IV SA/Gl 886/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2011 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana. Prezydent Miasta J. decyzją z dnia [...]r. nr [...] przyznał K. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną – D. K. , do ukończenia przez nią 18 roku życia, w kwocie 300 zł miesięcznie na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Kolejną decyzją Prezydenta Miasta J. z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a i lit. d, art. 3 ust. 6, art. 19 ust. 1, art. 24 ust. 1, art. 25, art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 1, poz. 7 z późn.zm.) oraz art. 104 i 163 Kodeksu postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zmieniono powyższą decyzję z [...]r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia alimentacyjnego, poprzez zmianę wysokości przyznanego świadczenia w okresie od 1 października 2009 r. do 30 listopada 2009 r. na kwotę 100 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji przywołano treść art. 19 ust. 1 i art. 3 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, podnosząc że z posiadanej przez organ dokumentacji wynika, iż K. K. otrzymała od dłużnika alimentacyjnego K. K. w okresie od 1 października 2009 r. do 30 listopada 2009 r., łącznie kwotę 400 zł tytułem alimentów. Informacja ta spowodowała konieczność wszczęcia postępowania w sprawie zmiany wysokości przyznanego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Równoczesne pobranie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz alimentów od dłużnika alimentacyjnego powoduje, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego stają się nienależnie pobranym świadczeniem w kwocie w jakiej osoba otrzymała alimenty. Tym samym skoro K. K. ma zasądzone alimenty na D. K. w wysokości 300 zł miesięcznie orzeczono o zmianie świadczeń z funduszu alimentacyjnego za miesiące od 1 października 2009 r. do 30 listopada 2009 r. z racji, że otrzymała od dłużnika alimentacyjnego kwotę 200 zł miesięcznie. Zastrzeżono również obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. K. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, kwestionując uznanie otrzymywanych alimentów za alimenty bieżące, gdyż w jej ocenie były to świadczenia zaległe. Podniosła, że K. K. przekazywał alimenty przekazami pocztowymi po 200 zł ostatniego dnia każdego miesiąca, dlatego też nie można ich uznać za bieżące, skoro w wyroku sądowym określono ich płatność do 10 dnia każdego miesiąca. W konsekwencji otrzymywane alimenty były zaliczane na poczet powstałych wcześniej zaległości, co znajduje potwierdzenie w aktach Komornika sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium po zapoznaniu się z treścią odwołania i analizie akt sprawy stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazano na treść art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ może bez zgody osoby uprawnionej zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń. W dalszej kolejności stwierdzono, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiła zmianie sytuacja dochodowa K. K., gdyż w okresie od stycznia 2008 r. do 30 września 2009 r. K. K. jako dłużnik alimentacyjny dokonywał wpłat na rzecz uprawnionej D. K. po 200 zł miesięcznie. Również w listopadzie 2009 r. dłużnik dokonał wpłaty 400 zł tytułem alimentów, tj. w dniu 2 listopada i 30 listopada 2009 r. W rezultacie od września 2009 r. do listopada 2009 r. uprawniona otrzymała 600 zł tytułem alimentów. Oznacza, to że strona pobierała równolegle alimenty oraz przyznano jej świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 300 zł ( decyzja z dnia [...]r.). Tym samym nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej rodziny i konieczna stała się zmiana wysokości wypłaconego świadczenia ( art. 24 ust. 1 ustawy ). Zważono, iż wpłaty od dłużnika we wskazanym wcześniej okresie nie zaspakajały w całości zasądzonych alimentów, wobec tego ograniczono świadczenie do kwoty 100 zł, różnicy pomiędzy wysokością zasądzonych alimentów, a wysokością otrzymanych alimentów. Ostatecznie organ odwoławczy ustosunkowując się do treści odwołania wyjaśnił, że ustawodawca odniósł pojęcie nienależnie pobranego świadczenia do samego faktu otrzymania alimentów w okresie pobierania świadczenia z funduszu, bez rozróżnienia czy chodzi o alimenty bieżące czy zaległe. Zatem otrzymanie jakichkolwiek kwot tytułem alimentów daje podstawę do uznania, że strona nienależnie pobrała świadczenie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K. K. zarzuciła organowi odwoławczemu wydanie zaskarżonej decyzji z nieuwzględnieniem stanu faktycznego i przedłożonych w sprawie dowodów. W ocenie skarżącej karanie jej zwrotem wypłaconych świadczeń jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Dodatkowo kwota, której organ domaga się zwrotu przekracza jej możliwości płatnicze, a równoległe pobieranie świadczenia z funduszu i zaległych alimentów nie spowodowały poprawy jej trudnej sytuacji finansowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę postulowało jej oddalenie, podtrzymując wcześniej zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie może się ostać, bowiem nie spełnia kryteriów legalności, pod względem których sprawowana jest sądowa kontrola działalności administracji publicznej ( art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269, ze zm.). W szczególności doszło w niej do naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie organy administracyjne skorzystały z uprawnienia do zmiany ostatecznej decyzji, wynikającego z art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. O ile jednak organ I instancji uczynił to z powodu pobrania nienależnie świadczenia przez stronę to organ odwoławczy w sposób wyraźny odwołał się do innej przyczyny, a mianowicie zmiany sytuacji dochodowej rodziny strony, mającej wpływ na prawo do świadczeń. Kolegium nie wyjaśniło bliżej swojego stanowiska, jednak w okoliczności sprawy można je uznać za całkowicie błędne. W rozumieniu wskazanego przepisu chodzi o zmianę sytuacji dochodowej w okresie pobierania świadczeń. Musi to być przy tym zmiana mająca wpływ na prawo do świadczeń. Taki wpływ występuje w razie utraty lub uzyskania dochodu, o których mowa w art. 2 pkt 17 i 18 powołanej ustawy. Kolegium powołało się na otrzymywanie przez stronę alimentów dobrowolnie przekazywanych przez dłużnika alimentacyjnego. Tymczasem otrzymanie alimentów nie stanowi uzyskania dochodu, gdyż nie zostało wymienione w katalogu ujętym w art. 2 pkt 18 ustawy. Tym samym nie może być potraktowane w kategoriach zmiany sytuacji dochodowej w rozumieniu art. 24 ust. 1 cyt. ustawy. Dlatego też zastosowanie przez Kolegium tego przepisu w oparciu o przesłankę zmiany sytuacji dochodowej rodziny strony okazało się wadliwe. W końcowym fragmencie uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium czyni z kolei pewne uwagi na temat nienależnie pobranego świadczenia, co stoi w sprzeczności z wcześniejszymi wywodami, natomiast niejako nawiązuje do stanowiska organu I instancji, który w swojej decyzji zmianę wysokości świadczenia wiązał właśnie z instytucją nienależnie pobranego świadczenia, a w szczególności z przypadkiem określonym w art. 2 pkt 7 lit. d omawianej ustawy. Według tego przepisu nienależnie są pobrane świadczenia wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Organ podstawowego stopnia ustalił, że skarżąca w okresie od 1.X. do 30.XI.2009 r. otrzymała od dłużnika łącznie kwotę 400 zł tytułem alimentów. Ponieważ zasądzono na rzez jej córki alimenty w kwocie 300 zł miesięcznie, to po potrąceniu otrzymanej od dłużnika kwoty 200 zł miesięcznie, skarżącej należy się w wymienionym okresie świadczenie w wysokości 100 zł miesięcznie. W zakresie przesłanki z art. 2 pkt 7 lit. d Kolegium nie skontrolowało stanowiska I instancji, skoro – jak wcześniej wykazano – opierało się na innej wybranej błędnie podstawie zmiany decyzji ostatecznej o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym w instancji odwoławczej kwestia pobrania przez skarżącą nienależnego świadczenia nie została w istocie wyjaśniona, co musi więc nastąpić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jej rozważanie w obecnym postępowaniu sądowym jest zatem przedwczesne. Można jednak zwrócić uwagę na to, że w art. 2 pkt 7 lit. d mowa jest o alimentach otrzymanych w okresie pobierania świadczeń z funduszu. Zgodnie z art. 2 pkt 8 cyt. ustawy okres świadczeniowy liczy się od dnia 1 października danego roku do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego. Z ustaleń organu odwoławczego wynika m.in. że w omawianym okresie świadczeniowym pierwsza wpłata dłużnika dla skarżącej miała miejsce w dniu 2.XI.2009 r. Nie wiadomo więc nawet dlaczego obniżenie świadczeń nastąpiło już od października 2009 r. W żadnym razie nie wynika to z motywów organów obu instancji, w związku z czym z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa sprawa nie została też należycie wyjaśniona. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270, ze zm.) orzeczono jak w sentencji. Wskazania co do dalszego postępowania organu wynikają wprost z przedstawionych w wyroku wywodów.