IV SA/Gl 884/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2010 r. sprawy ze skargi M. S. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie spraw uczniów uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r., nr [...]. Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta C., na podstawie art. 90d ust. 7 i 9, art. 90m, art. 90n i art. 90o ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz uchwały nr [...] Rady Miasta C. z dnia [...] w sprawie ustalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy C. i art. 104 k.p.a., odmówił przyznania E.K. stypendium szkolnego dla M.S. z uwagi na przekroczenie terminu złożenia wniosku. Organ wskazał, że zgodnie z art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty wniosek o przyznanie stypendium szkolnego składa się do dnia 15 września danego roku szkolnego. W uzasadnionych przypadkach istnieje jednak możliwość złożenia wniosku po upływie wskazanego terminu, o czym stanowi art. 90n ust. 7 ww. ustawy. Następnie podał, że E.K. złożyła wniosek w dniu [...] wyjaśniając, iż opóźnienie w jego złożeniu wynikało z choroby oczu. Jednakże wnioskodawczyni nie określiła, w jakim okresie chorowała, nie dołączyła również żadnego dokumentu potwierdzającego zaistniałą sytuację. Zaznaczył również, że w roku szkolnym 2008/2009 wniosek został złożony w ustawowym terminie. Od powyższej decyzji E.K. – opiekun prawny M.S., wniosła odwołanie, w którym wskazała, że nie mogła złożyć wniosku w ustawowym terminie bowiem chorowała, miała założony na oczach opatrunek, silne zawroty głowy i spuchniętą twarz. Wskazała ponadto na okoliczności związane z trudną sytuacją materialną jej rodziny. Do odwołania dołączyła zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że w okresie od [...] do [...] skarżąca chorowała oraz że z powodu choroby musi leżeć. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., działając na podstawie art. 90b ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 1, art. 90c ust.2 pkt 1, art. 90d ust. 1, 7 i 89, art. 90m, art. 90n ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach swego rozstrzygnięcia Kolegium podało, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w C. VI Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...], sygn. akt [...] E. i R.K. zostali ustanowieni rodziną zastępczą dla małoletniej M. S.. W skład rodziny wchodzi pięć osób, w tym dwie córki małż. K.. Mąż wnioskodawczyni oraz jej pełnoletnia córka K. nie pracują, z tym że córka ma zamiar kontynuować naukę. Dochód wnioskodawczyni z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w [...] wynosił [...] zł. Ponadto rodzina otrzymuje świadczenia z MOPS w kwocie [...] zł., co daje łączny miesięczny dochód w wysokości [...] zł. W przeliczeniu więc na osobę w rodzinie dochód osiąga wysokość [...] zł. Organ wskazał, iż okoliczność powyższa daje podstawę do przyznania stypendium szkolnego, jednakże wniosek o jego przyznanie został złożony w dniu [...], czyli po upływie terminu określonego w art. 90 n ust. 6 cyt. ustawy. Ponadto, zdaniem Kolegium, w sprawie nie wystąpił uzasadniony przypadek złożenia wniosku po terminie. W ocenie organu zwrot "uzasadniony przypadek" jest zwrotem niedookreślonym, który winien być interpretowany w sposób zbliżony do "wyjątkowego przypadku", zaś wnioskodawca jest zobowiązany uzasadnić, z jakich wyjątkowych powodów termin został przekroczony. Tymczasem wnioskodawczyni we wniosku tylko lakonicznie stwierdziła, że nie mogła dochować terminu z uwagi na "chorobę oczu". Dopiero do odwołania dołączyła świadectwo lekarskie wystawione na druku stosowanym w sprawie badania kandydatów na kierowców pojazdów mechanicznych, które potwierdza jej chorobę od [...] do [...]. Także dopiero w odwołaniu wyjaśniła trudną sytuację finansową jej rodziny oraz podopiecznej. Mimo to organ I instancji nie uznał, że w sprawie zachodzi uzasadniony przypadek nie uwzględniając odwołania we własnym zakresie. Kolegium stanowisko to podzieliło uznając, że E.K. mogła złożyć wniosek o przyznanie stypendium przed chorobą, czyli przed [...], a nie oczekiwać aż do upływu ustawowego terminu. Nadto mąż odwołującej się, który również stanowi rodzinę zastępczą dla małoletniej M. mógł złożyć bez żadnych przeszkód wniosek zważywszy, że jest osobą niepracującą. Na koniec organ wskazał, że określone w art. 90n ust. 6 i 7 terminy dotyczą tylko postępowania wszczynanego na wniosek, nie stanowią natomiast żadnej przeszkody do wszczęcia postępowania z urzędu. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach E.K. wyjaśniła, że ani mąż, ani córki nie mogły złożyć wniosku o stypendium bowiem córki się uczą, a mąż pomaga jej w prowadzeniu działalności gospodarczej. Ponownie wskazała, że nie mogła zgłosić się z wnioskiem w terminie bowiem chorowała. Zaznaczyła, że mąż nie załatwiał nigdy urzędowych spraw gdyż nie wiedział, gdzie trzeba je załatwiać ani w jaki sposób. Ponownie opisała ciężką sytuację materialną rodziny oraz wskazała, że stypendium jest niezbędne z uwagi na rozpoczęcie przez dziecko nauki w zawodzie fryzjera, co wiąże się z dużymi kosztami kształcenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. postulowało jej oddalenie oraz przytoczyło argumentację powołaną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Natomiast w świetle wyjaśnień strony o prowadzeniu działalności gospodarczej wspólnie z mężem Kolegium wskazało, że albo oświadczenie męża skarżącej, że nie pracuje i nie posiada żadnych dochodów jest niezgodne z prawdą albo wyjaśnienia zawarte w skardze są nieprawdziwe. Ponadto organ podkreślił, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego można było nadać w placówce pocztowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej w skrócie P.p.s.a. ), że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. Jednocześnie po myśli art. 134 § 1 P.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji należy stwierdzić, że uchybiają one przepisom prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 90d ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty Dz. U. z 2004r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. Stosownie do treści art. 90d ust. 7 ustawy, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr 64 póz. 593 ze zm.). W przepisie art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty określony został termin składania wniosku o przyznanie stypendium szkolnego. Przepis ten stanowi, że wniosek taki składa się do 15 września danego roku szkolnego, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych - do 15 października danego roku szkolnego. W ust. 7 art. 90n ustawodawca zawarł klauzulę, w myśl której w uzasadnionych przypadkach, wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminu, o którym mowa w ust. 6. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dochód na osobę w rodzinie ucznia z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...] zł, a zatem nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. 351,00 zł. Poza sporem jest okoliczność, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego złożony został [...], a zatem z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty. Termin wynikający z przepisu art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty określa ramy czasowe, w których pełnoletni uczeń bądź rodzice ucznia mogą złożyć wniosek w celu realizacji prawa do uzyskania w danym roku szkolnym stypendium szkolnego określonego w przepisach tej ustawy. Jest to termin materialnoprawny ustanowiony dla realizacji uprawnień przysługujących na podstawie przepisów prawa materialnego. Istota terminów prawa materialnego polega bowiem na określeniu, w jakim czasie uprawniony może wystąpić z określonym żądaniem materialnoprawnym. Terminem materialnoprawnym jest zatem okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Takie określenie charakteru terminu prawnego pociąga określone skutki prawne. Uchybienie terminu materialnego wywołuje bowiem skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Jednakże obowiązujące przepisy mogą dopuszczać - przy zaistnieniu określonych warunków - możliwość nieuwzględnienia przez organ upływu terminu. Właśnie takie rozwiązanie ustawodawca przewidział w przywołanym wyżej art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Po myśli tego uregulowania jedynie "uzasadnione przypadki", mogą skutkować rozpatrzeniem wniosku, który złożony został po terminie. Oznacza to jednocześnie, że możliwość przyznania stypendium szkolnego na podstawie wniosku złożonego po terminie leży w sferze uznania administracyjnego. Wobec tego na organie administracyjnym ciąży obowiązek zbadania, czy pomimo złożenia wniosku po upływie terminu, wniosek ten nie powinien być rozpatrzony merytorycznie. Zwrot "uzasadniony przypadek" jest pojęciem niedookreślonym, którego ostateczną treść musi ustalać organ stosujący prawo w oparciu o konkretny stan faktyczny danej sprawy. W ocenie Sądu pod pojęciem "uzasadnionego przypadku", należy rozumieć okoliczności natury obiektywnej usprawiedliwiające w danym przypadku złożenie wniosku po terminie. Mogą to być zarówno przeszkody istniejące w okresie uprawniającym do złożenia wniosku, na które wnioskodawca nie miał wpływu, jak również okoliczności, które wystąpiły po upływie terminu, przemawiające za zasadnością późniejszego złożenia wniosku jak np. utrata dochodu przez rodzinę ucznia. Za taką interpretacją art. 90 ust. 7 cyt. ustawy winna przemawiać wykładnia celowościowa. Celem udzielenia uczniom pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest bowiem m.in. zmniejszenie różnic w dostępie do edukacji, umożliwienie pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia ( tak wyrok WSA w Olsztynie z 20.03.2008 r. sygn. akt II SA/Ol 95/08 Lex 497590). Ocena, czy w danej sprawie zachodzi "uzasadniony przypadek" należy do organu stosującego prawo, w oparciu o konkretny, prawidłowo ustalony stan faktyczny. Przyjdzie jednocześnie podkreślić, że organ administracji, działający w ramach uznania administracyjnego, jest zobowiązany - zgodnie z zasadą art. 7 k.p.a. - załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. W niniejszej sprawie E.K. zwracając się o przyznanie stypendium szkolnego podała, iż powodem złożenia wniosku po terminie była choroba oczu. Organ I instancji odmawiając przyznania stypendium ze względu na przekroczenie terminu do złożenia wniosku ograniczył się natomiast do wskazania, że wnioskodawczyni nie dołączyła żadnego dokumentu potwierdzającego zaistniałą sytuację. Przy czym z akt administracyjnych nie wynika, aby organ wezwał wnioskodawczynię do wykazania zawartych we wniosku twierdzeń przez złożenie takiego dokumentu. Zważyć należy, że to organ jest zobowiązany do określenia, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego oraz przeprowadzenia niezbędnych dla ustalenia stanu faktycznego dowodów (z urzędu lub wskazanych przez stronę). Natomiast w sprawach, w których na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne, a twierdzenia strony w tym zakresie są ogólnikowe lub lakoniczne, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i sprecyzowania tych twierdzeń oraz przedstawienia stosownych dowodów (tak wyrok NSA z 23 września 1998 r. sygn. akt III SA 2792/97 Lex 44742, wyrok NSA 28 sierpnia 2007 r. I OSK 1801/06, Lex nr 372667). W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie to na wnioskodawczyni spoczywał ciężar wykazania, iż wskutek konkretnego uzasadnionego przypadku nie mogła złożyć wniosku o przyznanie stypendium szkolnego w terminie. Nie zwalniało to jednak organu, w myśl zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., od obowiązku wezwania wnioskodawczyni do przedłożenia w zakreślonym terminie dowodów oraz wyjaśnienia wszelkich okoliczności dotyczących twierdzeń podniesionych we wniosku mających wpływ na ocenę wystąpienia przesłanki określonej w art. 90n ust. 7 cyt. ustawy. Dopiero nieprzedłożenie żądanych dowodów oraz niezłożenie wyjaśnień pozwalałoby organowi na podjecie niekorzystnej dla niej decyzji. Tymczasem organ I instancji wskazanemu obowiązkowi uchybił, czym naruszył art. 7, 77 k.p.a. Pomimo tego również Kolegium zarzuciło lakoniczność sformułowanej przez wnioskodawczynię przyczyny przekroczenia terminu, załączenie dopiero do odwołania zaświadczenia lekarskiego jak również powołanie się dopiero w odwołaniu na trudną sytuację finansową rodziny i podopiecznej. Natomiast dokonując oceny wystąpienia uzasadnionego przypadku Kolegium nie odniosło się do kwestii nagłego zachorowania E.K. wymagającego leżenia w łóżku, jako okoliczności usprawiedliwiającej niedokonania przez nią czynności w terminie. Ograniczyło się natomiast do nieuprawnionego stwierdzenia, że ww. mogła złożyć wniosek przed chorobą, a nie oczekiwać aż do upływu ustawowego terminu. Skoro bowiem wnioskodawca ma prawo do złożenia wniosku w określonym terminie, to nie można mu czynić zarzutu, że nie dokonał tej czynności pomimo, iż termin ten jeszcze nie upłynął. Niczym nie poparte należy również uznać twierdzenie, że w sytuacji gdy mąż wnioskodawczyni nie pracuje, to bez żadnych przeszkód mógł złożyć wniosek. W sprawie nie przeprowadzono bowiem żadnych czynności wyjaśniających celem ustalenia czy istniała realna możliwość wyręczenia się inną osobą do złożenia wniosku przed upływem terminu. Nie wzięto również pod uwagę, że złożenie wniosku wiązało się z uprzednim jego wypełnieniem, a co za tym idzie z przygotowaniem stosownych informacji m.in. o dochodach. Wskazać należy, że ustalenie stanu faktycznego w drodze zebrania i oceny materiału dowodowego jest funkcją postępowania administracyjnego. Wobec tego na organie administracji spoczywa obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego, co do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Dopiero tak zebrany materiał dowodowy może zostać poddany ocenie. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności Sąd stwierdził, że sprawa nie została należycie wyjaśniona oraz oceniona, co uchybia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy uwzględni organ wywody powyżej zaprezentowane. Rzeczą organu będzie wyjaśnić sprawę w naprowadzonych kierunkach z zachowaniem reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 10 k.p.a. Następnie organ dokona analizy merytorycznej oraz oceny całokształtu poczynionych ustaleń w zakresie przepisów prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie. Pełne ustalenia faktyczne i rozważania prawne pozwolą dopiero na wydanie decyzji. Z przytoczonych względów, wobec naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.