IV SA/Gl 916/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2018 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] r. nr [...]. UZASDADNIENIE Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor MOPS w W. na podstawie art. 106 ust. 1pkt 2 w związku z art. 61 ust. 2 pkt2b , art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej t.j. Dz. U. z 2015r. poz. 163) zobowiązał J. M. do 1.wnoszenia opłaty za pobyt córki O. w Domu Pomocy Społecznej [...] w W. w okresie od 1 marca 2015r. do 31 sierpnia 2015 r. 2. ustalił wysokość opłaty w kwocie : 1.661,61 zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. 3. zwolnił częściowo stronę z ponoszenia opłaty określonej w pkt 2 za pobyt córki w domu pomocy społecznej w okresie od 1 marca 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. i ustalił opłatę w wysokości 800,00 zł miesięcznie tj. łącznie 4.800,00 zł, wskazał iż należną kwotę należy wpłacić w kasie MOPS w W. lub na rachunek MOPS w W. do 30 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że córka strony została umieszczona w placówce na pobyt stały . Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Przywołał organ art. 61 ust. 2 pkt 2b ustawy o pomocy społecznej. Wskazał iż o zasadach ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, strona była poinformowana przez pracownika socjalnego już podczas pierwszego złożenia wniosku o przyznanie tej formy pomocy - wówczas strona zrezygnowała. Składając wniosek o skierowanie córki O. do domu pomocy społecznej była świadoma, że jest zobowiązana do partycypacji w kosztach pobytu córki w domu pomocy społecznej, gdyż opłata wnoszona z dochodów córki O. /nie więcej niż 70% jej dochodów/ nie pokrywa w pełni kosztu jej pobytu w domu pomocy społecznej, stąd pozostałe podmioty zobowiązane są do partycypowania w opłatach za jej pobyt. Zaproponowano stronie zawarcie, na podstawie art. 103 ustawy o pomocy społecznej, umowy w sprawie partycypacji w kosztach jednak strona uchylała się od tego obowiązku, kilkakrotnie odmawiając podpisania umowy. Organ wskazał iż ustalił sytuację osobistą, rodzina, dochodową i majątkową strony, , na podstawie wywiadu środowiskowego, w szczególności w oparciu o oświadczenia strony o dochodach i zaświadczenia o dochodach. Ustalił, że od lutego 2015r. strona prowadziła jednoosobowe gospodarstwo domowe, gdzie źródłem utrzymania jest renta oraz wynagrodzenie strony za pracę. Stwierdził iż z oświadczenia strony wynika, że choruje na depresję, córka K. studiuje we W. i w związku z tym strona dopłaca do jej edukacji 600 zł miesięcznie. Przywołując art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej podał iż podstawą ustalenia opłaty za pobyt córki O. w domu pomocy społecznej w marcu 2015 r. jest dochód rodziny za luty 2015r., który wynosił 3.896,74zł. Na dochód ten składały się: wynagrodzenie strony - 2.556,60 zł i renta rodzinna w kwocie 1340,14 zł.(łącznie - 3.896,74 zł.). Dochód strony przekracza 300 % kryterium dochodowego stąd opłata za pobyt członka rodziny za okres od 1 marca 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. w wysokości 1.661,61 zł. ( koszt pobytu w domu pomocy społecznej wynosi 2.706,81 zł - odpłatność córki O. wynosi 1.045,20 zł). Rozważono nadto, czy istnieją przesłanki, o których mowa w art. 64 ustawy o pomocy społecznej uzasadniające całkowite lub częściowe zwolnienie strony od ponoszenia opłaty. Strona wskazywała na wysokość wydatków na utrzymanie, koszty leczenia i leków, koszty edukacji córek, i przedłożyła na tę okoliczność faktury na kwotę 600 zł. Organ stwierdził iż przedstawione i udokumentowane przez stronę wydatki i podnoszone argumenty pozwoliły przychylić się do wniosku strony i uzasadniały częściowe zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt córki w DPS. Reasumując organ stwierdził, że łącznie do zapłaty pozostaje kwota 4800 tj. 6mcy X 800 zł za okres od 01.03.2015 do 31.08.2015r. W odwołaniu od wydanej decyzji strona stwierdziła, iż organ I instancji naruszył art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, art. 61 ustawy o pomocy społecznej, gdy nie było przesłanek do jego zastosowania oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego zastosowanie zamiast art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania organu I instancji. Stwierdziła, iż zgodnie z wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 21 czerwca 2016r. obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej winien być sprecyzowany już w decyzji kierującej do domu pomocy społecznej. Wielokrotnie deklarowała uiszczanie opłaty z pobyt córki w domu pomocy społecznej, jednak propozycje te nie były przyjmowane przez organ pomocy społecznej. W piśmie z dnia 19 stycznia 2017r. deklarowała uiszczanie opłat za pobyt córki w domu pomocy społecznej kwocie 600zł, ale od stycznia 2017r. Poczuwa się bowiem do obowiązku partycypowania w kosztach utrzymania córki w domu pomocy społecznej. Jednak na jej propozycje ze stycznia 2017r. organ pomocy społecznej nie zareagował. W świetle ww. wyroku Sądu nawet ustalenie opłaty na okres bieżący stanowi nadużycie z uwagi na popełnione przez organ błędy dotyczące procedury ustalania odpłatności. Organ toczy także postępowanie w sprawie obciążenia jej opłatami za pobyt córki w domu pomocy społecznej za okres po marcu 2015 r. Podniosła iż aby nie zostać uznaną za osobę, która nie chce uiszczać opłat za pobyt dziecka w domu pomocy społecznej wpłaciła kwotę 1200 zł, jednakże organ pomocy społecznej nie wziął tej okoliczności pod uwagę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło treść art. 59, art. 61, art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Po przywołaniu tych regulacji prawnych stwierdziło, iż organ I instancji ustalił odpłatność strony za pobyt córki w domu pomocy społecznej w prawidłowej wysokości, tj. różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem pobytu córki w domu pomocy społecznej a dochodem rodziny strony. Uwzględnił ograniczone środki finansowe uniemożliwiające stronie uiszczenie opłaty w ustalonej wysokości i dokonał częściowego zwolnienia strony z ponoszenia opłaty. Wysokość odpłatności po częściowym zwolnieniu jest niewysoka, a strona posiada środki do uiszczania opłat we wskazanej wysokości. Dodał iż strona może ubiegać się o rozłożenie należności na raty. Nie zgadzając się z decyzją SKO J.M. wniosła skargę do WSA w Gliwicach gdzie wniosła o uchylenie decyzji zaskarżonej oraz decyzji organu I instancji jako wydanej z naruszeniem prawa materialnego, art. 61 ustawy o pomocy społecznej przez jego niewłaściwą interpretację. Stwierdziła, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych w decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej winna także zostać uregulowana kwestia odpłatności. Natomiast po wydaniu decyzji w sprawie skierowania do domu opieki społecznej winna zostać wydana decyzja o zobowiązaniu do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podkreślając, że organ I instancji orzekł zgodnie z zaleceniami przez WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 21 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 889/15, czyli ustalił w formie decyzji administracyjnej obowiązek skarżącej do ponoszenia opłaty za pobyt jej córki w domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Stosownie do treści art.1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzone w tak zakreślonych ramach badanie sprawy wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie w przedmiocie zobowiązania J. M. do wnoszenia opłat za pobyt córki O. w Domu Pomocy Społecznej [...] w W. w okresie od 1 marca 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r., ustalenia wysokości opłaty w kwocie: 1.661,61 zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r., zwolnienia częściowego strony z ponoszenia opłaty określonej w pkt 2 za pobyt córki w domu pomocy społecznej w okresie od 1 marca 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. i ustalenia opłaty w wysokości 800,00 zł miesięcznie toczy się w oparciu o przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz.U. z 2016r., poz. 23) dalej K.p.a. Stosownie do art. 107 § 1 K.p.a. decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji lub, jeżeli decyzja wydana została w formie dokumentu elektronicznego, powinna być opatrzona kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi. Zgodnie zaś z § 3 powołanego artykułu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z powyższego wynika, że decyzja winna zawierać m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. Stanowi ono integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, zarówno stronie, jak i sądowi administracyjnemu kontrolującemu zgodność z prawem rozstrzygnięcia organu. "Uzasadnienie ma objaśnić tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie" (J. Borkowski (w:) Komentarz, 1996, s. 488). W uzasadnieniu faktycznym organ administracji publicznej powinien zatem dokładnie wskazać podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Organ musi zająć stanowisko wobec całego materiału procesowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, a w szczególności uzasadnić, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za prawdziwe i jakie wywiódł z nich skutki prawne. Rozstrzygnięcie organu, które tych obligatoryjnych elementów nie zawiera należy uznać za wadliwe, a taki zarzut – zdaniem Sądu orzekającego - można postawić decyzji organu II instancji. Problematyka sprawy jest skomplikowana, decyzja rozstrzyga o trzech elementach w zakresie zobowiązania strony do wnoszenia opłat za pobyt córki O. w DPS w okresie od 1 marca 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r., ustalenia wysokości opłaty w tym okresie i zastosowania zwolnienia z ponoszenia dlatego jej uzasadnienie winno być w tych obszarach szczególnie jasne i precyzyjnie wskazywać, jaki stan faktyczny i w oparciu o jakie dowody organ przyjął je za podstawę rozstrzygnięcia i w oparciu jaki stan faktyczny i w oparciu o jakie dowody organ przyjął jako podstawę rozstrzygnięcia oraz jakie skutki prawne dla ustalonego stanu faktycznego i w oparciu o jakie przepisy z nich wywiódł. W niniejszej zaś sprawie dokładne ustalenie stanowiska organu II instancji w tym zakresie jest bardzo utrudnione, jeśli wręcz nie niemożliwe. Podkreślenia wymaga nadto, że rolą organu odwoławczego jest ponowne rozpoznanie sprawy, co do meritum w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, z odniesieniem się do zarzutów odwołania. Nadto zasada dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko dokonania kontroli rozstrzygnięcia I-instancyjnego ale przeprowadzenia postępowania przez organ II instancji w pełni merytorycznego, czemu organ wydając sporna decyzje nie sprostał. Podniesienia wymaga i to, iż również decyzja organu I instancji nie jest została prawidłowo sporządzona. I tak w podstawie prawnej jej wydania organ podał art. 61 ust. 1 pkt 2, ust.2 pkt 2b ustawy o pomocy społecznej, które to stanowią iż Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: małżonek, zstępni przed wstępnymi, a opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2; w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Tymczasem jak wynika z treści decyzji organ ustalając sytuację osobistą, rodziną, dochodową i majątkową strony, jako osoby odpowiedzialnej za ponoszenie odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej, na podstawie wywiadu środowiskowego, w szczególności w oparciu o oświadczenia strony o dochodach i zaświadczenia o dochodach ustalił, że od lutego 2015r. strona prowadziła jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jednak to ustalenie po pierwsze nie przystaje do treści informacji zawartych w aktach sprawy - wywiadu środowiskowego gdzie podano, iż strona prowadzi gospodarstwo z córką D., podczas gdy już w treści skargi strona podała, iż to gospodarstwo prowadzi z córką K., a po wtóre do treści normy prawnej zastosowanej w sprawie – art. 61 ust.2 pkt 2b ustawy o pomocy społecznej , który to przepis nie mówi o przypadku osoby samotnie gospodarującej i kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a o przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Decyzja zatem organu I instancji także nie spełnia wymogów w zakresie prawidłowo sporządzonego uzasadnienia zarówno faktycznego i prawnego, gdyż powołane w niej przepisy prawa materialnego nie zostały poprawnie wyłożone i zastosowane. Nadto, co Sądowi jest znane z urzędu a wynika z treści wyroku IVSA/GL 634/17 przed wydaniem którego strona podczas rozprawy wyjaśniła, iż dochód wynikający z zaświadczeń wystawionych przez Starostowo Powiatowe nie jest pełnym dochodem miesięcznym skarżącej, gdyż otrzymuje również tzw. 13 pensje i premie, które nie zostały uwzględnione w wystawionych jej zaświadczeniach uzasadnionym się staje kwestia czy wysokość dochodów jakie organ brał pod uwagę analizując zasadność stosowania przesłanek do ustalenia opłat za pobyt w domu pomocy jest tą rzeczywiście wysokością uzyskiwanego dochodu jaką organ winien brać pod uwagę w tym względzie. Jedynie zaś ustalony w sposób prawidłowy stan faktyczny może uzasadniać stosowanie norm prawa materialnego, czego w ocenie Sądu materiał zgromadzony w aktach sprawy nie spełnia. Wyjaśnienia wymaga bowiem jakie rzeczywiście dochody w okresie od marca do sierpnia 2015r strona osiągała i czy była osobą samotnie gospodarującą , jeżeli tak to z kim prowadziła wspólne gospodarstwo domowe. Ponownie rozpatrując sprawę, organ wyda decyzję uwzględniającą powyższe wskazania Sądu. W tym stanie rzeczy stwierdzić trzeba, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a to art. 6, art. 7, art. 15 i art. 107 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.