IV SA/Gl 898/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] roku nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę 360 złotych (słownie: trzysta sześćdziesiąt złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S., decyzją z dnia [...] r. nr [...] przyznał P. . w okresie od 1 kwietnia 2014 r. bezterminowo prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawi argumenty przemawiające za podjętym rozstrzygnięciem. Od powyższej decyzji w ustawowym terminie P. P. zastępowany przez opiekuna prawnego- matkę, W. P., wniósł odwołanie, wyrażając niezadowolenie z wydanego orzeczenia. Uzasadniając swoje stanowisko W. P. w pierwszej kolejności wskazała, że P. P. w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 1 lutego 2010 r. miał przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Po ukończeniu przez P. P. 16 roku życia (dnia [...] r.) zostało wydane orzeczenie o znacznym stopniu jego niepełnosprawności. Następnie matka odwołującego oświadczyła, że po ukończeniu przez P. P. 18 roku życia zaprzestano wypłacania świadczenia. W marcu 2012 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia, jednakże opiekunem prawnym syna ustanowiona została dopiero w marcu 2013 r., poczym ż ponownie złożyła wniosek o przyznanie świadczenia od marca 2012 r. W ocenie W. P., przyznanie prawa świadczenia od miesiąca kwietnia 2013 r. doprowadziło do nieuzasadnionej przerwy w jego realizacji, ponieważ zasiłek pielęgnacyjny powinien służyć na częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Trzeba zatem przyjąć, że cel zasiłku pielęgnacyjnego powinien być realizowany od daty wystąpienia niepełnosprawności określonej w wymaganym orzeczeniu. W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej k.p.a.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania oraz poczynione w jego wyniku ustalenia. Z akt sprawy wynika, że W. P., opiekun prawny całkowicie ubezwłasnowolnionego P. P., w dniu 25 kwietnia 2013 r. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego dla syna. Biorąc pod uwagę przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo przyznał stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 kwietnia 2013 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku w wysokości 153 zł miesięcznie. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze P. P., zastępowany przez opiekuna prawnego- matkę W. P., reprezentowaną przez pełnomocnika, zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2, art. 8 oraz art. 69 Konstytucji oraz art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieudzielenie pomocy skarżącemu w zabezpieczaniu egzystencji oraz przyjęcie, że bezwzględnie obowiązuje art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, mimo że uprawniony z uwagi na upośledzenie funkcji życiowych nie był w stanie złożyć go osobiście, ani w jakikolwiek inny sposób wyrazić woli jego złożenia, po ukończeniu przez niego 16- go roku życia. W dniu 4 lutego 2010 r. na stałe zostało wydane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności P. P. i jak wskazano jedyną drogą do złożenia wniosku było ubezwłasnowolnienie skarżącego oraz ustanowienie prawnej opieki nad nim i złożenie wniosku przez opiekuna prawnego, Co trwało do marca 2013 r. Biorąc pod uwagę powyższe pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. W motywach uzasadnienia pełnomocnik przywołał argumenty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. (sygn. akt P 28/2007), w którym podkreślono, że "zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę cel zasiłku pielęgnacyjnego, a ponadto tryb orzekania o niepełnosprawności, który zgodnie z przewidzianymi prawem terminami może trwać kilka miesięcy, ustanowiony w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych termin (prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji, gdyż narusza wynikający z zasady państwa prawnego nakaz przestrzegania przez ustawodawcę poprawnej legislacji. Przepis ten, w systemie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego, jest nielogiczny i niekonsekwentny w stopniu uniemożliwiającym realizację celu wynikającego z art. 69 Konstytucji". Jak wskazał pełnomocnik, wyrok ten sprawił, że art. 24 ust. 2 utracił domniemanie konstytucyjności, wobec tego mając na względzie art. 8 Konstytucji RP należałoby na niniejszą sprawę spojrzeć z uwzględnieniem nakazu wynikającego z art. 69 Konstytucji, zgodnie z którym osobom niepełnosprawnym przysługuje pomoc ze strony władz publicznych w zakresie zabezpieczenia egzystencji. W ocenie pełnomocnika uprawniony, czy też rodzic sprawujący opiekę nad uprawnionym, winni być poinformowani w jaki sposób dochodzić prawa do świadczenia. Pouczenie takie nie może być nigdy błędne, a jeżeli takie by było nie może rodzić negatywnych skutków procesowych dla pouczanego. Jednocześnie pełnomocnik oświadczył, że ze względu na długotrwałą procedurę ubezwłasnowolnienia i ustanowienia opieki nie było możliwości wcześniejszego złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz P. P. Taki stan rzeczy podważa zaufanie obywatela do państwa i jest nie do pogodzenia z art. 2 Konstytucji, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badana jest legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość zastosowanej procedury. Sąd, rozpatrując sprawę nie podejmuje zatem merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa, lecz ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji podlegającej ocenie. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i prawa materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów. W myśl natomiast art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 20 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2013 r., poz. 1456, dalej: u. ś.r.). W świetle tego przepisu zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przedmiotowe świadczenie przysługuje niepełnosprawnemu dziecku; osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; osobie, która ukończyła 75 lat, a także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia (ust. 2 i ust. 3). P. P., na rzecz którego decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. został przyznany bezterminowo, począwszy od 1 kwietnia 2013r., zasiłek pielęgnacyjny spełnia przesłanki konieczne do uzyskania tego świadczenia, co pozostaje poza sporem. Natomiast, działająca w jego imieniu matka, sprawująca funkcję opiekuna prawnego ze względu na ubezwłasnowolnienie syna, kwestionuje termin, od którego świadczenie zostało przyznane. Domaga się ustalenia uprawnienia do zasiłku od dnia 1 marca 2012 r., a więc objęcia nim okresu [...], na mocy której P. P. uzyskał prawo do zasiłku pielęgnacyjnego od 1 marca 2010r. do 28 lutego 2012 r. Uzasadniając swoje roszczenie wskazuje na to, że wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego dla pełnoletniego syna, który ze względu na całkowite upośledzenie funkcji życiowych nie był w stanie uczynić tego osobiście, składała w marcu 2012r. Wniosku tego organ nie przyjął, informując ją o konieczności wystąpienia do sądu rodzinnego o ubezwłasnowolnienie syna i uzyskanie statusu opiekuna. Dopiero po ustanowieniu jej opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego syna (zaświadczenie Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r., sygn. Akt [...] ( k.46 akt administracyjnych) wniosek został przez nią złożony i przyjęty przez właściwy organ. Przyjdzie zauważyć, iż P. P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] r., oznaczonym numerem [...] (k. 44 akt administracyjnych). Jak wynika z pkt. IV tego orzeczenia, niepełnosprawność datuje się od piątego miesiąca życia. Stosownie do pkt. V ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 lutego 2010r. Celem świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 16 ust. 1 u.ś.r.). Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje m.in. sobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 16 ust. 2 pkt. 2 u.ś.r). Z przywołanych przepisów nie wynika, aby w przypadku określonym w art. 16 ust. 2 pkt. 2 u.ś.r zasiłek ten mógł mieć charakter czasowy (okresowy). Wręcz odwrotnie, powinien być przyznany na czas nieokreślony (tak jak uczyniono to w decyzji 13 maja 2013 r.). Jedyne ograniczenie czasowe może wiązać się z poprawą zdrowia beneficjenta i zmianą orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Przyznając P. P. zasiłek pielęgnacyjny decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. bezpodstawnie przyjął, iż może to uczynić jedynie do ukończenia przez niego 18 roku życia. Jak zauważono wyżej, fakt ten nie ma żadnego znaczenia dla kwestii uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego osobie, która posiada znaczny stopień niepełnosprawności i ukończyła 16 rok życia. Ma to jedynie wpływ na sferę przedstawicielstwa i reprezentację ( a nie na zdolność prawną), bowiem po ukończeniu 18 roku życia osoba fizyczna uzyskuje pełną zdolność do czynności prawnych i samodzielnie podejmuje takie czynności. W przypadku ubezwłasnowolnienia całkowitego reprezentuje ją opiekun prawny ustanowiony przez sąd rodzinny. Osoba, która kończy 18 rok życia, jak i osoba całkowicie ubezwłasnowolniona zachowuje zdolność prawną, a tym samy jest podmiotem określonych uprawnień publicznych. Przenosząc te ustalenia na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż P. P. powinien dysponować bezterminowym prawem do zasiłku pielęgnacyjnego od 1 marca 2010 r. tj. od daty ustalonej w decyzji z 6 kwietnia 2010r. Skoro jednak ta decyzja ostateczna, wyznaczając datę końcową prawa do świadczenia na dzień 28 luty 2012 r., bezprawna w części dotyczącej utraty prawa do świadczenia, spowodowała określone skutki prawne w postaci pozbawienia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, to zadaniem organów orzekających w sprawie było doprowadzenie do ich wyeliminowania tego uchybienia. W istocie rzeczy, ze względu na rażące naruszenie prawa, powinno nastąpić unieważnienie decyzji w części dotyczącej końcowej daty okresu prawa do świadczenia. Jak wynika z akt postępowania unieważnienie takie nie miało miejsca. Ze względu na związanie wynikające z art. 135 p.p.s.a. Sąd nie był uprawniony do stwierdzenia nieważności decyzji pozostającej poza granicami sprawy, której dotyczyła skarga. W związku z tym, zważywszy na wskazane wyżej naruszenie prawa materialnego, polegające na przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego od 1 kwietnia 2013 r. , w sytuacji kiedy prawo do tego zasiłku przysługiwało P. P. nieprzerwanie od 1 marca 2010 r., a tym samym pozbawieniu go należnego mu świadczenia w okresie od 1 marca 2012 r. do 1 kwietnia 2013 r., Sąd postanowił uchylić zaskarżoną decyzję, utrzymującą w mocy sprzeczne z prawem rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, jak i to ostatnie obarczone analogiczną wadliwością. Jednocześnie, jak wynika z powyższych rozważań, Sąd podzielił zarzuty podnoszone w skardze, zwłaszcza w części dotyczącej bezpodstawnego pozbawienia skarżącego prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 marca 2012 r. do 1 kwietnia 2013 r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z rozważań zawartych w treści niniejszego uzasadnienia, które po myśli art. 153 p.p.s.a. mają charakter wiążący. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.