IV SA/Gl 889/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.), Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant specjalista Agnieszka Rogowska-Bil, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Burmistrz Miasta C. odmówił M.F. pomocy w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup biletów komunikacji miejskiej w wysokości 100 zł. Odwołując się od powyższej decyzji strona wyraziła niezadowolenie z orzeczenia organu I instancji. W uzasadnieniu bardzo szeroko opisał swoje wydatki i sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi. Decyzją z dnia 30 sierpnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. działając m.in. na podstawie art. 8, art. 39, ustawy z dnia 12 marca 2004 r o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2016 r. poz. 23) orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium Odwoławcze przytoczyło treść art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zaznaczając, że jedną z przesłanek od których zależy przyznanie zasiłku celowego jest kryterium dochodowe, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej, nie może przekroczyć 634 zł. Następnie Kolegium przytoczyło art.8 ust.3-4 ustawy o pomocy społecznej stanowiącego definicję dochodu. Dalej organ wskazał, że z akt sprawy wynika, m.in. że w dniu 07 lipca 2016 r. M.F. złożył wniosek w którym zwrócił się o przyznanie pomocy na zakup biletów komunikacji miejskiej. Strona jest osobą samotnie gospodarującą oraz długotrwale chorą, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podniosło, iż dochód strony w czerwcu 2016 r. (w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku) stanowił zasiłek stały z Ośrodka Pomocy Społecznej w C. w wysokości 604 zł, który nie przekracza kryterium dochodowego. Ponadto M. F. regularnie korzysta z pomocy społecznej na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, a organ I instancji ustalił, że strona w miesiącu czerwcu 2016 r. poniosła wydatki w wysokości 444,80 zł. Kolegium zaznaczyło, że w dniu 11 lipca 2016 r. strona dostarczyła pracownikowi socjalnemu sprostowanie poniesionych przez nią wydatków, które według niej w miesiącu czerwcu 2016 r. wyniosły 863,68 zł. W dniu 15 lipca 2016 r. strona przedłożyła kolejne sprostowanie poniesionych wydatków w czerwcu 2016 r., które wyniosły 924,65 zł. Natomiast otrzymana pomoc z ośrodka w miesiącu czerwcu 2016 r. wynosiła 450,00 zł. Kolegium nadmieniło, ze oegan I instancji wykazał, że strona dysponowała w czerwcu 2016 r. w rzeczywistości kwotą 1054,00 zł. Organ odwoławczy zaakcentował, że strona ma zamiar załatwiać swoje sprawy osobiście, co wiąże się z wyjazdami do m.in. OPS w C., PCPR w B., SKO w B. Strona oświadczyła, że przejazd tam i z powrotem na terenie miasta wynosi 6,40 zł, natomiast poza miastem wynosi 13,40 zł. Organ wskazał, iż wziął pod uwagę wydatki strony oraz tym, iż dysponuje dochodem w postaci zasiłku stałego na kwotę 604 zł, ponadto potrzeby na żywność, leki, środki czystości strona ma systematycznie częściowo zaspokajane w formie zasiłków celowych. Stąd też w opinii organu, z posiadanych środków finansowych strona jest w stanie samodzielnie pokryć zakup biletów komunikacji miejskiej. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Użyte w tym przepisie sformułowanie "może" oznacza, że przyznanie takiego świadczenia oraz określenie jego wysokości ustawodawca pozostawił organowi orzekającemu. Po ustaleniu stanu faktycznego, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, organ pomocy społecznej dokonuje wyboru treści planowanego rozstrzygnięcia. Możliwość dokonania takiego wyboru treści rozstrzygnięcia, określana w doktrynie i orzecznictwie uznaniem administracyjnym, dokonywana jest w granicach prawa. W analizowanej kategorii spraw musi ona zatem uwzględniać ogólne zasady określone w art. 2-4 u.p.s. Stosownie do art. 2 ust. 1 omawianej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis art. 3 stanowi zaś, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1); zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2); rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3); potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4). Z powyższych przepisów wynika, że organy pomocy społecznej muszą mieć na uwadze nie tylko oczekiwania konkretnego beneficjenta, ale także uwzględniać potrzeby innych osób korzystających z pomocy społecznej oraz własne możliwości finansowe. Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że pomoc społeczna ma jedynie charakter subsydiarny w stosunku do działań samych zainteresowanych. Zasiłek celowy jest wyjątkową, doraźną pomocą wsparcia osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Nie może być on utożsamiany ze świadczeniami mającymi charakter ciągły. Jego celem nie jest więc zapewnienie stałego źródła dochodu. Subsydiarny charakter pomocy oznacza również, że świadczona przez państwo pomoc nie może zwalniać beneficjentów z własnej aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Działania organów pomocy społecznej powinny mieć jedynie uzupełniający charakter w stosunku do wysiłków beneficjenta i członków jego rodziny. Zadaniem takich organów jest pomoc w dążeniu samych zainteresowanych do polepszenia sytuacji życiowej we własnym zakresie. Nie mogą one więc wyręczać obywateli. Pomoc społeczna wspiera tylko osoby i rodziny w ich własnych wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb w celu umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, ale nie zastępuje koniecznych starań każdej osoby o uzyskanie środków na ten cel. Powyższe oznacza, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna w postaci zasiłku może zostać przyznana. Kolegium zaakcentowało, iż pomoc społeczna, także świadczona w formie zasiłku celowego, ma charakter uzupełniający. Pomoc ta nie zaspokaja całkowicie potrzeb jej beneficjentów. Powinni oni również wykorzystywać własne środki i możliwości. Z uwagi na ograniczoność środków, którymi dysponują organy pomocy społecznej, a także z uwagi na wielość potrzebujących, takie całkowite zaspokojenie potrzeb jest niemożliwe. Zasiłki celowe i specjalne zasiłki celowe, których materialnoprawną podstawę stanowi art. 39, art. 40 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej, są świadczeniami przyznawanymi w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, powoduje, że sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Podkreślenia – zdaniem Kolegium Odwoławczego - wymaga fakt, iż organ I instancji w samym lipcu 2016 r. przyznał M. F. w trzech swoich decyzjach zasiłki celowe w łącznej kwocie 550 zł., co wskazuje, że strona regularnie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w C., a potwierdza to zebrany w sprawie materiał dowodowy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący M. F. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący bardzo szeroko przedstawił swoją sytuację życiową, kwestie koniecznych – jego zdaniem - wyjazdów i relacje z dyrektorem Ośrodka Pomocy Społecznej w C. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. W złożonym na rozprawie piśmie procesowym z dnia 19 kwietnia 2017 r. strona skarżąca podtrzymała zarzuty skargi. Wskazała dodatkowo, ze organ odwoławczy naruszył przepisy art. 2,3 i 6 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej zwanej P.p.s.a. - (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu. Po pierwsze wskazać przyjdzie, że zgodnie z treścią artykułu 6 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Powyższe oznacza zatem, że organy administracji państwowej działają w oparciu o obowiązującą normę prawną, o przepisy prawa powszechnie obowiązującego. W dniu wydawania decyzji przez organ I instancji jak i organ odwoławczy obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r., poz. 930). Art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawierający konstytucyjną zasadę pomocniczości , stanowi iż, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 7 tej ustawy pomocy tej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Na mocy natomiast art. 8 ust. 1 omawianej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40,41, 78 i 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie może przekroczyć 634 zł., zwany dalej "kryterium dochodowym", przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt. 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją mającą za zadanie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Po myśli art. art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że strona skarżąca w zwróciła się do organu pomocy społecznej o przyznanie pomocy na zakup biletów komunikacji miejskiej w kwocie 100 zł. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż strona skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą oraz długotrwale chorą, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Dochód strony w czerwcu 2016 r. (w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku) stanowił zasiłek stały z Ośrodka Pomocy Społecznej w C. w wysokości 604 zł, który nie przekracza kryterium dochodowego, zaś M. F. regularnie korzysta z pomocy społecznej na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do wniosku, że trafne są diagnozy organów orzekających w sprawie, że strona jest w stanie samodzielnie bez dodatkowego wsparcia zaspokoić wszelkie istotne potrzeby. Jak już wyżej wspomniano, przyznanie świadczenia z zakresu pomocy społecznej ma charakter uznaniowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że uznanie organu doznaje ograniczeń w świetle brzmienia art. 7 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem, organ winien załatwiać sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tej przyczyny organ administracji podejmując decyzje w ramach uznania administracyjnego winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego. Taka konstrukcja nie wyklucza możliwości odmowy przyznania świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 25/98, LEX nr 44078), jednakże nakłada na organ obowiązek każdorazowego precyzyjnego wskazania przesłanek odmowy udzielenia świadczenia. Również przyznanie stronie świadczenia w określonej wysokości obliguje organ pomocy społecznej do podania uzasadnienia prawnego i faktycznego podjętego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie w toku postępowania administracyjnego organy ustaliły, że strona skarżąca spełniała w dniu złożenia wniosku kryterium dochodowe, od którego uzależnione jest przyznanie zasiłku celowego. W ocenie Sądu wsparcie finansowe udzielane stronie skarżącej przez państwo jest odpowiednie do jej sytuacji i zasadniczo zabezpiecza niezbędne potrzeby bytowe. Zaakcentowania wymaga okoliczność, iż z analizy decyzji zalegających w aktach administracyjnych sprawy wynika, że organ pomocowy w samym miesiącu lipcu 2016 r. przyznał skarżącemu w sześciu swoich decyzjach zasiłki celowe, dwa na pokrycie części kosztów zakupu leków, na zakup obuwia, na środki czystości, na pokrycie usługi stomatologicznej, na zakup żywności w łącznej kwocie 760 zł. Nadto w miesiącu lipcu 2016 r. przyznano skarżącemu pomoc w formie transportu do Sądu Rejonowego na rozprawę sądową. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że strona skarżąca regularnie, systematycznie i w szerokim zakresie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w C. Przypomnieć należy, że stosownie do treści art. 3 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Strona skarżąca, jak już wyżej zaznaczono otrzymała i otrzymuje od państwa pomoc finansową, która pozwala jej na egzystencję w warunkach odpowiadających godności człowieka. Stąd też, nie negując trudnej i złożonej sytuacji bytowej strony skarżącej, należy podzielić pogląd organów procedujących w sprawie, że wskazane w rozpatrywanym wniosku potrzeby bytowe strony skarżącej mogą być zaspokojone przez stronę w ramach własnych możliwości i uprawnień. Godzi się przy tym zaznaczyć, że nie jest konieczne precyzyjne wskazanie, w każdym przypadku, w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Taki obowiązek nie wynika z norm art. 3 ust. 4, art. 39 ust. 1 i 2 omawianej ustawy, czy też z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. (patrz wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 483/11,wyrok NSA z dnia 02 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 107/110 – dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcia naruszały przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium w sposób dostateczny wykazało, iż wszystkie okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania zasiłku nakazuje uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., zawiera bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne, a więc wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Podsumowując w rozpoznawanej sprawie organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez stronę skarżącą dokonały właściwych ustaleń i w sposób wyczerpujący wyjaśniły okoliczności, które przesądziły, że wnioskowana przez stronę skarżącą pomoc nie została jej przyznana. W toku postępowania administracyjnego rozważono wszelkie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy - zdaniem Sądu - skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych. Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę stosując art. 151 P.p.s.a.