IV SA/Gl 900/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Drożdżał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2018 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...]r. nr [...]. Decyzją Wójta Gminy M. nr [...] z [...] wydaną na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 1518 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rodzin, Pracy, Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji jakie mają być zwarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń (Dz. U. z 2017r. poz. 1466) oraz zarządzenia NR [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w M. działający z upoważnienia Wójta odmówił D. G. przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego w związku z opieką nad synem –L. G. urodzonego [...] W uzasadnieniu organ powołał przepis art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych. W opinii organu przepis ten uzasadnia podjęcie decyzji odmownej w przedmiocie wniosku strony, gdyż w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedno świadczenie wybrane przez osobę uprawnioną. Tymczasem strona pobiera z GOPS świadczenie pielęgnacyjne na córkę H., co wynika z decyzji z [...] nr [...] co wyklucza ją z prawa do świadczenia rodzicielskiego na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od tej decyzji strona zakwestionowała stanowisko organu podnosząc iż znowelizowane regulacje nie mają do niej zastosowania, gdyż nie dotyczą zdarzeń prawnych jakie zaistniały przed dniem ich wprowadzenia w życie. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 K.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło brzmienie art. 17 c ust. 1 pkt 1 i art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych akcentując w szczególności ustęp 5 tego przepisu, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. SKO wskazało, iż na mocy art. 27 ust. 5, ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku zbiegu uprawnień m.in. świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Wynika to z nowego brzmienia w/w przepisu w związku z treścią ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017 r. poz. 1428). W ocenie Kolegium w obecnym stanie prawnym ukształtowanym art. 27 ust. 5 pkt 5 wyżej wskazanej ustawy prawo do przyznania jednego ze świadczeń na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej dotyczy również sytuacji, gdy osoba wnioskująca o świadczenie wychowuje lub sprawuje opiekę nad różnymi dziećmi. Kolegium stwierdziło, że jedną z podstawowych reguł kolizyjnych jest reguła, zgodnie z którą, norma późniejsza uchyla normę wcześniejszą pod warunkiem, że ma nie niższą od tej ostatniej moc prawną. (Lech Morawski. Zasady wykładni prawa. Wydawnictwo Dom Organizatora, Toruń 2006, str. 235). W konsekwencji z zasady tej wynika reguła kolizyjna stosowania nowej ustawy do spraw wszczętych i jeszcze niezakończonych, jeśli nowa ustawa nie zawiera przepisów, z których wynika, że ma ona zastosowanie dopiero do spraw, które wszczęte zostały po jej uchwaleniu. Taka sytuacja miała zdaniem SKO miejsce w przedmiotowej sprawie. Przed wydaniem decyzji przez organ I instancji doszło do zmiany art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W artykule 17 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin wskazano, że przepisy ustawy zmienianej w art. 6, w brzmieniu nadanym tą ustawą, z wyłączeniem art. 16a ust. 9, art. 17 ust. 6, art. 23 ust. 3 pkt 1, ust. 4 pkt 1, ust. 5 i 5d ustawy zmienianej w art. 6, mają zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r. Choć ustawodawca nie zastosował wyłączenia w przepisie art. 6 ust. 17, to jednak przedmiotowe świadczenie nie jest przyznawane na okres świadczeniowy, zatem przepis ten obowiązuje z datą wejścia w życie ww. ustawy. Ustawa zmieniająca ten przepis, tj. ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. nie zawierała przepisów przejściowych dla wskazanego artykułu, a zatem podlegała bezpośredniemu zastosowaniu z chwilą jej wejścia w życie tj. 1 sierpnia 2017 r. Brak przepisu przejściowego w ustawie z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin świadczy o tym, że wolą ustawodawcy było, aby przepisy tej ustawy miały zastosowanie także do spraw wszczętych przed dniem wejścia jej w życie. Zatem, zdaniem SKO twierdzenie odwołującej, że organ administracji powinien zastosować ar:. 27 ust. 5 cytowanej ustawy w treści z przed nowelizacji uznać należy za bezpodstawny. Kolegium stwierdziło, że skoro strona ma przyznane do 30.06.2018r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad córką – H. G., tym samym nie spełnia ustawowych przesłanek uprawniających do przyznania jej prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna L. G., gdyż zachodzi zbieg uprawnień wskazanych w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zatem organ I instancji prawidłowo odmówił stronie wnioskowanego świadczenia. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, strona zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach zarzucając organowi naruszenie art. 138 , art. 7, art. 77 kpa i art. 17c, art. 27 ust. 5 ust. 5 ustawy oświadczeniach rodzinnych . W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Powtórzył, że zmiana brzmienia art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy wyeliminowania wątpliwości związanych ze zbiegiem prawa do świadczeń rodzinnych i koniecznością wyboru przez osobę uprawnioną tylko jednego ze świadczeń również w sytuacji, gdy uprawnienia dotyczą różnych dzieci. Zatem strona nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego, gdyż pobiera już świadczenie pielęgnacyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Po przeprowadzeniu kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z przyznanymi sądom administracyjnym kompetencjami, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na jej uwzględnienie. Zaskarżona decyzja, jak również decyzja organu I instancji, wbrew twierdzeniom strony skarżącej nie zostały wydane z naruszeniem art.27 ust 5 polegającym na jego błędnej wykładni. Jednakże dokonując kontroli ex officio Sąd dostrzegł inną istotną nieprawidłowość w zastosowaniu prawa materialnego, a to błąd w interpretacji przepisu intertemporalnego jakim jest art. 17 ustawy z dnia 7 lipca 2017r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017r. poz. 1428) dalej "ustawa nowelizująca". Podstawą prawna spornej decyzji jest m.in. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej "ustawa"). Przepis ten, w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej, a to do dnia 1 sierpnia 2017r. w orzecznictwie sądów administracyjnych traktowany był jako regulacja dotycząca zbiegu uprawnień do określonych w przepisie tym świadczeń w sensie podmiotowym zarówno po stronie osoby sprawującej opiekę lub wychowanie jak i osoby wymagającej opieki. Zgodnie z przyjętą w orzecznictwie wykładnią przepis ten nie dotyczył zbiegu uprawnień z tytułu wychowania lub opieki nad różnymi dziećmi. Od 1 sierpnia 2017r. art. 27 ust. 5 ustawy uzyskał nowe brzmienie. Uzupełniono go bowiem o następująca treść “także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami". Przepis art. 27 ust. 5 ustawy w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji zarówno przy zastosowaniu wykładni literalnej, jak i autentycznej czy celowościowej nie nasuwa już wątpliwości. W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin wyjaśnia się wyraźnie, że "doprecyzowanie art. 27 ust. 5 ustawy ma na celu zapewnienie jednolitości stosowania przepisów ustawy przez organy właściwe i jednoznacznego wskazania, że nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowanych z budżetu państwa, które są związane z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem lun innym członkiem rodziny (druk sejmowy nr 1625). Z tej przyczyn, w niekwestionowanym stanie faktycznym sprawy, gdy skarżąca pobiera już świadczenie pielęgnacyjne, a więc świadczenie finansowane z budżetu państwa, które jest związane z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem, nie można byłoby zarzucić organom braku podstawy prawnej do odmowy świadczenia rodzicielskiego wnioskowanego na drugie dziecko skarżącej L. G. Jak wynika jednak z treści art. 17 ustawy nowelizującej przepisy ustawy zmienianej w art. 6 (a więc przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych ), w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, mają zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r. Kontrolowana decyzja wydana została natomiast w dniu[...] ,a poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydana została [...] Pozbawienie skarżącej uprawnienia do świadczenia rodzicielskiego nastąpiło zatem bez podstawy prawnej. W przepisie intertemporalnym, jakim jest art. 17 ustawy nowelizującej, ustawodawca wyłączył spod wskazanego vacatio legis wyłącznie art. 16a ust. 9, art. 17 ust. 6, art. 23 ust. 3 pkt 1, ust. 4 pkt 1, ust. 5 i 5d ustawy zmienianej w art. 6 ustawy nowelizującej. Jednocześnie w żadnym z innych przepisów ustawy nowelizującej nie wskazano daty wejścia w życie tych przepisów. Takie rozwiązanie ustawodawcze sugeruje, że wyłączenie w stosunku do tych przepisów, traktowanych jako wyjątek, ustawodawca zrezygnował z dłuższego niż 14 dni vacatio legis. Jest to o tyle słuszne, że regulacje te nie kształtują w sposób odmienny dotychczasowych uprawnień do świadczeń. Odnoszą się do danych wymaganych we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia, zawierają delegację do wydania aktu wykonawczego, a także potwierdzają dotychczasowo stosowaną praktykę przy ocenie uprawnień do świadczeń (art. 16a ust 9 i art. 17 ust. 6 ustawy zmienianej w art. 6 ustawy nowelizującej). Błędnie zatem odczytuje organ treść przepisu art. 17 ustawy nowelizującej uznając, że z dniem jej wejścia w życie obowiązywać zaczął także art. 27 ust. 5 ustawy w zmienionej wersji. Skarżąca wystąpiła w dniu 12.07. 2017r. o przyznanie jej świadczenia rodzicielskiego w związku z urodzeniem w dniu [...] syna L. Zgodnie z zasadami postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzicielskich prawo do tego świadczenia ustala się począwszy od miesiąca urodzenia dziecka. Prawo skarżącej do świadczenia rodzicielskiego na syna L. powinno być zatem ustalone począwszy od lipca 2017r. W lipcu 2017r. ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych nie budziła wątpliwości co do tego, że art. 27 ust. 5 ustawy nie dotyczył zbiegu uprawnień z tytułu wychowania lub opieki nad różnymi dziećmi. Skarżącej przysługiwało zatem prawo do wnioskowanego świadczenia. Przepis intertemporalny określa natomiast wyraźnie, że art. 27 ust. 5 w brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjną ma zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy , począwszy od dnia 1 listopada 2017r. Końcowo Sąd zauważa, iż nie podziela trafności argumentacji SKO zawartej w decyzji zawartej w sformułowaniu, iż przedmiotowe świadczenie nie jest przyznawane na okres świadczeniowy, zatem przepis art. 6 ust. 17 obowiązuje z datą wejścia w życie w/w ustawy. Przedmiotowe świadczenie rodzicielskie mieści się bowiem w katalogu świadczeń rodzinnych zdefiniowanych w art. 2 ustawy, a zatem mieści się w przepisie intertemporalnym, który jasno mówi, iż przepisy ustawy zmienianej w art. 6, w brzmieniu nadanym tą ustawą, z wyłączeniem art. 16a ust. 9, art. 17 ust. 6, art. 23 ust. 3 pkt 1, ust. 4 pkt 1, ust. 5 i 5d ustawy zmienianej w art. 6, mają zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r. Decydującym przy stosowaniu prawa materialnego jest data zdarzenia skutkującego zastosowaniem obowiązujących regulacji prawnych w tej dacie. Odstępstwo od ich zastosowania musi wynikać normy prawnej, zatem pozbawienie strony uprawnień, które przysługiwały stronie pod rządami ustawy w dacie składania wniosku musi jednoznacznie wynikać z woli ustawodawcy, a nie z wyniku interpretacji organu norm kolizyjnych. Zaznaczyć przy tym należy, iż również SKO w decyzji nie wskazało czego ustawodawca nie wyłączył w przepisie art. 6 ust. 1 . Z treści spornej decyzji to nie wynika . W ponownym postępowaniu organ odwoławczy rozpatrzy sprawę uwzględniając ocenę prawną przedstawioną przez Sąd powyżej. W tym stanie rzeczy, skoro skarga okazała się skuteczna należało orzec jak w sentencji na podstawie ar. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.