IV SA/Gl 898/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2011 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Burmistrz W., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił przyznania M.S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaniem opieki nad jego przyrodnim bratem G.C. Rozstrzygnięcie to oparto na ustaleniu, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek, od których uzależnione jest prawo do omawianego świadczenia, a wynikających z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( j.t. Dz. U. Nr 139 z 2006 r., poz. 992, ze zm.). W szczególności G.C. mieszka w C. wraz z kolegą, który prowadzi jednak samodzielnie gospodarstwo domowe. Według oświadczenia wnioskodawcy, mieszkającego w W. a więc w sporej odległości od C., jeździ on do brata co drugi dzień. Natomiast w oświadczeniu G.C. poinformował, że wnioskodawca opiekuje się nim, tj. dzwoni, przyjeżdża i przebywa tak długo jak on tego potrzebuje i wykonuje czynności, których on sam nie potrafi wykonać. Taki zakres kontaktów między braćmi organ I instancji nie uznał za opiekę w rozumieniu art. 17 powołanej ustawy. W odwołaniu M.S. nie zgodził się z powyższą decyzją, polemizując ze stanowiskiem organu administracyjnego. Zarzucił zwłaszcza, że sprawuje opiekę w zakresie, w jakim tego sobie życzy jego brat, w związku z czym nie może do niego jeździć częściej, wbrew jego woli. Natomiast jest w pełni dyspozycyjny i wykonuje wszystkie czynności, jakich brat sobie życzy. Dlatego też nie może podjąć pracy, chociaż mógłby jej poszukiwać, o czym świadczy fakt, że był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Ponadto z przepisów nie wynika, by osoba wymagająca opieki musiała być obłożnie chora, którą trzeba się opiekować non stop. Kwota świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje raczej na niepełny wymiar pracy. Natomiast konieczność sprawowania opieki nad bratem wynika z prawomocnego orzeczenia o stopniu niepełnoprawności, a z wywiadów wynika, że nie ma nikogo innego, kto by taką opiekę mógł sprawować. Skarżący zarzucił też, że odległość między ich miejscami zamieszkiwania wynosi ok. [...] km i nie powoduje problemów z dojazdem, natomiast brak świadczenia narażać go będzie na kolejne mandaty za przejazdy bez ważnego biletu, na którego zakup go nie stać. Brak środków do życia utrudnia mu samą opiekę nad bratem, co prowadzi do jego dyskryminacji jako osoby niepełnosprawnej. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji. W pierwszej kolejności Kolegium przedstawiło stan prawny dotyczący świadczeń pielęgnacyjnych, a następnie stan faktyczny sprawy. Poza okolicznościami podanymi już przez organ podstawowego stopnia Kolegium wskazało na fakt odmowy złożenia przez G.C. oświadczenia o sytuacji finansowej i źródłach utrzymania. Powołało się również na oświadczenie wnioskodawcy z dnia [...], z którego wynika, że zamieszkuje on wspólnie z rodzicami, nie pracuje i nie ma żadnego źródła utrzymania. Matka posiada znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga opieki, którą sprawuje jej mąż. Organ odwoławczy ponownie scharakteryzował też czynności podejmowane przez wnioskodawcę na rzecz jego brata – zbieżnie z ustaleniami dokonanymi w I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium stwierdziło, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest występowanie związku przyczynowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, a świadczoną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z tego punktu widzenia opieka sprawowana przez wnioskodawcę nie spełnia warunków określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zakres czynności świadczonych wobec brata nie uniemożliwia mu bowiem podjęcia zatrudnienia. Robienie zakupów, sprzątanie, czy też informowanie się o stanie zdrowia, może się odbywać poza godzinami pracy. Zdaniem Kolegium tego rodzaju pomoc G.C. może mieć także zapewnioną w ramach usług opiekuńczych świadczonych przez opiekunkę ośrodka pomocy społecznej. Kolegium podzieliło też stanowisko I instancji, że odległość między miejscami zamieszkania wnioskodawcy i jego brata, wynosząca [...] km, nie pozwala na stałe świadczenie opieki w rozumieniu cyt. art. 17 ust. 1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.S. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Zarzucił jej: 1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i poprzez błędną analizę zgromadzonego materiału dowodowego, 2) naruszenie prawa wynikającego z uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997 r. – Karta Praw Osób Niepełnosprawnych ( M.P. Nr 50, poz. 475) poprzez dyskryminację jego brata jako osoby niepełnosprawnej i ograniczenie jego praw podstawowych wynikających z tej Karty. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ odwoławczy dokonał nadinterpretacji art. 17 ust. 1 i nie uwzględnił całego materiału dowodowego. Nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że odległość [...] km nie pozwala na sprawowanie stałej opieki nad jego bratem, kwestionując przy tym warunek, iż musi to być stała opieka, gdyż niepełnosprawny może wymagać opieki długotrwałej a nawet tylko pomocy. Naruszenie Karty Praw Osób Niepełnosprawnych upatrywał w narzucaniu mu sprawowania większej opieki niż tego oczekuje jego brat. Skarżący zakwestionował również ustalenie, że określony przez niego zakres czynności może wykonywać po pracy. Według niego utraciłby wówczas dyspozycyjność względem brata i ze względu na odległość nie byłby w stanie dojeżdżać i przebywać u niego tak długo jak tego potrzebuje. Natomiast sugerowanego przez Kolegium wsparcia ze strony pomocy społecznej brata dotychczas nawet nie proponowano. Brat z tej pomocy nie chce zresztą korzystać i ma do tego prawo. Całej rodziny nie stać, by do opieki kogoś wynająć. Zdaniem skarżącego on sam może podjąć jakąkolwiek pracę i nie poniesie straty, natomiast decyzje naruszają prawo brata do opieki lub pomocy, przy czym brat może decydować o stopniu i zakresie opieki, a fakt sprawowania opieki przez skarżącego potwierdził w oświadczeniu. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom legalności, a to jest wyłączne kryterium sądowej kontroli działalności administracji publicznej ( art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269, ze zm.). Wniosek skargi o stwierdzenie nieważności decyzji organu odwoławczego zupełnie nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach sprawy, a sam skarżący nawet nie powołał się na przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego ( Kpa ) lub w innych przepisach - o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270, ze zm.), dalej : "ppsa". Wobec ujętych w dwóch punktach zarzutów skargi należy od razu zauważyć, że wskazane w punkcie 1 naruszenie prawa materialnego nie może polegać na błędnej analizie zgromadzonego materiału dowodowego, gdyż jest to zagadnienie procesowe. Natomiast zarzut naruszenia Karty Praw Osób Niepełnosprawnych jest chybiony już z tego względu, że Karta ta nie stanowiła podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięć organów obu instancji. Dodać można, że nie mogła jej stanowić, bowiem owa Karta, przyjęta w formie uchwały Sejmu, nie należy do źródeł powszechnie obowiązującego prawa, określonych w art. 87 Konstytucji RP. Ponieważ jednak w myśl art. 134 ust. 1 ppsa Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, dlatego też z urzędu dokonał całościowej kontroli zaskarżonej decyzji, która nie wykazała w tej decyzji naruszenia prawa. W szczególności nie budzą zastrzeżeń ustalenia Kolegium, co do braku przesłanek do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, a zwłaszcza przesłanki odnoszącej się do niepodjęcia przez niego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bratem, który w świetle dokumentów jest osobą niepełnosprawną w rozumieniu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przesłanka ta nie jest normatywnie bardziej skonkretyzowana, w związku z czym w tym zakresie konieczne jest przeprowadzenie stosownego postępowania wyjaśniającego i ocena zgromadzonego materiału dowodowego. Organy orzekające w sprawie dopełniły tych powinności, co umożliwia merytoryczną ocenę ich stanowiska. Tymczasem nie budzi ono zastrzeżeń, zwłaszcza przy uwzględnieniu okoliczności, które co prawda nie zostały wyeksponowane przez organy, ale wynikają wprost z oświadczeń samego skarżącego i zebranych materiałów. Otóż trafnie ustaliło Kolegium, że wnioskodawca obecnie nie pracuje i nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Dodać jednak należy, że wcześniej takiej rejestracji dokonał, ale decyzją Starosty [...] z dnia [...] został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej z dniem [...], z powodu niestawiennictwa w urzędzie pracy bez usprawiedliwienia nieobecności. Z okoliczności tej płyną dwa wnioski. Po pierwsze – w krótkim okresie przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny, a tym samym wyrażał gotowość i zdolność do podjęcia zatrudnienia. Oznacza to, że w tym czasie albo w ogóle nie świadczył opieki na rzecz brata, albo czynił to w sposób niekolidujący z możliwością podjęcia zatrudnienia, przy czym według orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] ustalony dla brata skarżącego znaczny stopień niepełnosprawności datuje się już od [...]. Tak więc do czasu utraty przez skarżącego statusu bezrobotnego ewentualne sprawowanie czynności opiekuńczych lub pomocowych nie kolidowało z hipotetycznym zatrudnieniem, którego gotowość podjęcia deklarował. Także utrata statusu bezrobotnego nie była spowodowana podjęciem opieki nad bratem. Skarżący nie tylko takiej okoliczności nie zgłaszał w urzędzie pracy, ale na rozprawie sądowej wręcz przyznał, że nie stawił się w wyznaczonym terminie, bo o nim zapomniał. Gdyby nie własne zaniedbanie skarżący nadal byłby więc zarejestrowany jako osoba bezrobotna, czego immanentną cechą jest gotowość do podjęcia zatrudnienia. Wprawdzie G.C. podał, iż opieka trwa od [...], jednak w toku całego postępowania nie powoływano się na jakąkolwiek zmianę w jego sytuacji osobistej i zdrowotnej, która prowadziłaby do konieczności zintensyfikowania kontaktów między braćmi – i to przy przyjęciu twierdzenia z odwołania, że poza skarżącym nie ma innej osoby, która mogłaby pomagać G.C., a to ze względu na stan zdrowia matki, której niepełnosprawność trwa już jednak od [...], a w stopniu znacznym od [...], co wynika ze stosownego orzeczenia. Mało tego – jeszcze w toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w rodzinie skarżącego w dniu [...] matka skarżącego nic nie mówiła o sprawowaniu przez niego opieki nad bratem, określając przy tym jego status jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Zwrócić należy także uwagę na rozbieżności w twierdzeniach samego skarżącego i jego brata. Odnośnie kosztów dojazdu do miejsca zamieszkania brata w odwołaniu skarżący wywodził, że trudno mu kupować bilety, w związku z czym stanowisko organu I instancji naraża go na kolejne mandaty za przejazdy bez ważnego biletu; w skardze twierdził, że z powodu braku środków nie może sprawować opieki, co powoduje, że brat jest jej pozbawiony, by, wreszcie, na rozprawie oświadczyć, że od roku pożycza na ten cel pieniądze od znajomych i rodziców, którzy notabene na 3 – osobową rodzinę dysponują kwotą [...] zł miesięcznie. Z kolei co do zakresu pomocy świadczonej bratu w osobistym oświadczeniu, złożonym przy składaniu wniosku, skarżący podał, że polega ona na tym, że jeździ do brata co drugi dzień i sprawdza czy wszystko jest w porządku i czy potrzebuje jakiejś pomocy. W odwołaniu od pierwszej decyzji organu podstawowego stopnia dodał do katalogu czynności robienie zakupów, sprzątanie mieszkania i ogólnikowe udzielanie wszelkiej pomocy. Natomiast G.C. w oświadczeniu z [...] wymienił jeszcze gotowanie, o którym skarżący nie mówił nawet w późniejszych oświadczeniach, chociaż gotowanie jest czynnością skonkretyzowaną, wyraźnie odrębną od innych, podejmowanych w gospodarstwie domowym. W świetle przedstawionych okoliczności nie można byłoby nawet podważyć takiej oceny materiału dowodowego, w ramach której organy administracyjne odmówiłyby wiarygodności twierdzeniom skarżącego i jego brata co do sprawowania omawianej opieki. Taka ocena, oczywiście prawidłowo przedstawiona, mieściłaby się całkowicie w granicach wyznaczonych przepisem art. 80 kpa. Tym bardziej nie budzi zastrzeżeń niejako ostrożniejsze stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, bazujące na ustaleniu, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącego nie wymaga rezygnacji przez niego z podejmowania zatrudnienia, co jest warunkiem sine qua non prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wymienione przez niego działania rzeczywiście mogą być skorelowane z czasowym wymiarem zatrudnienia, bowiem ich charakter nie wiąże się z wymogiem szczególnej dyspozycyjności, na którą skarżący się bezzasadnie powołuje. Mowa o takiej dyspozycyjności, w ramach której podopieczny może liczyć na natychmiastową pomoc ze strony opiekuna. Słusznie organy orzekające uznały, że choćby ze względu na odległość skarżący takiej pomocy nie może zapewnić. Natomiast wskazane przez niego czynności nie należą do tego rodzaju pilnych zajęć, by nie mogły być realizowane mimo podjęcia zatrudnienia. Słusznie skarżący dostrzega prawa jego brata do określenia stopnia i zakresu koniecznej dla siebie pomocy ze strony innych osób, ale bezpodstawnie formułuje na tej podstawie zarzut naruszenia jego prawa do opieki. Konsekwencją takiego a nie innego zakresu czynności wyznaczonych skarżącemu jest bowiem właśnie to decydujące w sprawie, a prawidłowe ustalenie, że niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia nie pozostaje w związku przyczynowym z pomocą udzielaną jego niepełnosprawnemu bratu, co nie pozwala na przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zupełnie ubocznie, bez związku z wynikiem sprawy, można zauważyć, że w wykazanym stanie faktycznym rezygnacja [...] – letniego skarżącego z aktywności zawodowej już na samym progu dorosłego życia, może jedynie powodować negatywne dla niego skutki w społecznym funkcjonowaniu, zwłaszcza jeżeli będzie opierał swoje utrzymywanie na wsparciu socjalnym. Z wcześniej wyłożonych przyczyn na podstawie art. 151 ppsa orzeczono, jak w sentencji. su.