IV SA/Gl 882/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Protokolant referent - stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta B., postanowił przyznać M.K. zasiłek okresowy od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. w kwocie 201 zł miesięcznie i określił termin wypłaty świadczenia. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ wskazał, że strona spełnia warunki określone w art. 38 w zw. z art. 7 pkt 4, art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wyjaśnił, że zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej ustalonym zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy tj. 634 zł, a dochodem tej osoby, tj. 232 zł, nie mniej niż 50% różnicy między kryterium dochodowym a dochodem osoby. Następnie wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ww. ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Stwierdził, ze pomoc została przyznana w ramach możliwości pomocy społecznej. MOPR w B. realizując swoje zadania obowiązkowe nie jest w stanie udzielać zasiłków okresowych w kwocie wyższej niż 50% między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny, ponieważ wpływałoby to w sposób bezpośredni na możliwości zabezpieczenia podstawowych potrzeb bytowych innych świadczeniobiorców oczekujących wsparcia pomocy społecznej. W odwołaniu M.K. zarzucił powyższej decyzji naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 k.p.a. Wyraził niezadowolenie z wysokości przyznanego świadczenia, które w miesiącu czerwcu otrzymał w kwocie 317 zł. Powołał się na stwierdzone u niego schorzenie, tj. schizofrenię paranoidalną zaznaczając, że nie posiada renty z tytułu niezdolności do pracy oraz orzeczenia o niepełnosprawności. Wniósł o uchylenie tej decyzji oraz o przyznanie świadczenie w wysokości 317 zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r.nr [...], wydaną na mocy art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1257, dalej k.p.a.), zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. W uzasadnieniu organ powołał się na treść art. 38 ustawy o pomocy społecznej wskazując, że zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wynoszącego, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy 634 zł. Natomiast w przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Następnie Kolegium powołując się na ustalenia wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania strony wskazało, że M.K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zarejestrowany w PUP, otrzymuje pomoc od wujka w wysokości 232 zł, którą przeznacza na opłaty za czynsz, wodę i energię elektryczną. W tej sytuacji różnica między kryterium dochodowym w wysokości 634 zł a dochodem strony w wysokości 232 zł stanowi kwotę 402 zł. W związku z tym minimalna kwota zasiłku wynosi 201 zł (50% z kwoty 402 zł). Taką też kwotę przyznano stronie mając na względzie ograniczone środki finansowe Ośrodka. Kolegium zwróciło uwagę, że zasiłek okresowy został przyznany w minimalnej wysokości gwarantowanej ponieważ wielkość środków finansowych Ośrodka nie pozwala na przyznawanie zasiłków okresowych w wyższej wysokości, Pomoc jakiej udziela Ośrodek nie tylko jest uzależniona od potrzeb wnioskodawcy, ale również od możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M.K. wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Zarzucił decyzji Kolegium błędne przyjęcie, że od stycznia 2017 do sierpnia 2017 r. brat jego mamy pomaga mu w opłacaniu rachunków na życie (mieszkanie, woda, prąd). Wskazał, że od śmierci matki, tj. od stycznia 2013 r. nie opłaca mieszkania, co skutkuje jego zadłużeniem oscylującym na kwotę ok. 9 520 zł (zasądzona eksmisja). Podniósł, że zmuszony jest do mieszkania w garażu w S. stanowiącym spadek po babci oraz że żyje wyłącznie z żebractwa po kościołach. Wobec tego wniósł o uchylenie decyzji i wypłatę kwoty 116 zł za lipiec i sierpień 2017 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego Kolegium wskazało, że okoliczności faktyczne w sprawie, w tym wysokość otrzymywanej od wujka pomocy, organ pierwszej instancji ustalił na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z udziałem skarżącego, który informacje w nim zawarte potwierdził własnoręcznym podpisem, a nadto na podstawie oświadczenia złożonego przez skarżącego w dniu 26 lipca 2017 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej. Na tej podstawie organ pierwszej instancji prawidłowo za dochód skarżącego przyjął pomoc otrzymywaną od wujka w wysokości 232 zł. Na rozprawie w dniu 30 stycznia 2017 r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu podtrzymał jego osobistą skargę. Dodatkowo zarzucił organom niewyjaśnienie wszystkich okoliczności w sprawie, a szczególności brak przesłuchania wujka skarżącego na okoliczność udzielanej skarżącemu pomocy a nadto brak wyjaśnienia sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu organów, które mogłyby stanowić podstawę uchylenia decyzji, zarówno gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i jego ocenę prawną w świetle mających zastosowanie przepisów. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), określanej w dalszej części uzasadnienia jako - "u.p.s." Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego - osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Stosownie do treści art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s., zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Z art. 38 ust. 3 pkt 1 cyt. ustawy wynika natomiast, że kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Kwota zasiłku okresowego nie może być nadto niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 u.p.s.). Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (art. 38 ust. 5 u.p.s.). Z powołanych przepisów wynika, że zasiłek okresowy zasadniczo nie jest świadczeniem uznaniowym. W przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 38 ust. 1 u.p.s. przysługuje on wnioskodawcy, a więc winien być mu przyznany. Do uznania organu pozostawiono zaś jedynie ustalenie wysokości przyznanego świadczenia – jednakże w ściśle określonych granicach – oraz okresu, na jaki to świadczenie ma być przyznane. O tym, w jakim rozmiarze zasiłek okresowy zostanie przyznany decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., to znaczy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a także potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Bezspornym jest w sprawie, że skarżący spełniała kryterium dochodowe, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., które na dzień wydania zaskarżonej decyzji wynosiło 634 zł zgodnie z rozporządzeniem z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do zakwestionowania wysokości przyznanego skarżącemu zasiłku okresowego. (art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s.) Zasiłek ten bowiem został przyznany w minimalnej wysokości tj., jako 50% różnicy między kryterium dochodowy tj. kwota 634 zł a dochodem strony, tj. kwotą 232 zł, a więc w kwocie 201 zł. Jak wyżej wskazano ustalenie wysokości zasiłku okresowego zostało przez ustawodawcę pozostawione uznaniu organu orzekającego w sprawie. Jest to tzw. względne uznanie, ponieważ zostały zakreślone graniczne wysokości zasiłku okresowego: jego najniższa i najwyższa kwota. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Te wymogi, w ocenie Sądu, zostały przez organy orzekające w niniejszej sprawie spełnione. Ustalenia faktyczne zostały poczynione m.in. w oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony w miejscu zamieszkania strony oraz analizę miesięcznych wydatków, w których to czynnościach skarżący uczestniczył, a informacje tam zawarte potwierdził własnym podpisem. Na tej podstawie organy ustaliły jego sytuację mieszkaniową, rodzinną oraz dochodową, a także wydatki faktycznie ponoszone w kwocie 296 zł (czynsz, media, leki, bilet miesięczny). Z ustaleń tych m.in. wynika, że skarżący jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, zajmuje lokal mieszkalny bez tytułu prawnego (brak umowy najmu), dysponuje dochodem w formie pomocy finansowej wujka (brata zmarłej matki) na czynsz, wodę i energię elektryczną w kwocie 232 zł. Nadto w toku postępowania skarżący złożył oświadczenie w zakresie swojej sytuacji, w tym uzyskiwanej od wujka pomocy finansowej. Z tych zatem względów podważanie ustaleń poczynionych przez organ i potwierdzonych przez stronę w toku postępowania co do sytuacji dochodowej i mieszkaniowej dopiero na etapie skargi nie może być uznane za zasługujące na uwzględnienie. Wobec tego prawidłowe było ustalenie organów, że skarżący jest osobą spełniającą warunki określone w art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. oraz w kwestii wysokości uzyskiwanego dochodu, na który w świetle art. 8 ust. 3 u.p.s., składają się przychody bez względu na tytuł i źródła ich uzyskania. Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż organ w toku postępowania administracyjnego uchybił swoim powinnościom. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji osobistej oraz dochodowej przez niego przedstawionej. Natomiast ustalając wysokość świadczenia organ miał na względzie nie tylko sytuację strony oraz jej potrzeby, ale także własne możliwości finansowe (art. 3 ust. 4 u.p.s.) Należy wskazać, że pomoc społeczna w swej istocie ma charakter subsydiarny, uzupełniający, a więc nie zaspakajający całkowicie potrzeb jej beneficjentów, którzy powinni wykorzystywać własne środki i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Co więcej ośrodki pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy wszystkie osoby wymagające wsparcia. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Obowiązkiem organu jest zatem rozważenie interesu publicznego przejawiającego się tu jako obowiązek właściwego rozdzielenia posiadanych środków, tak by zrealizować wsparcie dla wszystkich potrzebujących. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich zgłaszanych potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Natomiast z akt sprawy wynika, że skarżący jest objęty pomocą MOPS w B. i korzysta z różnych form pomocy społecznej (zasiłki celowe i okresowe), a jego sytuacja faktyczna jest dobrze znana organowi I instancji. W konsekwencji poczynionych rozważań, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie może zasługiwać na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzającą nie zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postepowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu zarówno organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy miały prawo ustalić świadczenie skarżącego na minimalnym, ale dopuszczalnym poziomie mając za podstawę całokształt okoliczności sprawy, w tym w szczególności sytuację skarżącego jak i własne możliwości finansowe. Mając zatem na uwadze, że wniesiona skarga okazała się nieuzasadniona, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.