IV SA/Gl 90/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , , po rozpoznaniu w dniu 06 marca 2006 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. Nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Działający z upoważnienia Prezydenta Miasta C. Kierownik Rejonowego Zespołu Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 162 § 2 ust. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 pkt 1, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) na rzecz M. Ż., wygasił decyzję z dnia [...] r. Nr [...] o przyznaniu zasiłku stałego na okres od [...] 2005 r. do [...] 2006 r. w części tj. od [...] 2005 r. i jednocześnie wstrzymał dalszą wypłatę tego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że M. Ż. w dniu [...] 2005 r. ze strony Towarzystwa Ubezpieczeń "A" S.A. otrzymał wypłatę odszkodowania z tytułu zadośćuczynienia w wysokości [...] zł., z tego też powodu począwszy od [...] 2005 r. dochód strony wynosi [...] zł i jest wyższy od kryterium dochodowego przewidzianego dla osoby samotnie gospodarującej uprawniającego do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej. Nadto organ ten nadał rozstrzygnięciu temu rygor natychmiastowej wykonalności. Odwołanie od tej decyzji wniósł M. Ż.. W odwołaniu tym zakwestionował uznanie wypłaconego odszkodowania z tytułu odpowiedzialności cywilnej sprawcy wypadku za dochód na gruncie pomocy społecznej. Nadto wskazał, że w następstwie tego wypadku stał się inwalidą [...] grupy i jego skutki będzie ponosił do końca życia. Dodatkowym pismem z dnia [...] 2005 r. odwołujący się wystąpił o wstrzymanie wykonania powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] r., Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 37 ust. 1 pkt. 1 i art. 37 ust. 2 pkt 1, art. 8 ust. 1 i ust. 11 pkt 1 oraz art. 106 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie jak również obowiązujące przepisy prawa w zakresie ustalania dochodu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, przyznawania zasiłków stałych jak również przypadki zmiany lub uchylenia decyzji bez zgody strony. Nadto organ ten wskazał na postanowienia art. 162 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w myśl którego stwierdza się wygaśnięcie decyzji jeżeli stała się ona bezprzedmiotowa, a stwierdzenia wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa, albo gdy leży to w interesie społecznym. W konsekwencji organ odwoławczy doszedł do przekonania, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe, ponieważ wypłaconego stronie odszkodowania nie można zaliczyć do jednorazowych świadczeń socjalnych. Natomiast zamieszczony w decyzji organu pierwszej instancji błąd co do oznaczenia publikacji Kodeksu postępowania administracyjnego nie miał żadnego wpływu na wynik sprawy i został skorygowany. Z rozstrzygnięciem organu odwoławczego nie zgodził się M. Ż., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wystąpił o uchylenie zaskarżonej decyzji o wstrzymanie jej wykonania oraz o rozpatrzenie jej w trybie uproszczonym. W motywach skargi wskazał, że wypłacone mu odszkodowanie stanowi zadośćuczynienie za doznaną krzywdę i nie powinno być wliczane do dochodu, od wysokości którego uzależnione jest przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, jak również środki te przeznaczył na pokrycie kosztów leczenia i rekonwalescencję po zaistniałym, wypadku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wystąpiło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Organ ten w odpowiedzi na skargę odniósł się do zarzutu skarżącego związanego z wykorzystaniem otrzymanego odszkodowania, otóż według organu odwoławczego skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów na sposób wykorzystania otrzymanych środków. Nadto organ ten nie zażądał rozpatrzenia skargi na rozprawie, a tym samym wyraził zgodę na rozpatrzenie jej w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do postanowień art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem jej działań, jeżeli ustawy stanowią inaczej. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga musiała został uwzględniona, jednakże z innych powodów niż przywołała je strona skarżąca. W pierwszej kolejności Sąd zobligowany jest wskazać, że stosownie do postanowień art. 119 pkt 2 wyżej wymienionej ustawy sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym , jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od dnia zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpatrywanej sprawie skarżący wystąpił o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. nie zgłosiło we wskazanym powyżej terminie żądania przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z brzmieniem art.145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W rozpatrywanej sprawie Sąd zetknął się z tego typu sytuacją. Stosownie do postanowień art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 1270 ze zm.) przyznanie świadczeń pomocy społecznej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Z kolei po myśli art. 14 tej ustawy w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Z brzmienia przywołanych przepisów wynika, że w sprawach z pomocy społecznej świadczenia przyznawane są w drodze decyzji administracyjnej, przy czym w ramach prowadzonego postępowania organ pomocy społecznej stosuje przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego o ile ustawa o pomocy społecznej nie wprowadza odrębnych rozwiązań prawnych. Zatem można powiedzieć, że ustawa o pomocy społecznej jest względem Kodeksu postępowania administracyjnego przepisem szczególnym i z tego powodu ma pierwszeństwo w zastosowaniu. W tym zakresie obowiązuje reguła lex specialis derogat legi generali. Przyjęcie tej reguły ma szczególne znaczenie dla tych postępowań, które związane są z weryfikacją ostatecznych decyzji administracyjnych. Kodeks postępowania administracyjnego w art. 154 i art. 155 zawiera regulacje umożliwiające zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej, jednocześnie Kodeks w art. 163 stanowi, iż organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję na mocy, której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w rozdziale 13 Kodeksu, o ile przewidują to przepisy szczególne. Ustawa o pomocy społecznej w art. 106 ust. 5 stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadkach zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony. Przywołany powyżej art. 106 ust. 5 stanowi szczególną postawę dla zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, mocą której przyznanie zostało świadczenie z pomocy społecznej i uregulowanie to zbieżne jest z możliwością przewidzianą w art. 163 powyżej przywoływanego Kodeksu. Skoro ustawa o pomocy społecznej wprowadza szczególny tryb weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej tym samym organ administracji stwierdzając wystąpienie przesłanek uzasadniających jego uruchomienie jest zobligowany do przeprowadzenia stosownego postępowania wykorzystując te przepisy jako jego podstawa prawna. Oznacza to zarazem, że przyjęcie przez organ administracji innego trybu weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej będzie stanowiło rażące naruszenie prawa przewidziane art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, a tym samym wyczerpana będzie przesłanka stwierdzenia nieważności takiej decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie Sąd zetknął się z tego typu sytuacją, otóż w następstwie zmiany sytuacji dochodowej strony, polegającej na tym, że skarżący w dniu [...] 2005 r. otrzymał z Towarzystwa Ubezpieczeń "A" S.A. przekaz na kwotę [...] zł. będącą odszkodowaniem z tytułu zadośćuczynienia za szkodę komunikacyjną z dnia [...] r. organ pierwszej instancji wszczął stosowne postępowanie w celu weryfikacji ostatecznej decyzji z dnia [...] r. przyznającej skarżącemu zasiłek stały, a następnie decyzją z dnia [...] r. wygasił wskazaną powyżej decyzję z dnia [...] r., a w wyniku wniesionego odwołania organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy. Przy ocenie działań podjętych przez organy administracji należy odmiennie spojrzeć na dwie kwestie. Otóż organy te zdaniem Sądu zasadnie uznały, że przyznane skarżącemu odszkodowanie jest dochodem, o którym mowa w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Oznacza to, że do dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie jak również korzystającej ze świadczenia z pomocy społecznej należy zaliczyć wszystkie dochody poza tymi, które mocą wyraźnego postanowienia ustawy zostały wyłączone. Z brzmienia odnośnych przepisów nie wynika, by takie odszkodowanie mogło nie być uwzględnione przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego do otrzymania świadczenia, jak również jego pobierania. Nadto odszkodowanie to nie może zostać uznane za jednorazowe świadczenie socjalne bądź też świadczeniem w naturze. Z kolei po myśli art. 8 ust. 11 tej ustawy w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej; kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie – kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Zatem skoro przyznane skarżącemu odszkodowanie przekraczało [...]krotność kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, należało kwotę [...] podzielić na dwanaście części i zaliczyć tak uzyskaną kwotę do dochodu strony począwszy od [...] 2005 r. Powyższe uwagi pozwalają stwierdzić, że zarzuty skarżącego podnoszone w tym zakresie w skardze nie mogą zostać uwzględnione, ponieważ organy administracji w sposób prawidłowy zakwalifikowały powyższy dochód jak również prawidłowo dokonały jego podziału na dwanaście miesięcy. O ile w zakresie ustalania sytuacji dochodowej skarżącego organy postępowały w sposób prawidłowy, to wybór przyjętego trybu rozstrzygnięcia mającego dokonać weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej należy uznać za wadliwy. Jak zostało to zaznaczone organ pierwszej instancji stosownie do postanowień art. 162 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego wygasił decyzję z dnia [...] r. w części od miesiąca [...]2005 r. i jednocześnie wstrzymał dalszą wypłatę świadczenia. Zgodnie z przywołanym powyżej przepisem organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. W rozpatrywanej sprawie ani przepis prawa nie nakładał na organ administracji taki obowiązek jak również podjęcie takiego rozstrzygnięcia nie znajduje umocowania w interesie społecznym. Przyjęcie tego przepisu i takiego trybu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] r. należy uznać za nieprawidłowe, ponieważ jak zostało to zaznaczone zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego organy te miały dokonać uchylenia wskazanej decyzji z dniem [...] r. z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej osoby korzystającej ze świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Warto podkreślić, że organ odwoławczy w swojej decyzji przywołuje wskazany przepis zarówno w podstawie prawnej jak również przytacza jego treść w uzasadnieniu decyzji, co oznacza, że przy podejmowaniu rozstrzygnięcia miał go w polu widzenia, jednakże w niniejszej sprawie nie zastosował. Wygaśnięcie przedmiotowej decyzji, zamiast jej uchylenie w oparciu o szczególną podstawę prawną wynikającą z ustawy o pomocy społecznej wyczerpuje przesłankę stwierdzenia nieważności zarówno zaskarżonej decyzji jak również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Konsekwencją stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji jak również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji jest powrót sprawy do organu pierwszej instancji, który winien ponownie przeprowadzić postępowanie w zakresie weryfikacji decyzji z dnia [...] r. W ramach tego nowego postępowania wskazany organ winien kierować się wskazaniami zamieszczonymi w niniejszym wyroku. Sąd po myśli art. 152 wyżej wymienionej ustawy orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Z uwagi na rozpatrywanie wniesionej skargi w trybie uproszczonym zbędne stało się orzekanie w sprawie wniosku skarżącego w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Z tego też powodu Sąd nie orzekał o wykonalności zaskarżonej decyzji przed podjęciem niniejszego rozstrzygnięcia. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 wskazanej powyżej ustawy stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] r.