IV SA/Gl 90/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , , po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] Społecznej Rady Oświatowej w K. na uchwałę Rady Miasta K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie szkół i placówek oświatowo – wychowawczych, ustalenia opłat za świadczenia udzielane przez przedszkola w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. [...] Społeczna Rada Oświatowa w K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na uchwałę Rady Miasta K. z dnia [...] nr [...] w sprawie ustalenia opłat za świadczenia udzielane przez przedszkola, dla których organem prowadzącym jest miasto K. W kolejnym piśmie procesowym z dnia [...] skarżąca zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2011 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W motywach swojego rozstrzygnięcia podał, że strona nie spełnia wymogu warunkującego przyznanie prawa pomocy bowiem założyciele stowarzyszenia, dla którego jednym z celów statutowych jest prowadzenie postępowań sądowych i sądowoadministracyjnych prowadzonych wobec uczniów, rodziców, nauczycieli, pracowników oświaty winni ustalając wysokość składki członkowskiej uwzględnić konieczność pokrycia kosztów tychże postępowań. Dobrowolne wprowadzenie przez członków stowarzyszenia zasad finansowania działalności nie może powodować konieczności jej współfinansowania ze środków publicznych. Takie bowiem ukształtowanie zasad działalności stanowiłoby zaprzeczenie zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Następnie w dniu [...][...] Społeczna Rada Oświatowa w K. wniosła sprzeciw od wyżej powołanego postanowienia. W uzasadnieniu wskazano, że Stowarzyszenie dysponuje jedynie środkami finansowymi w kwocie ok. 14 zł miesięcznie pozyskiwanymi ze składek członkowskich od 7 członków tej organizacji. Zaznaczono, iż działalność Stowarzyszenia opiera się jedynie na bezinteresownym zaangażowaniu i społecznej pracy jego członków. Stowarzyszenie zwykłe nie może pozyskiwać środków z żadnych innych źródeł, jedynie ze składek członkowskich. Ponadto wyjaśniono, iż stosownie do zapisów regulaminu działalności Stowarzyszenia liczba jego członków nie może przekroczyć 21. Postanowienie to jest konsekwencją przyjętego przez założycieli założenia, że Stowarzyszenie będą tworzyć jedynie osoby o uznanym dorobku, doświadczeniu i wiedzy z zakresu edukacji, oświaty i wychowania. Organizacja ta nie ma więc charakteru masowego, a co się z tym wiąże nie może przyjąć takiej liczby członków, która umożliwiałaby zebranie środków niezbędnych na prowadzenie postępowań sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2011 r., a zatem w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające rozpoznanie wniosku [...] Społecznej Rady Oświatowej w K. o zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie natomiast z art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku strony skarżącej należy wskazać, że w myśl zasady sformułowanej w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienia pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, sprowadzająca się do wykazania przez stronę postępowania, że poniesienie pełnych kosztów postępowania jest w zasadzie obiektywnie niemożliwe. W tym właśnie kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku. Przypomnieć należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest obowiązek ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Przyznanie natomiast stronie prawa pomocy stanowi formę dofinansowania z budżetu państwa, a zatem winno sprowadzać się do przypadków wyjątkowych, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie własnego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że ubiegając się o przyznanie prawa pomocy strona zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków na pokrycie toczącego się postępowania, ale również, że nie ma ich pomimo podjęcia niezbędnych kroków mających na celu zdobycie funduszy na pokrycie tychże wydatków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2008, II OZ 318/08). W tym miejscu wskazać należy, że [...] Społeczna Rada Oświatowa w K. jest organizacją społeczną działającą w formie stowarzyszenia zwykłego. Jest więc to jednostka działająca "non profit" oraz stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 855 ze zm.) nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Organizacje takie środki na swoją działalność uzyskują ze składek członkowskich. Pomimo tego stowarzyszenie zwykłe chcąc realizować cele dla których zostało powołane winno liczyć się z koniecznością pokrywania kosztów ewentualnych sporów, czy postępowań sądowych. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych (por. miedzy innymi postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 317/08) członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji celów statutowych i z powołaniem się na nie powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych oraz przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. [...] Społeczna Rada Oświatowa w K. powołana została do opiniowania i wnioskowania we wszystkich sprawach dotyczących oświaty, wychowania oraz skutecznej ochrony praw i godności uczniów, słuchaczy, rodziców/opiekunów prawnych, nauczycieli, pracowników oświaty (§ 3 Regulaminu działalności). W myśl natomiast § 4 regulaminu cel ten realizowany jest między innymi poprzez udział w postępowaniach administracyjnych, cywilnych, karnych i innych sprawach prowadzonych na podstawie przepisów prawa. Taki zapis wskazuje, że założyciele Stowarzyszenia przystępując do jego tworzenia przyjęli, iż działalność tej organizacji będzie wymagała udziału w takich właśnie postępowaniach, aby umożliwić organizacji realizację celów statutowych. W związku z powyższym winni również w taki sposób ukształtować sposób finansowania działalności statutowej, aby realizacja celów dla których została powołana nie była iluzoryczna, lecz możliwa do realizacji. W niniejszej sprawie natomiast ustalenie wysokości składek członkowskich (a więc jedynego źródła finansowania) na poziomie 2 zł miesięcznie, przy równoczesnym ograniczeniu liczby członków organizacji uniemożliwia w praktyce podjęcie jakichkolwiek działań dających możliwość ich realizacji. Stowarzyszenie, w ramach planowania wydatków winno przewidzieć konieczność dochodzenia swoich praw przed sądem, a co się z tym wiąże również konieczność posiadania środków finansowych niezbędnych do realizacji tych praw. Z wyjaśnień Stowarzyszenie wynika natomiast, że jego członkowie działają społecznie, a składki pobierane są w minimalnej wysokości. Okoliczności te mogłyby stanowić podstawę uwzględnia wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyby wykazano, że członkowie organizacji znajdują się w takiej sytuacji życiowej, która uniemożliwia pokrywanie przez nich wyższych kwot składek. W niniejszej sprawie natomiast same wyjaśnienia strony skarżącej sugerują, że jest to organizacja zamknięta może bowiem zrzeszać jedynie 21 osób będących jednocześnie autorytetami w dziedzinie nauki, wychowania. Okoliczność ta prowadzi do wniosku, że w istocie jej członkowie powinni ponosić wyższe koszty związane z członkowstwem w tej organizacji. Strona ograniczając do minimum środki, które mają wystarczyć na sfinansowanie jej działalności nie może żądać przerzucenia ciężaru związanego z koniecznością uiszczania kosztów sądowych każdorazowo na Skarb Państwa. Należy uznać, że skarżąca sama pozbawiła się możliwość sfinansowania kosztów postępowania, a co się z tym wiąże jej wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych nie może zostać uwzględniony. Mając na uwadze wszystkie powołane wyżej okoliczności Sąd postanowił jak w sentencji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.