IV SA/Gl 916/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant St. sekr. sąd. Agnieszka Rogowska-Bil po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie pomocy na kontynuowanie nauki uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty T. z dnia [...] r., nr [...] Decyzją z dnia [...] Starosta [...] odmówił przyznania R. S. pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. W podstawie prawnej decyzji wymieniono art. 6 ust. 3, 8 ust. 1 pkt 2, 19 ust. 6, 88 ust. 1 pkt 2, ust. 3, 4, 6, art. 89 ust. 1-3, ust. 5 pkt 2, art. 90 ust. 1, 106 ust. 3 i 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. Nr 175 z 2009 r., poz. 1362 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. Nr 6, poz. 45 ze zm.). W swoich motywach organ orzekający wskazał, że z art. 88 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej wynika, że niezrealizowanie indywidualnego programu usamodzielnienia przez osobę ubiegającą się o przyznanie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki stanowi podstawę do odmowy przyznania tego świadczenia. Tymczasem strona spisała taki program w dniu 10.08.2007 r. W dniu 12.04.2010 r. w sporządzonym aneksie do programu, strona zobowiązała się do uczestnictwa w projekcie "Skrzydła Powiatu – rozwój i promocja aktywnej integracji społecznej i zawodowej mieszkańców Powiatu[...]". W piśmie z dnia 16.11.2010 r. poinformowano stronę o skreśleniu z listy uczestników projektu ze względu na niewywiązywanie się z ustaleń wynikających z powyższego aneksu. Powołany przepis skutkuje zatem odmową uwzględnienia wniosku złożonego w dniu 25.05.2012 r. W odwołaniu wnioskodawczyni zarzuciła, że z uwagi na opiekę nad dwójką dzieci nie mogła uczestniczyć w zajęciach objętych programem, które odbywały się od rana do późnego popołudnia. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, całkowicie podzielając jego ustalenia i wnioski. Kolegium uznało, że w razie wystąpienia trudności w pogodzeniu opieki nad dziećmi z uczestnictwem w zajęciach strona winna była na bieżąco informować o tym organ i wnioskować o usprawiedliwienie jej nieobecności na zajęciach lub zmianę ustaleń indywidualnego programu usamodzielniania. Zgłoszenie tych problemów po tak długim okresie od daty realizacji projektu nie może zostać wzięte pod uwagę, gdyż uniemożliwiło podjęcie działań w tym zakresie. Jednocześnie z pisma z dnia 21.10.2010 r. wynika, że strona została poinformowana, iż pomoc na kontynuowanie nauki przysługuje pod warunkiem realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia, miała zatem pełną świadomość konsekwencji skreślenia jej z listy uczestników projektu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją, ponownie powołując się na niemożność uczestniczenia w zajęciach objętych projektem "Skrzydła Powiatu". Wywodziła przy tym, że została wprowadzona w błąd co do warunków realizacji tego kursu, o czym informowała pracowników organu I instancji. Podała nadto, że kontynuuje naukę i zaczyna IV semestr Liceum Ogólnokształcącego w T. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wskazał przy tym, że okoliczności powołane przez skarżącą nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy. Dodatkowo Kolegium przytoczyło treść końcowego raportu z realizacji programu "Skrzydła Powiatu". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa sprawa nie została przez organy administracyjne należycie wyjaśniona, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, w szczególności pod kątem właściwego zastosowania prawa materialnego. Słusznie jedynie wskazało Kolegium, że wobec intertemporalnego przepisu z art. 240 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w sprawie należało zastosować przepisy dotychczasowe zawarte w ustawie o pomocy społecznej i rozporządzeniu wykonawczym, powołanym w decyzji pierwszoinstancyjnej. Natomiast oparcie odmowy przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki wyłącznie na normie z art. 88 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej budzi zasadnicze zastrzeżenia. Przepis ten uzależnia uzyskanie, szeroko pojętej w ust. 1 tego artykułu, pomocy od zobowiązania się osoby usamodzielnianej do realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia, opracowanego wspólnie z opiekunem usamodzielnienia, zatwierdzonego przez kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie. W niniejszej sprawie organy rozpatrywały wniosek skarżącej z dnia 25.05.2012 r. o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki, co nie oznacza jednak, że dopiero do tego czasu należy odnieść warunek z art. 88 ust. 6, gdyż jest to warunek wstępny uzyskania jakiejkolwiek pomocy przewidzianej w art. 88 ust. 1 cyt. ustawy. Jeżeli zatem osoba wymieniona w art. 88 ust. 1 przedłoży indywidualny program usamodzielnienia, spełniający normatywne wymogi oraz zobowiąże się do jego realizacji, to uzyskuje ogólne prawo do pomocy opisanej w art. 88 ust. 1, natomiast konkretne formy tej pomocy uzależnione są od spełnienia dalszych wymogów. Odrębną kwestią jest z kolei realizacja owego programu. Nierealizowanie programu zostało ujęte w art. 89 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej wśród podstaw fakultatywnego zawieszenia pomocy na usamodzielnienie i na kontynuowanie nauki, a nie wśród przyczyn odmowy przyznania tych świadczeń (art. 89 ust. 7), przy czym odmowa ta może oczywiście także nastąpić w razie braku obligatoryjnych przesłanek np. dochodowych. Odmowa następuje również na podstawie art. 89 ust. 11, gdy po upływie okresu zawieszenia pomocy przyczyny jej zawieszenia nie ustąpiły. Rozporządzenie z dnia 23 grudnia 2004 r. dopowiada w § 10 ust. 2, że zawieszenie może nastąpić na okres nie dłuższy niż jeden rok, a w ust. 3 określa czynności podejmowane w okresie zawieszenia pomocy. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że wymóg przedłożenia indywidualnego programu usamodzielnienia skarżąca wypełniła już w 2007 r., zobowiązując się jednocześnie do jego realizacji. Kolejne aktualizowanie programu pozwala na domniemanie, że była jej udzielana pomoc na kontynuowanie nauki (najpierw w gimnazjum, a później w liceum), chociaż organy takich ustaleń nie przedstawiają. Jeżeli tak było to obecnie rozpatrywany wniosek został złożony w ramach już uruchomionej pomocy, w związku z czym kwestia niezrealizowania programu mogła być oceniana tylko w aspekcie zawieszenia tej pomocy na podstawie art. 89 ust. 9 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej, chyba że już wcześniej do takiego zawieszenia doszło. Brak ustaleń w tym przedmiocie nie pozwala na stanowcze stwierdzenia. Jeżeli jednak takiego zawieszenia nie było, to realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia nie można oceniać wyłącznie w oparciu o zdarzenia mające miejsce w przeszłości, lecz należy ją odnieść do aktualnej sytuacji skarżącej. Ze zgromadzonego materiału wynika zaś, że wywiązuje się ona z zasadniczego zadania, jakim jest nauka w szkole średniej. Uwzględniając fakt wychowywania przez nią dwójki małych dzieci, zasadne wydają się jej zarzuty co do nierealności dalszych warunków programu uzupełnionego w 2010 r. w części nakładającej na skarżącą dalsze obowiązki szkoleniowe. W przypadku kobiet pracujących wczesne macierzyństwo jest okresem umożliwiającym korzystanie ze szczególnych uprawnień, w tym urlopów. Priorytetowe jest wówczas prawidłowe sprawowanie opieki nad dziećmi, w związku z czym nie ma społecznego oczekiwania, ani potrzeby intensywnego szkolenia zawodowego kobiet w takiej sytuacji. Nie ma usprawiedliwionych powodów do odmiennego traktowania kobiet objętych trybem usamodzielniania. Według § 8 ust. 3 cyt. rozporządzenia zmiany w indywidualnym programie winne odpowiadać zmianom sytuacji życiowej danej osoby. W pierwotnym programie usamodzielnienia skarżącej nie były planowane żadne dodatkowe szkolenia, czy kursy. Wprowadzenie ich w aneksie z 2010 r., po urodzeniu przez skarżącą dwójki dzieci, w żaden sposób nie może być uznane za zgodne z tym przepisem. Uwagi te mogą mieć znaczenie przy podejmowaniu dalszych działań organu meriti. Natomiast w ramach kontrolowanego postępowania administracyjnego przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ ten wyjaśni dotychczasowy przebieg udzielania skarżącej pomocy na kontynuowanie nauki wskazując chronologicznie ewentualnie podejmowane decyzje, a następnie wyda rozstrzygnięcie uwzględniające powyższą ocenę prawną. W szczególności, o ile się okaże, iż pomoc na kontynuowanie nauki była już skarżącej udzielana, a nie doszło do zawieszenia tej pomocy, to przy spełnianiu przez nią pozostałych przesłanek, brak będzie podstaw do odmowy przyznania pomocy w oparciu o przepis art. 88 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej. Bez dostosowania programu usamodzielnienia do aktualnej sytuacji życiowej skarżącej nie będzie też możliwe zawieszenie pomocy z powołaniem się na aneks do programu z 2010 r. Z tych względów, skoro stwierdzone uchybienia wskazują na celowość rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji, na podstawie art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 1 litera a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.