IV SA/Gl 899/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2015 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. Pismem z dnia [...] Z.Z. zwróciła się do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie o przyznanie uprawnień kombatanckich w związku z zesłaniem do Niemiec – K. na przymusowe roboty w gospodarstwie rolnym od 1940 r. do 1945 r. Z kolei w kolejnych pismach podała również, że od roku [...] była represjonowana przez władze stalinizmu i że za stalinowskich rządów była również uwięziona w więzieniu dla kobiet w L. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 1 - 4 oraz art. 22 § 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 400 ze zm., zwanej dalej "ustawą o kombatantach ") odmówił przyznania Z.Z. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że za pobyt na robotach przymusowych Z.Z. decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] otrzymała uprawnienie do świadczenia pieniężnego za deportację do pracy przymusowej. Dalej podał, że strona została poinformowana pismem z dnia [...] o wszelkich przesłankach przyznania uprawnień kombatanckich oraz o warunkach przyznania takich uprawnień za pobyt w więzieniu w czasach Polski Ludowej (lata 1944-1956). Strona nie zadeklarowała chęci złożenia wniosku o decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w C. Natomiast, jak stwierdzono, okoliczność wywiezienia do pracy przymusowej, jako jedyna potwierdzona w czasie postępowania, nie stanowi przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich przewidzianych przez ustawę o kombatantach z dnia 24 stycznia 1991 r., która określa dokładnie okoliczności, za które uprawnienie to przysługuje, takie jak służba w konspiracji w czasie II wojny światowej, służba w Ludowym Wojsku Polskim czy pobyt w obozie koncentracyjnym. W wyniku wniosku Z.Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...], na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 – w skrócie k.p.a.), oraz art. 1 – 4 ustawy o kombatantach, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że organy administracji zgodnie z art. 6 k.p.a. działają na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Następnie stwierdził, że okoliczność deportacji do pracy przymusowej jak również osadzenia w więzieniu w latach [...] XX wieku nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Z.Z. domagała się zmiany zaskarżonej decyzji oraz przyznania jej uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu skargi wymieniła osoby, którym uprawnienia kombatanckie zostały przyznane pomimo, że osoby te, jak twierdziła, nie były wywiezione do niewolniczej pracy oraz nigdzie nie walczyły. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz.1647) sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Jednocześnie po myśli art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd administracyjny nie posiada zatem kompetencji do orzekania w zastępstwie organów administracji publicznej, a więc nie może orzec o przyznaniu uprawnień, czego domagała się skarżąca, uprawniony jest natomiast do kontroli legalności rozstrzygnięć tychże organów. Dokonując kontroli w tak zakreślonych ramach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, ani prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Zaskarżoną decyzją Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję o odmowie przyznania Z.Z. uprawnień kombatanckich. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 400 ze zm., także dalej zwana "ustawą o kombatantach "). Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy kombatantami są osoby które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość RP. Ustawodawca precyzuje następnie w art. 1 ust. 2 cytowanej ustawy, że za działalność kombatancką uznaje się: 1. pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działalności wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie, 2. uczestniczenie w ramach polskich formacji i organizacji wojskowych w I wojnie światowej w powstaniach narodowych i walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów RP, 3. pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945, 4. pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945 z wyjątkiem formacji Ludowego Komitetu Spraw Wewnętrznych ZSRR (NKWD) oraz innych specjalnych formacji które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej, 5. pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii ZSRR do końca 1956 r. jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej, 6. uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Armii Powstańczej oraz grupami Wehrwolfu, 7. uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, staropolskim, wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami w latach 1944-1945. Ponadto, zgodnie z art. 2 i art. 3 ustawy o kombatantach, za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się: 1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945 oraz w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956; 2) udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych; 3) prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży; 4) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci; 5) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945; (6) uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców; 6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu; 7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych; 8) czas przebywania w niewoli lub obozach internowania oraz obozach, poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski, spowodowanego działalnością kombatancką; 9) czas przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady. Wreszcie, w myśl art. 4 ustawy o kombatantach uprawnienia kombatanckie mogą być przyznane osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, przy czym za represję w rozumieniu cytowanej ustawy uważa się jedynie okresy przebywania: (1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: (a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, (b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, (c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; (2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach; (3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: (a) w więzieniach oraz miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość, a także (5) oddzielenie od rodziców w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Z.Z. domagała się przyznania uprawnień kombatanckich ze względu na deportację do Niemiec do pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym w okresie II wojny światowej oraz przebywanie w więzieniu w latach [...] XX wieku. Analiza wskazanych przepisów ustawy kombatanckiej wskazuje, że podniesione przez skarżącą okoliczności nie mogą stanowić podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich, gdyż nie mieszczą się w katalogu przesłanek wymienionych w art. 1 – 4 ustawy o kombatantach. Katalog wymieniony w tych przepisach ma charakter enumeratywny (wyczerpujący), a zatem nie może być poszerzany przez organy administracji publicznej o inne przesłanki. Natomiast podniesiona okoliczność w postaci deportacji do pracy przymusowej może stanowić podstawę do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego zgodnie z ustawą o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) Takie świadczenie pieniężne zostało skarżącej przyznane w innej sprawie administracyjnej na podstawie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Natomiast do prerogatyw władzy ustawodawczej należy określanie, które z rodzajów represji uprawniają osoby poddane represjom w latach wojny i w okresie powojennym, do danej kategorii świadczeń, przewidzianych w jednej z owych dwóch ustaw. Pozostałe okoliczności podlegania represjom władz stalinowskich w latach [...], w tym osadzenia w więzieniu, nie są represjami w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Skarżąca nie wykazała, by przebywała w więzieniach polskich na mocy skazania w latach 1944-56, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowej specjalne albo w latach 1944-56 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. W szczególności nie przedłożyła zaświadczenia Prezesa Sądu Okręgowego bądź Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, potwierdzającego okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Tym samym Kierownik Urzędu, będąc związanym definicją legalną represji, zawartą w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, nie naruszył prawa materialnego. Odnosząc się do kwestii zbadania podstaw przyznania uprawnień kombatanckich wymienionym w skardze osobom stwierdzić należy, że ocena zasadności uzyskania przez inne osoby uprawnień pozostaje poza zakresem niniejszej sprawy i nie może wpłynąć na ocenę legalności kontrolowanej przez sądy w niniejszym postępowaniu decyzji administracyjnej. W tym stanie rzeczy, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i na tej podstawie skargę oddalił, w oparciu o treść art. 151 P.p.s.a.