IV SA/Gl 894/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2010 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] nr[...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wójt Gminy C. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 1, pkt 3, ust. 2, art. 62, art. 103, art. 106, art. 106 ust. 1 i ust. 4, art. 107, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) oraz art. 104 i art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego ustalił odpłatność dla P. S. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w L. w wysokości 70 % dochodu, co stanowi kwotę 1253,81 zł. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że dochód strony składa się z renty rolniczej oraz dodatku pielęgnacyjnego a na wysokość tego dochodu składa się także posiadane gospodarstwo rolne o powierzchni 7,48 ha przeliczeniowego. Zaznaczono również, iż z uwagi na to, że opłata ponoszona przez stronę nie pokrywa całości kosztów pobytu w domu pomocy resztę będzie ponosiła gmina. Od decyzji tej strona nie wniosła odwołana i stała się ona decyzją ostateczną. Wójt Gminy C. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 8, art. 14, art.17 ust.1 pkt16, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 1, pkt 3, ust. 2 pkt 1 i 3, art. 62, art. 103, art. 106 ust. 1 i ust. 5, art. 107 ust. 4, art. 109 i art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) oraz art. 104 i art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego zmienił swoją decyzję z dnia [...] Nr [...] w sprawie odpłatności za pobyt P. S. w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w L. i ustalił nową kwotę odpłatności na poziomie 1.264,87 zł miesięcznie, a pozostałą kwotę 577,13 zł ponosiła będzie gmina. W uzasadnieniu decyzji podał, że z uwagi na umieszczenie strony we wskazanym domu pomocy społecznej oraz mając na względzie wysokość dochodu i miesięcznego kosztu utrzymania w tym Domu orzeczono jak w sentencji. Z decyzją tą nie zgodził się P. S., który pismem z dnia [...]wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. W motywach odwołania podał, że nie jest w stanie ponosić takiej odpłatności, albowiem do dochodu doliczono gospodarstwo rolne, jednakże będąc w domu pomocy nie jest w stanie tego gospodarstwa uprawiać. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił stanowisko prezentowane przez organ pierwszej instancji. Zdaniem organu odwoławczego od dnia wydania pierwszej decyzji o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uległ koszt utrzymania za pobyt w domu pomocy społecznej z kwoty 1625 zł do kwoty 1842 zł. Z uwagi na powyższą okoliczność jak również postanowienia art. 61 us. 2 ustawy o pomocy społecznej wysokość odpłatności ponoszonej przez stronę winna wynosić 1264,87 zł. Nadto organ odwoławczy zaznaczył, że w świetle obowiązujących przepisów prawa brak jest podstaw do nie wliczania do dochodu strony posiadanego gospodarstwa rolnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniósł R. S. W skardze tej zaznaczył, że jest bratem P. S. i zostanie jego opiekunem prawnym, ponieważ P. S. z uwagi na długoletnią chorobę został ubezwłasnowolniony. Odnosząc się do meritum zaskarżonej decyzji podniósł, że P. S. nie jest w stanie płacić za dom pomocy społecznej takiej wysokości, jaką ustalono w kwestionowanej decyzji, ponieważ nie uzyskuje on dochodu z posiadanego gospodarstwa rolnego, które nie jest uprawiane. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, jaką zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt IV SA/Gl 68/09 odrzucił skargę. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że w dniu wniesienia skargi do tutejszego Sądu R. S. nie był ustanowiony opiekunem prawnym P. S., a udzielone mu przez brata upoważnienie do reprezentowania go przed sądem administracyjnym było prawnie nieskuteczne, albowiem zostało złożone już po uprawomocnieniu się orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym P. S. R. S. pismem z dnia [...] zwrócił się do tutejszego Sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] W motywach wniosku podał, że o nieskuteczności prawnej pierwszej skargi dowiedział się w trakcie rozprawy sądowej i z otrzymanego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wraz z wnioskiem skarżący ponownie wniósł skargę do tutejszego Sądu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 16 listopada 2009 r. sygn. akt IV SA/Gl 68/09 przywrócił P. S. reprezentowanemu przez opiekuna prawnego R. S. termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa, jednakże z innych powodów niż podniósł to skarżący. Stosownie, bowiem do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności przyjdzie zwrócić uwagę na wynikającą z art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego zasadę trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Zgodnie z nią decyzja administracyjna, która posiada status decyzji ostatecznej może być zmieniona lub uchylona jedynie w przypadkach przewidzianych w przepisach prawa, jak również w stosunku do takiej decyzji może być uruchomione postępowanie nadzwyczajne jedynie wówczas, gdy wystąpią prawem przewidziane przesłanki do uruchomienia takiego postępowania. Nadto należy zwrócić uwagę na fakt, że ustawa o pomocy społecznej zawiera w art. 106 ust. 5 katalog okoliczności, których zaistnienie skutkować będzie bądź koniecznością zmiany lub uchylenia decyzji (weryfikacja obligatoryjna) względnie stwarzać będzie organowi administracji możliwość podjęcia takiego rozstrzygnięcia (weryfikacja fakultatywna). Nadto z uwagi na treść art. 14 ustawy o pomocy społecznej unormowania zamieszczone w ustawie o pomocy społecznej posiadają pierwszeństwo przed rozwiązaniami zamieszczonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. W konsekwencji przyjdzie uznać, że w rozpatrywanej sprawie organy pomocy społecznej będą uprawnione do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej jedynie wówczas, gdy wystąpi przesłanka przewidziana w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do postanowień art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej organ administracji zmienia lub uchyla ostateczną decyzję administracyjną, jeżeli wystąpi przesłanka przewidziana tym przepisem. Wśród przesłanek obligujących organ pomocy społecznej do zmiany lub uchylenia decyzji wskazuje się zmianę przepisów prawa, zmianę sytuacji osobistej lub dochodowej oraz pobranie nienależnego świadczenia. Obok obligatoryjnej formy weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej wskazany przepis przewiduje możliwość fakultatywną zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji. Podjęcie takiego rozstrzygnięcia będzie możliwe jedynie wówczas, gdy wystąpi jedna z licznych przesłanek wskazanych w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. W rozpatrywanej sprawie zmiana lub uchylenie decyzji nastąpiło z powołaniem się na wystąpienie przesłanki obligatoryjnej. Tym samym zbędne jest bliższe analizowanie przesłanek fakultatywnych weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej, a skupić się należy na przesłankach obligatoryjnych skutkujących niezbędnością weryfikacji decyzji administracyjnej. Jak zostało to zaznaczone organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] ustalił odpłatność za pobyt P. S. w Domu Pomocy Społecznej w L., natomiast decyzją z dnia [...] dokonał zmiany wyżej wymienionej decyzji w zakresie ustalenia nowej wysokości odpłatności ponoszonej przez P. S. W podstawie prawnej decyzji weryfikującej organ ten powołał szereg przepisów ustawy o pomocy społecznej w tym art. 106 ust. 5 tej ustawy, który stwarza możliwość weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej. Z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego organ ten przywołał między innymi art. 163 tego aktu, co wskazuje na to, że podjęta przez niego decyzja podejmowana była jako forma weryfikacji decyzji z dnia [...] W osnowie decyzji organ pierwszej instancji zawarł wyliczenia nowej wysokości odpłatności za pobyt w placówce pomocy społecznej, natomiast w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności odwołał się do miesięcznego kosztu utrzymania Domu Pomocy Społecznej w L. zamieszczonego w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym. W dalszej części uzasadnienia swojej decyzji organ pierwszej instancji przywołał treść art. 61 ustawy o pomocy społecznej, czyli przepis regulujący zakres podmiotowy ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, a następnie stwierdził, że dochód strony nie pozwala na pokrycie całości tych kosztów, zatem resztę będzie pokrywała gmina. Z kolei organ odwoławczy utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wskazał, że po myśli art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej istnieje możliwość zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji bez zgody strony na jej niekorzyść w przypadku zmiany sytuacji dochodowej bądź przepisów prawa. Z powyższego nie wynika, jaka była faktyczna podstawa zmiany decyzji Wójta Gminy C. z dnia [...], ponieważ oba organy administracji wskazują z jednej strony na zmianę przepisów prawa oraz akcentują zmianę sytuacji dochodowej strony. Przeprowadzone powyżej rozważania dotyczące obowiązującego stanu normatywnego pozwalają uznać, że zarówno zmiana sytuacji osobistej lub dochodowej jak również zmiana przepisów prawa jest podstawą weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej. W tym stanie prawnym należy zbadać, czy w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające weryfikację decyzji z dnia [...] W pierwszej kolejności przyjdzie odnieść się do ewentualnej zmiany przepisów w tym zakresie. Analiza stanu normatywnego pozwala stwierdzić, że treść art. 61 ustawy o pomocy społecznej, czyli przepisu określającego wysokość odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie uległa zmianie, w analogiczny sposób należy widzieć inne przepisy tej ustawy, które mogłyby mieć w tym zakresie zastosowanie. Organy administracji obu instancji jako przyczynę powołały nową wysokość pełnego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej ogłoszoną w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Przyjdzie w tym miejscu dostrzec, że wskazane obwieszczenie nie jest aktem prawa miejscowego, a tym samym nie jest przepisem prawa powszechnie obowiązującego. Dla niniejszej sprawy ustalenie to posiada takie znaczenie, że zmiana miesięcznego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej nie jest podstawą prawną do zmiany lub uchylenia decyzji określającej wysokość odpłatności za pobyt w takim domu. W konsekwencji przyjdzie stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie nie występują przesłanki uzasadniające weryfikację decyzji Wójta Gminy C. z dnia [...] z powodu zmiany stanu normatywnego w zakresie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Obligatoryjna weryfikacja ostatecznej decyzji administracyjnej możliwa jest również z powodu zmiany sytuacji osobistej lub dochodowej strony lub rodziny strony, której dana decyzja dotyczy. W rozpatrywanej sprawie wskazana zmiana może dotyczyć tylko skarżącego, albowiem to on został umieszczony w domu pomocy społecznej, a odpłatność za pobyt w tym domu odnosi się tylko do niego. Z dochodów skarżącego istniejących w grudniu 2007 r. oraz w październiku w 2008 r. wynika, że w 2008 r. dochód skarżącego jest wyższy o około 16 zł. Zatem okoliczność ta mogłaby stanowić podstawę wydania takiej decyzji, jednakże należy zwrócić uwagę na fakt, że zgodnie z art. 106 ust. 3b ustawy o pomocy społecznej zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10 % odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zatem w stosunku do niego zastosowanie ma ta część przywołanego przepisu, w której mówi się o 10 % kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej. W przeliczeniu na wartości nominalne oznacza to kwotę 47,70 zł, natomiast jak zostało to powyżej zaznaczone dochód skarżącego wzrósł o kwotę około 16 zł zatem znacznie mniej niż przewiduje to przywołany wcześniej przepis. W konsekwencji oznacza to, że organy administracji w sposób wadliwy przeprowadziły przedmiotowe postępowanie i wyczerpane zostały przesłanki uwzględnienia wniesionej skargi przewidziane treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Konsekwencją niniejszego orzeczenia jest powrót sprawy do organu pierwszej instancji, który winien ustalić, czy w sprawie tej zachodzą przesłanki uzasadniające prowadzenie wszczętego z urzędu postępowania, a następnie podjąć stosowne rozstrzygnięcie sprowadzające się do tego, że postępowanie zostanie umorzone z uwagi na nie występowanie przesłanek uzasadniających weryfikację wcześniej wydanej decyzji, względnie organ ten dokona stosownej weryfikacji, wówczas, gdy w następstwie przeprowadzonego postępowania okaże się, że wyczerpane są przesłanki takiej weryfikacji. Na marginesie należy podkreślić, że podnoszony w skardze argument, że skarżący nie uprawia posiadanych nieruchomości rolnych nie może być uwzględniony, albowiem ustawa o pomocy społecznej w przypadku gospodarstwa rolnego nie zakłada niezbędności wykorzystywania posiadanego gospodarstwa rolnego. Stosownie do postanowień art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej przyjmuje się, że z jednego ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód 194 zł, a obecnie 207 zł. Z tego też powodu jeżeli skarżący nie chce ponosić odpłatności z tej części obecnie posiadanego dochodu, to musi podjąć działania zmierzające do przekazania gospodarstwa rolnego innemu członkowi rodziny, względnie w inny prawem przewidziany sposób pozbyć się go. Sąd po myśli art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekał, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wobec powyższego stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji. SW