IV SA/Gl 881/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2016 r. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] nr [...] i umarza postępowanie administracyjne w części dotyczącej przyznania stypendium szkolnego za okres od [...] do [...]. Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy M. odmówił przyznania stypendium szkolnego dla J.D. W uzasadnieniu organ podniósł, że wniosek został złożony po terminie, a jednocześnie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, który w świetle art. 90n ust. 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (j.t. Dz. U. Nr 256 z 2004 r., poz. 2572, ze zm.) pozwala na złożenie wniosku po terminie. Organ dodał, że przeprowadzi postępowanie w celu rozpatrzenia możliwości przyznania stypendium z urzędu. Zaskarżoną decyzją, wydaną na skutek odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I instancji. Po przedstawieniu regulacji prawnej dotyczącej stypendium szkolnego Kolegium stwierdziło, że termin do złożenia wniosku z art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty ma charakter materialnoprawny i jego przekroczenie oznacza utratę prawa do zgłoszenia żądania w tym przedmiocie. Stosownie do ust. 7 tego artykułu organ może przyznać stypendium mimo złożenia wniosku po terminie, gdy uzna powód uchybienia terminu za uzasadniony przypadek. W tej sprawie strona tłumaczyła, iż powodem takim był brak powiadomienia jej o takiej możliwości. Ponieważ termin jest jednoznacznie wskazany w ustawie, to nie zachodzi szczególny przypadek umożliwiający rozpatrzenie wniosku. Organ odwoławczy wskazał nadto na art. 90n ust. 3 cyt. ustawy umożliwiający przyznanie stypendium z urzędu, ale orzekanie w tym trybie jest niezależne od sprawy uruchomionej na wniosek strony. W rezultacie odrębną decyzją przyznano stronie z urzędu stypendium za grudzień 2014 r., a za dalsze miesiące (I – VI. 2015 r.) zostanie jeszcze przeprowadzone postępowanie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przedstawiciel ustawowy ucznia W.D. uznał zaskarżoną decyzję za niezgodną z prawem, zarzucając, że nie przyznano stypendium za miesiące: IX – XI. 2014 r. Powołał się przy tym na treść swoich pism w toku postępowania administracyjnego. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wydane w sprawie decyzje obu instancji nie mogą się ostać, bowiem zapadły z naruszeniem prawa. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że sądowi nie zostały przedstawione kompletne akta sprawy. Dopiero po ich częściowym uzupełnieniu można ocenić przebieg postępowania administracyjnego. W szczególności w kasacyjnej decyzji z dnia [...]r. Kolegium wyraziło błędne stanowisko, że na gruncie art. 90n ustawy o systemie oświaty nie jest możliwe przyznanie stypendium szkolnego z urzędu w postępowaniu wszczętym na wniosek strony. Doprowadziło to do sytuacji, że decyzją I instancji, utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją, odmówiono przyznania stypendium na wniosek strony, a jednocześnie w tym samym dniu organ I instancji przyznał stypendium za grudzień 2014 r., zaś kolejną decyzją z dnia [...]r. przyznał je za okres od stycznia do czerwca 2015 r. Za okres od grudnia 2014 r. do czerwca 2015 r. została już zatem sprawa merytorycznie załatwiona ostatecznymi, pozytywnymi dla strony decyzjami, w związku z czym zaskarżoną decyzją Kolegium winne było uchylić odmowną decyzję organu I instancji i umorzyć postępowanie tego organu na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa – w części dotyczącej wskazanych miesięcy. Bez względu bowiem na tryb uruchomienia postępowania jeden jest przedmiot – przyznanie lub odmowa przyznania stypendium szkolnego, w związku z czym nie mogą się toczyć równocześnie dwa postępowania w tym przedmiocie. W okolicznościach sprawy Sąd nie stwierdził nieważności decyzji obu instancji lecz zastosował art. 145 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej p.p.s.a., z tego względu, że wymaga ponownego rozpatrzenia kwestia przyznania stypendium szkolnego za okres IX – XI. 2014 r., który został wymieniony nie tylko w skardze, ale już w odwołaniu od decyzji z dnia [...]r., co wynika z treści decyzji Kolegium z dnia [...]r. Za ten okres sprawa z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa nie została należycie wyjaśniona zarówno pod kątem zastosowania art. 90n ust. 7 ustawy oświatowej, jak i ewentualnego przyznania stypendium z urzędu. W tym pierwszym aspekcie organy uznały, że nie zachodzi uzasadniony przypadek pozwalający na złożenie wniosku po terminie ustawowym. Przytoczyły przy tym argumentację strony, która miała się sprowadzać do tego, że strona nie została poinformowana przez organ o tym, kiedy należy złożyć wniosek i dlatego nie złożyła wniosku w terminie. Gdyby strona rzeczywiście do tego ograniczyła swoje twierdzenia, to ocena prawna organów nie budziłaby zastrzeżeń. Z uzasadnienia decyzji kasacyjnej Kolegium z dnia [...]r. wynika jednak, że w odwołaniu od pierwszej decyzji z dnia [...]r. strona podawała, iż sekretariat GOPS nie przyjmował pism zawierających prośbę o pomoc finansową – stypendium szkolne, a osoba odpowiedzialna poinformowała, że strona zostanie powiadomiona o terminie składania wniosku. Uprzednio po informacji telefonicznej strona składała wniosek, a tym razem pracownik nie wykonał telefonu, i z tego powodu wniosek został złożony dopiero w grudniu. Są to twierdzenia znacznie odbiegające od wersji, na jakiej obecnie organy oparły swoje ustalenia. A tymczasem gdyby okoliczności podane przez stronę faktycznie miały miejsce, to musiałoby nastąpić ponowne rozważenie, czy nie kwalifikują się one jako uzasadniony przypadek z art. 90n ust. 7 cyt. ustawy. O ile bowiem pracownicy organu przedstawili stronie określony sposób postępowania, a ona się do tego dostosowała, to odstąpienie organu od stosowanej praktyki nie powinno prowadzić do ujemnych dla strony skutków. Organy administracji, ze względu na służebną rolę wobec obywateli, mają postępować tak, aby obywatel mógł skorzystać z przysługującego mu uprawnienia (por. wyrok WSA w Olsztynie z 13 sierpnia 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 440/08, zbiór LEX nr 504695). Pod tym kątem sprawa wymaga zatem wyjaśnienia. Natomiast w razie negatywnych dla strony ustaleń pozostanie do rozważenia przyznania przedmiotowych świadczeń z urzędu. Skoro organy w odrębnych decyzjach dopuściły taką możliwość za okres od grudnia 2014 r. do czerwca 2015 r., a strona domagała się stypendium również za trzy wcześniejsze miesiące, to organ musi zająć stanowisko, co do możliwości przyznania stypendium z urzędu za ten okres, czego dotychczas nie uczynił. Dlatego też właściwe było przeniesienie sprawy na poziom pierwszoinstancyjny, dla zachowania zasady z art. 15 kpa. Tak więc niniejszy wyrok oznacza, że organ I instancji rozpatrzy tylko sprawę przyznania stypendium za miesiące IX – XI. 2014 r. i w tym zakresie wyda decyzję, z uwzględnieniem powyższych wywodów. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz § 3, w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji. im