie jedynie przyjdzie zauważyć, iż ocena prawna sformułowana przez organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji pozostaje zgodna z intencją skarżącego. Jednie ze względów formalnych organ ten nie mógł podjąć decyzji zaspakajającej jego roszczenie. Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o regulację art. 151 orzekł, jak w sentencji wyroku.