IV SA/Gl 907/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia NSA Tadeusz Michalik Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] roku nr [...]. Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 17, art. 20, art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm,) uchylił w całości swoją decyzję z dnia [...]r. nr [...] oraz decyzję zmieniającą z [...]r. nr [...] w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego dla J.P. w związku z opieką nad córką A.P. W uzasadnieniu decyzji organ ten przywołał wpierw przepisy stanowiące o zasadach przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie odniósł się do sytuacji faktycznej występującej w rozpoznawanej sprawie wskazał, że z dniem 1 lipca 2013 r. stronie przyznano przedmiotowe świadczenia na podstawie wniosku z tego dnia. W następstwie wystąpienia pismem z dnia 30 marca 2015 r. do ZUS w S. o ustalenie okresu składkowego strony uzyskano informację, że strona posiada od 8 stycznia 2010 r. prawo do świadczenia emerytalnego i od wskazanego dnia pobiera to świadczenie. Okoliczność ta stała się podstawą wszczęcia postępowania administracyjnego zmierzającego do weryfikacji prawa strony do przysługującego jej świadczenia i powołując się na treść art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznano, że wystąpiła przesłanka pobrania nienależnego świadczenia, a ta okoliczność po myśli art. 32 tej ustawy uzasadnia uchylenie decyzji przyznającej przedmiotowe świadczenie, a z uwagi na interes społeczny decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Z decyzją tą nie zgodziła się J.P., która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego świadczenia i podkreśliła, że nigdy nie zatajała faktu pobierania przez nią świadczenia emerytalnego, które nabyła zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zaznaczyła, że po dniu nabycia prawa do emerytury w jej sytuacji osobistej nie zaszły żadne zmiany, które obligowałyby ją do poinformowania organu pierwszej instancji. Podkreśliła, że w ramach prowadzonych postępowań żaden pracownik OPS nie pytał jej czy ma świadczenie emerytalne pomimo posiadania przez nią wieku uprawniającego do otrzymywania tego świadczenia. Jej zdaniem nie może ponosić negatywnych konsekwencji błędu pracownika organu pierwszej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i orzekło uchylić z dniem 1 lipca 2013 r. decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...]r. nr [...] oraz decyzję zmieniającą tego organu z [...]r. nr [...] w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego dla J.P. w związku z opieką nad córką A.P. W uzasadnieniu decyzji organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących uznawania świadczeń pielęgnacyjnych za nienależnie pobrane. Organ ten następnie zaznaczył, że strona we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła, że nie pobiera świadczenia emerytalnego, a zatem wprowadziła organ ten w błąd. Z tego powodu zasadne jest uchylenie decyzji przyznającej świadczenia od dnia 1 lipca 2013 r. to jest od dnia przyznania przedmiotowego świadczenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła J.P. W skardze tej wystąpiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ponownie podniosła, że nigdy nie zatajała faktu, iż posiada świadczenie emerytalne. Analogicznie jak w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji podniosła, że nie może ponosić negatywnych konsekwencji błędu pracownika organu pierwszej instancji, nadto zauważyła, że organ odwoławczy wydał decyzję na jej niekorzyść, gdyż orzekł o uchyleniu decyzji z mocą wsteczną. Wskazała, że pracownicy organu pierwszej instancji nigdy nie pytali jej o przysługujące jej prawo do świadczenia emerytalnego. W końcowej części skargi wnosi o uchylenie decyzji do przodu, tak aby nie ponosiła negatywnych konsekwencji związanych z koniecznością zwrotu pobranego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz.1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa, jednakże częściowo z innych powodów niż podniosła to skarżąca. Stosownie, bowiem do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest ustalony w sposób czytelny i nie budzi żadnych wątpliwości u żadnej ze stron niniejszego postępowania. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że od stycznia 2010 r. skarżąca pobiera świadczenia emerytalne i począwszy od wskazanego miesiąca otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na sprawowanie opieki nad córką. W dniu 28 maja 2015 r. organ pierwszej instancji powziął informację o tym, że skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne i w następstwie tej informacji wystąpił do ZUS o przekazanie szczegółowych informacji, jak również pismem z dnia 1 czerwca 2015 r. uruchomił postępowanie administracyjne w sprawie uprawnień skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego. Następstwem wszczętego postępowania stała się decyzja organu pierwszej instancji, mocą której organ ten uchylił swoją decyzję z [...]r. oraz decyzję zmieniającą z dnia [...]r. w sprawie opieki skarżącej nad córką A.P. W następstwie wniesionego odwołania organ wyższego stopnia uchylił decyzję organu pierwszej instancji i uchylił z dniem 1 lipca 2013 r. decyzję organu pierwszej instancji z tego dnia zmienioną decyzją z dnia [...]r. Zdaniem organu odwoławczego skarżąca z naruszeniem postanowień art. 30 ust. 2 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych pobierała świadczenie pielęgnacyjne. Zestawienie stanu faktycznego sprawy oraz przyjęte w niej rozstrzygnięcia uzasadniają uwzględnienie wniesionej skargi. W pierwszej kolejności przyjdzie dostrzec, że organ pierwszej instancji uchylił swoją decyzję z mocą od dnia jej wydania, natomiast organ odwoławczy wyeliminował z obrotu prawnego decyzję organu pierwszej instancji i uchylił przysługujące skarżącej świadczenie z dniem 1 lipca 2013 r., zatem organ ten wydał rozstrzygnięcie na niekorzyść strony odwołującej się. W tym miejscu przyjdzie dostrzec, że art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego przewiduje możliwość wydania decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, jednakże organ podejmujący takie rozstrzygnięcie obowiązany jest wykazać rażące naruszenie prawa lub rażące naruszenie interesu społecznego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest odniesienia się do postanowień art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego jak również do wskazanych w nim przesłanek umożliwiających wydanie decyzji na niekorzyść strony odwołującej się. W świetle przywołanego ustalenia przyjdzie stwierdzić, że wyczerpana została przesłanka uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Mocą kontrolowanej decyzji organ odwoławczy uchylił z dniem 1 lipca 2013 r. decyzję Wójta Gminy z dnia [...]r. przyznającą J.P. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu sprawowania opieki nad A.P. Organ pierwszej instancji podejmując swoją decyzję kierował się treścią art. 30 i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji odwołał się do treści art. 30 ust. 2 tej ustawy, z kolei organ odwoławczy przywołał jedynie art. 138 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przywołał treść art. 32 ust. 1 powyższej ustawy oraz przybliżył przesłanki pobrania nienależnego świadczenia. W świetle powyższego uznać należy, że wskazane organy uruchomiły i prowadziły postępowanie w trybie zwykłym zmierzającym do weryfikacji wcześniej wydanej decyzji. W tym miejscu przyjdzie przypomnieć, że stosownie do postanowień art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie zastosowanie posiadają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Takie unormowanie oznacza, że w sprawach dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych i wydawanych w tym zakresie decyzji zastosowanie mają przepisy przywołanego Kodeksu o ile wskazana ustawa nie reguluje jakichś zagadnień inaczej. Przyjdzie w tym miejscu zauważyć, że weryfikacjia ostatecznej decyzji administracyjnej dopuszczalna jest w oparciu o postanowienia przywoływanej ustawy prawa materialnego za pośrednim wykorzystaniem postanowień art. 163 wyżej wymienionego Kodeksu. Jak można wnosić z istoty obu poddanych kontroli rozstrzygnięć zostały one wydane właśnie z uwzględnieniem tych możliwości, które przewidziane zostały w tej ustawie. W tej sytuacji rozważyć należy, czy w sprawie tej taki tryb postępowania organów administracji był prawidłowy. Jak wynika z akt sprawy organ pierwszej instancji przyznający skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie posiadał wiedzy, że ta pobiera świadczenie emerytalne. Dostrzeżenia wymaga fakt, iż składając wniosek w lipcu 2013 r. skarżąca złożyła oświadczenie, że nie pobiera świadczenia emerytalnego. Na uboczu niniejszych rozważań przyjdzie zostawić to, że organ pierwszej instancji nie podjął wnikliwszych działań zmierzających do wyjaśnienia faktycznej sytuacji skarżącej, zwłaszcza znając jej wiek. O tym, że J.P. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 605,79 zł wskazany organ dowiedział się w maju 2015 r. W świetle ustalonego stanu faktycznego przyjdzie stwierdzić, że wyczerpuje on przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego przewidzianą treścią art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego. Według tego przepisu postępowanie administracyjne wznawia się, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji a nieznane organowi, który wydał decyzję. Ujawnienie przez organ pierwszej instancji faktu pobierania przez skarżącą w dniu wydawania decyzji z dnia [...]r. świadczenia emerytalnego jest właśnie taką nową istotną okolicznością dla sprawy, a stosowne dowody potwierdzające ten fakt stanowią nowy dowód pozyskany przez ten organ. Zatem wyczerpana została przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego. W tej sytuacji rozważenia wymaga, czy w niniejszej sprawie organy administracji winny uruchomić postępowanie weryfikacyjne w oparciu o postanowienia art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych czy też wznowić postępowanie. Po myśli art. 32 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Z brzmienia przywołanego przepisu wynika, że ma on zastosowanie do sytuacji zaistniałych po wydaniu decyzji administracyjnej, natomiast wznowienie postępowania związane jest z sytuacją istniejącą w dniu wydania decyzji administracyjnej. W świetle powyższego opowiedzieć należy się za stanowiskiem, że w rozpoznawanej sprawie organy administracji obowiązane były uruchomić tryb nadzwyczajny weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej przewidziany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, a nie w oparciu o przywołany w podstawie prawnej art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazane uchybienie wyczerpuje przesłankę uwzględnienia skargi przewidzianą treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, jak również dostrzec można wyczerpanie przesłanki przewidzianej art. 145 § 1 pkt 1 lit. b tej ustawy, a mianowicie naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ administracji pierwszej instancji stosownie do wskazań zamieszczonych powyżej podejmie prawem przewidziane działania zmierzające do zakończenia postępowania uruchomionego w trybie zwyczajnych i uruchomi nadzwyczajny tryb weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej wskazany w niniejszym wyroku. Wobec powyższego stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji. ec