IV SA/Gl 890/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie: NSA Szczepan Prax NSA Tadeusz Michalik (spr.) Protokolant: referent Agnieszka Janecka po rozpoznaniu w dniu 03 marca 2006 r. sprawy ze skargi H. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Prezydent Miasta T., decyzją Nr [...] z dnia [...] r. odmówił przyznania H. O. zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków, na zakup żywności oraz na pokrycie kosztów montażu licznika przedpłatowego energetycznego i gazowego. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż specjalny zasiłek celowy przyznawany jest w przypadkach określonych w art. 41 ustawy o pomocy społecznej to jest w przypadku gdy dochód osoby (rodziny) ubiegającej się o pomoc musi przekraczać kryterium dochodowe w ustawie o pomocy społecznej oraz musi występować szczególnie uzasadniony przypadek. Organ pierwszej instancji stwierdził, że za szczególnie uzasadniony przypadek uważa się wyjątkowe okoliczności życiowe, z którymi wiążą się znaczne wydatki obciążające budżet rodziny jak np. długotrwała choroba pociągająca za sobą znaczne wydatki na leki udokumentowane wycenionymi receptami lub imiennymi rachunkami. Zdaniem organu pierwszej instancji nie występuje przesłanka w postaci szczególnie uzasadnionego przypadku, bowiem strona nie udokumentowała imiennymi rachunkami wydatków na leki w związku z długotrwała chorobą , ani innych wydatków szczególnie obciążających budżet rodziny. Od tej decyzji H. O. wniosła odwołanie w którym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia, podkreślając między innymi, iż domaga się zabezpieczenia socjalnego przysługującego osobom w szczególnych wypadkach zgodnie z ustawą o pomocy społecznej. Podniosła, że dostarczyła organowi zaświadczenie lekarskie z dnia [...] r. , a wcześniej dołączyła takie zaświadczenie do wniosku z dnia [...] r.. Decyzją z dnia [...] r. [...] wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na wniosek strony z dnia [...] r., w którym zwraca się z prośbą o przyznanie zasiłku celowego specjalnego na żywność, leki i zwrot kosztów instalacji licznika elektrycznego przedpłatowego i licznika gazowego. Podkreślono, że z akt sprawy wynika, iż H. O. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz synem, a na dochód rodziny składają się: zarobki syna w wysokości [...] zł. zarobki męża w wysokości [...] zł. oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Łączny dochód rodziny wynosi zatem [...] zł. , a dochód na jedną osobę wynosi [...] zł. Zaakcentowano, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt. 2 prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł. Ponieważ dochód strony przekracza dochód określony w powyższym przepisie strona nie kwalifikuje się do otrzymania pomocy społecznej. Zauważono, że stosownie do art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny , który nie podlega zwrotowi. W tej mierze wskazano, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego zależy zatem od decyzji organu pomocy społecznej. Zasiłek taki może zostać przyznany jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Także wysokość takiego zasiłku zależy od uznania właściwego organu. Powołano przy tym stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego który w wyroku z dnia 12 stycznia 1994 r. sygn. akt I SA 1649/93 stwierdził, iż wyznacznikami ustalenia wysokości zasiłku celowego są -z jednej strony -sytuacja materialna wnioskodawcy i cel na jaki zasiłek jest przyznany, a z drugiej strony -możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Odnosząc te rozważania do przedmiotowej sprawy zauważono, że z akt sprawy wynika, iż strona prowadząca wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i synem nie znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej uzyskanie pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego. Strona otrzymała na podstawie decyzji z dnia [...] r. pomoc w postaci zasiłku celowego w wysokości [...] zł., a od [...] r. sytuacja finansowa strony uległa poprawie bowiem od tego miesiąca mąż strony podjął pracę z wynagrodzeniem [...] zł. miesięcznie. W tym stanie rzeczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uznało, że decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z przepisami prawa, a nadto nie stwierdzono naruszenia zasad uznania administracyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego H. O. domagała się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, jako wydanej z naruszeniem prawa. Zarzuciła organowi naruszenie art. 138 kodeksu postępowania administracyjnego, "ponieważ czynem ciągłym pozbawia możliwości skutecznego dochodzenia praw w postępowaniu administracyjnym i sądowym, gdyż świadomie są łamane obowiązujące przepisy ustawy o pomocy społecznej poprzez zatajanie stanu faktycznego zdarzenia – po zaszłym zdarzeniu losowym wyrządzonym przez osobę prawna w [...] roku". W skardze szeroko opisała historię swojej choroby, a także zdarzenia które miały miejsce w latach [...] do [...] r. (w tym "zdarzenie losowe" z roku [...], spowodowane przez komornika sądowego) , oraz działania organów pomocy społecznej w tych latach, które oceniła negatywnie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzając ocenę zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Po pierwsze wskazać przyjdzie, że w dniu wydawania decyzji przez organ I instancji jak i organ odwoławczy obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 poz. 593 ze zm.). Art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawierający konstytucyjną zasadę pomocniczości , stanowi iż, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 7 tej ustawy pomocy tej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Na mocy natomiast art. 8 ust. 1 omawianej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40,41, 78 i 91, przysługuje: - osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", - osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", - rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Z materiałów sprawy wynika, iż strona skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz synem, a na dochód rodziny składają się: zarobki syna w wysokości [...] zł. zarobki męża w wysokości [...] zł. oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Łączny dochód rodziny wynosi zatem [...] zł. , a więc przekroczył określoną w art. 8 ust. 1 pkt. 3 ustawy o pomocy społecznej kwotę kryterium dochodowego rodziny, wynoszącą dla rodziny strony [...] zł. Zatem oczywistym jest, że strona nie spełnia wymogów formalnych koniecznych do uzyskania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. W tym stanie rzeczy organy orzekające w sprawie - w sposób prawidłowy – zbadały, czy w przedmiotowej sprawie nie zachodzi sytuacja o której mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zdaniem Sądu Administracyjnego organy procedujące w sprawie prawidłowo ustaliły stan faktyczny i dokonały trafnej analizy okoliczności sprawy. Specjalny zasiłek celowy, bezzwrotny może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, co wypływa z tego, że skoro osoba ubiegająca się o jego przyznanie nie spełnia kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Zatem tzw. szczególne przypadki muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego, że uzasadniają, przyznanie tej szczególnej pomocy. Ocena organu dokonana pod tym kątem jest prawidłowa. W rozpoznawanej sprawie organ trafnie zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że strona skarżąca (której dochód znacznie przekracza ustalone kryterium dochodowe, a to o [...] zł.) jest w stanie zaspokoić wskazane przez siebie potrzeby w ramach posiadanych środków finansowych. Podzielić zatem należy pogląd, że strona prowadząca wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i synem nie znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej uzyskanie pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego. Trzeba także podkreślić, iż organy pomocy społecznej mają na uwadze zmiany w sytuacji finansowej strony, gdyż np. w momencie, gdy strona skarżąca znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej otrzymała na podstawie decyzji z dnia [...] r., pomoc w postaci zasiłku celowego w wysokości [...] zł., jednakże od [...] r. sytuacja finansowa strony uległa poprawie bowiem od [...] r. mąż strony podjął pracę z wynagrodzeniem [...] zł. miesięcznie. Na zakończenie należy podkreślić, iż Sąd nie stwierdził naruszenia przez organ art. 138 k.p.a. , co zarzuca skarżąca. W związku z treścią skargi należy wskazać stronie, że organy procedujące w sprawie dokonywały swojej oceny w oparciu o aktualne dane tyczące sytuacji strony, nie zaś w oparciu o fakty i zdarzenia z lat [...]–[...], które nota bene – jak to wynika z treści skargi – były ówcześnie przedmiotem działań i rozważań organów administracji. To zaś, że z tych ówczesnych działań organów skarżąca była niezadowolona , nie jest przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Zawartość akt administracyjnych sprawy nie potwierdza także twierdzenia skarżącej zawartego w odwołaniu, iż dostarczyła organowi zaświadczenie lekarskie z [...] r. , a wcześniej dołączyła takie zaświadczenie do wniosku z dnia [...] r., tym bardziej, że na końcu tego wniosku skarżąca sama wymienia załączniki (1-3) do tego wniosku, nie wymieniając tamże zaświadczenia lekarskiego. Reasumując należy podkreślić, że bezzwrotny specjalny zasiłek ma charakter uznaniowy, co wynika z treści art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Świadczenie w formie zasiłku celowego w tym specjalnego lub zwrotnego, nie jest świadczeniem posiadającym charakter publicznego prawa podmiotowego i przyznawane jest stosownie do posiadanych możliwości i zgodnie z celami pomocy społecznej, natomiast decyzja organu I instancji podjęta została w ramach uznania administracyjnego i Sąd nie stwierdził naruszenia granic tego uznania. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy -zdaniem Sądu -skarga nie zasługuje na uwzględnienie, z uwagi na cytowane na wstępie uregulowania ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ organy administracji rozpatrujące niniejszą sprawę nie dopuściły się naruszenia przepisów zarówno postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż prawidłowo oceniły zaistniały stan faktyczny, jak i przy jego ocenie, nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie w sprawie. Zatem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały podjęte w wyniku wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, właściwej oceny dowodów i prawidłowych rozważań prawnych. Kierując się powyższymi względami Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego orzekł jak w wyroku na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) .