IV SA/Gl 90/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi L.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...]r. nr [...] Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 5 ust. 4-4b, art. 7 - 9 oraz art. 15b ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił L. K. (dalej strona lub skarżący) przyznania świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka w okresie zasiłkowym 2017/2018. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że odmowa przyznania świadczenia wynikła z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do jego otrzymania. W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji przedstawił wszystkie dochody rodziny strony uzyskane w 2016 r. jak również dochody uzyskane i doliczone do dochodu z roku bazowego. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się skarżący, który wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wystąpił o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, ewentualnie o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W ocenie skarżącego organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że w jego przypadku nie doszło do utraty dochodu z tytułu zatrudnienia w Kancelarii Radcy Prawnego [...]. Skarżący zaakcentował, że z przedmiotową Kancelarią rozwiązał stosunek pracy, natomiast w terminie 3 miesięcy od dnia zakończenia stosunku pracy podpisał z tą Kancelarią umowę zlecenia. W jego ocenie w tym przypadku należy mówić o dochodzie utraconym i na tę okoliczność przywołał liczne wyroki sądów administracyjnych potwierdzających jego stanowisko. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie organ ten przywołał treść przepisów mających zastosowanie w sprawie. W dalszej części uzasadnienia organ ten przedstawił sytuację finansową skarżącego i jego rodziny, jak również wskazał na poszczególne składniki jego dochodu. W konsekwencji przeprowadzonej analizy źródeł dochodów rodziny skarżącego ustalono, że miesięczny dochód rodziny wynosi 8 029, 49 zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 2007,37 zł, która jest wyższa od kryterium dochodowego wynoszącego 1922 zł. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do problematyki utraty dochodu i stwierdził, że z taką można się spotkać wyłącznie wówczas, gdy nastąpi rozwiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy, a nie sama modyfikacja warunków wykonywania tegoż stosunku (zmiana warunków pracy i płacy). Z powyższą decyzją nie zgodził się skarżący, który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej zarzucił powyższej decyzji naruszenie art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na tym, że pobieranie przez osobę pozostającą w stosunku pracy zasiłek macierzyński nie stanowi utraty dochodu. Podniósł naruszenie przepisu prawa materialnego a to art. 15b ust. 2 w związku z art. 5 ust. 4 - 4c wyżej wymienionej ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 4c, który w rozpoznawanej sprawie nie powinien być zastosowany, względnie inaczej winna zostać zinterpretowana sytuacja dotycząca rozwiązania stosunku pracy i zawiązania takowego u innego pracodawcy z jednoczesnym nawiązaniem stosunku zlecenia u dotychczasowego pracodawcy. Skarżący zarzucił naruszenie postanowień art. 140 w związku z art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Dodatkowo skarżący zarzucił powyższej decyzji naruszenie postanowień art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na braku odniesienia się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu i ograniczeniu się na jednym związanym z dochodem utraconym, a pominięcie art. 5 ust. 4 - 4c ustawy o świadczeniach rodzinnych. Końcowym zarzutem skarżący uczynił naruszenie postanowień art. 138 wyżej wymienionego Kodeksu, poprzez brak uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przyznania wnioskowanego świadczenia, ewentualnie po uchyleniu w całości przekazania do ponownego rozpatrzenia. Mając na uwadze powyższe zarzuty wystąpił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W motywach skargi rozwinięto postawione powyższym decyzjom zarzuty, odwołując się silnie do orzecznictwa sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 poz. 2107) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, względnie wystąpiła przesłanka uzasadniająca wznowienie postępowania. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie stwierdzić, że istota przedmiotowego postępowania sprowadza się do rozważenia, czy rodzina skarżącego spełnia wymogi do otrzymania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka w okresie zasiłkowym 2017/2018. Wniosek o przyznanie wskazanego świadczenia został złożony 21 sierpnia 2018 r., a zatem stan prawny musi być brany pod uwagę z okresu złożenia wniosku. Stosownie do postanowień art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko. Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1922,00 zł. Równocześnie w przepisie tym uznano, że przepisy art. 5 ust. 4-4b, 7-9 i 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych stosuje się odpowiednio. Wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego - w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia nie później niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Wniosek złożony po terminie organ właściwy pozostawia bez rozpoznania. Jednorazowa zapomoga nie przysługuje, jeżeli: członkowi rodziny przysługuje za granicą świadczenie z tytułu urodzenia dziecka, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej; osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz danego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, chyba że: rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, sąd zobowiązał jedno z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka, dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Ustawodawca wprowadził dodatkowy wymóg pozostawania kobiety pod opieką medyczną. Po myśli ust. 5 tego przepisu świadczenie przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Przywołany powyżej stan prawny pozwala stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie skarżący dopełnił wymogów formalnych do otrzymania wnioskowanego świadczenia w zakresie terminu złożenia wniosku, albowiem dziecko urodziło się [...] a matka dziecka pozostawała pod opieką medyczną począwszy od 6 tygodnia ciąży. Jedynym elementem spornym w sprawie jest wysokość dochodu rodziny uprawniająca do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Organy administracji obu instancji uznały, że w przypadku rodziny skarżącego przekroczone zostało kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania wnioskowanej zapomogi. Kryterium to stosownie do przywołanego przepisu wynosi 1922 zł natomiast organy administracji publicznej ustaliły, że dochód ten wynosi 2007,37 zł i przekracza przywołane powyżej kryterium dochodowe. Rozpoznając kwestie związane z ustaleniem dochodu rodziny, skład orzekający w niniejszej sprawie dostrzega, że część zarzutów skarżącego jest trafnych, natomiast część z nich jest bezzasadna. W pierwszej kolejności odnieść należy się do tych zarzutów, które są zasadne i mają znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Przyjdzie uznać, że skarżący zasadnie podniósł istotną z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy okoliczność, a mianowicie to, że w art. 15b ust. 2 mowa jest o odpowiednim wykorzystaniu regulacji zawartych w art. 5 ust. 4 - 4b, art. 7-9 i art. 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem skarżącego oznacza to, że ustawodawca pominął treść art. 5 ust. 4c, a tym samym przepis ten nie ma zastosowania w stosunku do jego sytuacji. Udzielenie odpowiedzi na stwierdzenie skarżącego wymaga analizy przepisów przedmiotowej ustawy. Skład orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, że ustawodawca wprowadził do przedmiotowej ustawy jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia dziecka jako autonomiczne świadczenie i znajduje to wyraz w tym, że przepisy dotyczące tego świadczenia zamieszczone są w rozdziale 2a, a zatem w rozdziale dodanym do tej ustawy, po jej wprowadzeniu do porządku prawnego. Równocześnie ustawodawca w art. 15b ust. 2 wskazał, które przepisy tej ustawy należy stosować odpowiednio. Wprowadzenie do ustawy takiego przepisu oznaczać może, że przy ustalaniu wymogów formalnych i związanych z kryterium dochodowym ustalanym przy ubieganiu się o wskazaną zapomogę, odpowiednie zastosowanie mają wymienione przepisy. Odpowiednie stosowanie oznacza, że przepisy te nie są odczytywane i stosowane wprost, lecz winny być dostosowane do specyfiki normowanego świadczenia. Z punktu widzenia niniejszej sprawy i postawionego przez skarżącego zarzutu, kluczowe znaczenie posiada odwołanie się do treści art. 5 ust. 4 - 4b przedmiotowej ustawy. Udzielenie odpowiedzi na tak postawione pytanie zależne jest od kwestii normowanych tymi przepisami, otóż przepisy te normują zagadnienia związane z utratą dochodu. Skoro ustawodawca świadomie czy też nieświadomie pominął we wskazanym przepisie treść art. 5 ust. 4c, to uznać należy, że odstąpił od odpowiedniego jego stosowania. Mając na uwadze problematykę normowaną tym przepisem oraz okoliczności związane z jego wprowadzeniem przyjdzie stwierdzić, że ustawodawca normując kwestie związane z przedmiotową zapomogą pominął ten przepis, a tym samym uznał, że nie ma on zastosowania do tego typu spraw. W konsekwencji art. 5 ust. 4c ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma zastosowania do ustalania dochodu w przypadku ubiegania się o jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia dziecka. Przeprowadzona powyżej interpretacja wskazanego unormowania ma znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, ponieważ jak wynika z akt administracyjnych organy administracji publicznej obu instancji nie uznały dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z tytułu rozwiązania umowy w kancelarii radcy prawnego za dochód utracony, ponieważ w ocenie tych organów skarżący podpisał z tą kancelarią w okresie trzech miesięcy od ustania stosunku zatrudnienia umowę zlecenia. W konsekwencji organ ten wliczył do dochodu rodziny cały dochód skarżącego uzyskiwany w przedmiotowej kancelarii. Przyjęcie wskazanej powyżej interpretacji skutkuje tym, że w sytuacji skarżącego w zakresie utraty i uzyskania dochodu nie ma zastosowania przywołany przepis, a tym samym dochód z kancelarii radcy prawnego winien być uznany za utracony, a do dochodu rodziny winien był dołączony dochód z tytułu umowy zlecenia. Wprowadzenie tej korekty w zakresie ustalania dochodu rodziny skarżącego skutkować może zmianą wysokości dochodu na osobę w rodzinie i może skutkować uzyskaniem prawa do nabycia przedmiotowej zapomogi. Tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także przepisów postępowania administracyjnego które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi. W skardze do tutejszego Sądu skarżący podniósł szereg zarzutów, przy czym znaczna ich część nie zasługuje na uwzględnienie. Jako pierwszy skarżący postawił zarzut naruszenia prawa materialnego, a to art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegający na uznaniu, że pobieranie przez osobę pozostającą w stosunku pracy zasiłku macierzyńskiego nie stanowi utraty dochodu. Zarzut ten nie jest zasadny, a argumentacja prezentowana przez skarżącego nie może być uwzględniona. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie postanowienia art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na ich definicyjny charakter nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. W przywołanym art. 3 pkt 23 tej ustawy ustawodawca określił przesłanki utraty dochodu. Stosownie do treści pkt h tego przepisu za utratę dochodu uznaje się utratę zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przywołany przepis w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnej wątpliwości stanowi, że utrata dochodu z tytułu zasiłku macierzyńskiego związana jest z utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, ponieważ żona skarżącego przed przejściem na zasiłek macierzyński pozostawała w stosunku pracy, a po jego zakończeniu powróciła na zajmowane stanowisko i tym samym była osobą zatrudnioną. W tej sytuacji nie wystąpiła przesłanka przewidziana przywołanym unormowaniem, a postawiony zarzut jest bezzasadny. W ramach naruszenia przepisów prawa procesowego skarżący zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie postanowień art. 140 w związku z art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności zarzucił organom brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Zarzuty postawione przez skarżącego w omawianym zakresie nie mogą zostać uwzględnione. Podzielić należy stanowisko skarżącego, że za postępowanie dowodowe odpowiada organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne, jednakże stwierdzenie takie nie oznacza, że za przebieg postępowania dowodowego odpowiada wyłącznie organ administracji, ponieważ art. 7 przywoływanego Kodeksu nakłada również pewne obowiązki na stronę tego postępowania. W szczególności strona jest obowiązana do dostarczenia i przedłożenia organowi tych dokumentów i informacji, które znajdują się w jej posiadaniu, w jej dyspozycji, a mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie. Podnoszone przez skarżącego uchybienia w prowadzeniu postępowania dowodowego odnoszą się do takich informacji i dokumentów, które pozostają w jego dyspozycji i tylko on jest w stanie je organom udostępnić. Zatem zrzucanie na organy administracji publicznej odpowiedzialności za to, że czegoś nie uzyskały w ramach prowadzonego postępowania dowodowego jest w tym przypadku bezzasadne. Na marginesie należy zauważyć, że postępowanie to prowadzone jest w oparciu o dokumenty przedkładane przez osobę ubiegającą się o określone świadczenie, a organ ocenia jedynie, czy zgromadzony materiał pozwala mu na podjęcie rozstrzygnięcia, czy też brakuje jakich wymaganych przepisami prawa dokumentów. W rozpoznawanej sprawie podnoszone przez skarżącego wady w gromadzeniu materiału dowodowego są o tyle bezzasadne, że organ administracji publicznej nimi dysponował. Można jedynie zauważyć, że w omawianym zakresie znaczenie posiada nie to, czy organ dysponuje określonymi dowodami i dokumentami, lecz to, czy je w sposób właściwy interpretuje. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji przeprowadzi ponownie postępowanie wyjaśniające zmierzające do ustalenia kryterium dochodowego rodziny z uwzględnieniem przyjętej wykładni przepisów mających zastosowanie, a następnie podejmie stosowne rozstrzygnięcie. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.