IV SA/Gl 921/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego stypendium uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta R. zobowiązał S. K. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci stypendium za okres od 3 marca do 25 marca 2014 r. oraz od 27 marca do 31 sierpnia 2014 r. w wysokości brutto 5891,50 zł. Rozstrzygnięcie to wydano na podstawie art. 76 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2, w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 645 ze zm.), dalej: ustawa o promocji. Natomiast w uzasadnieniu decyzji wykazano, że strona była zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od dnia 17 października 2013 r. Decyzją z dnia 4 marca 2014 r. nabyła prawo do stypendium w związku ze skierowaniem do odbycia stażu w okresie od 3 marca do 31 sierpnia 2014 r. Z dniem 1 września 2014 r. strona utraciła status bezrobotnego ze względu na podjęcie zatrudnienia. W trakcie kolejnej rejestracji wyszła na jaw okoliczność, że od 15 grudnia 2013 r. strona wykonywała pracę zarobkową i od tego dnia do 31 grudnia 2013 r. była zgłoszona do ubezpieczenia społecznego z tytułu umowy zlecenia, o czym nie powiadomiła organu, chociaż przy rejestracji była pouczana o prawach i obowiązkach bezrobotnego. Zdaniem organu stan faktyczny sprawy wyczerpuje hipotezy norm zarówno z art. 76 ust. 2 pkt 1, jak i pkt 2 ustawy o promocji. Warunki z tego drugiego przepisu są bowiem spełnione zarówno przez działania podejmowane z zamiarem bezpośredniego wprowadzenia organu w błąd, jak i działania realizowane z zamiarem pośrednim, gdy według wszelkiego prawdopodobieństwa działający mógł się spodziewać, że skutek taki nastąpi. Wprowadzenie w błąd może zatem nastąpić również przez przekazanie istotnych dla sprawy okoliczności. Organ powołał się w tym zakresie na wyrok tut. Sądu z 8 listopada 2012 r. sygn. akt IV SA/Gl 83/12. Jednocześnie podniósł, że z wyjaśnień strony wynika, iż miała świadomość, że osoba bezrobotna musi pozostawać w gotowości do podjęcia pracy, jednak z niezrozumiałych względów założyła, że podjęcie innej, krótkotrwałej, nisko płatnej pracy zarobkowej nie wymaga zgłoszenia, co nie ma oparcia w stanie prawnym. Dlatego pobrane stypendium uznano za nienależne świadczenie. Zaskarżoną decyzją, wydaną na skutek odwołania strony, Wojewoda [...] w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając zasadnicze ustalenia tego organu, zwłaszcza co do podjęcia przez skarżącego innej pracy zarobkowej w czasie posiadania statusu osoby bezrobotnej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji, przestał spełniać przesłanki warunkujące posiadanie takiego statusu. Skarżący dysponował też pouczeniem o obowiązku zawiadamiania o podjęciu innej pracy zarobkowej w ciągu 7 dni, stosownie do art. 74 tej ustawy. Nie dopełnił tego obowiązku mimo świadomości jego istnienia. Zaniechanie w tym zakresie wprowadziło organ I instancji w błąd, co doprowadziło do wypłaty stypendium w podanej przez ten organ wysokości. Było to zatem nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy, według którego jest nim świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Wojewoda nie odniósł się natomiast w ogóle do przesłanek z art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji, a nawet przepisu tego nie przytoczył, mimo że stanowił on jedną z dwóch podstaw rozstrzygnięcia I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego S.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący podkreślił swoje starania w kierunku znalezienia zatrudnienia oraz przedstawił warunki, w jakich odbywał staż. Zastosowane rozstrzygnięcie uznał za niewspółmierne do jego winy, gdyż zakwestionowana przez organy praca zarobkowa była krótkotrwała (9 dni) i przyniosła mu dochód w kwocie 333,12 zł, którą przeznaczył na utrzymanie dziecka. Natomiast kwota do zwrotu wynosi 5891 zł. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, bowiem zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Otóż w żaden sposób nie można podzielić poglądu organów obu instancji, że niedopełnienie przez bezrobotnego obowiązku zawiadomienia o podjęciu innej pracy zarobkowej, przewidzianego w art. 74 ustawy o promocji stanowi świadome wprowadzenie w błąd powiatowego urzędu pracy w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 2 tej ustawy. Ponieważ organy swoje stanowisko w istocie opierają na jednostkowym wyroku, należy dopowiedzieć, że w określonym stanie faktycznym nie jest wykluczone, że zamiar wprowadzenia w błąd może być realizowany przez "przemilczenie istotnych dla sprawy okoliczności". Przykładowo może to polegać na tym, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego bezrobotny zatai określone fakty, albo będąc wzywany o określone dokumenty przedstawi je w sposób wybiórczy, także dla zatajenia jakiejś istotnej okoliczności. Wówczas rzeczywiście świadome wprowadzenie w błąd organu przyjęłoby taką postać przemilczenia czy zatajenia. Odbywałoby się to jednak w ramach określonego działania bezrobotnego, podejmowanego z jego własnej inicjatywy lub na skutek uruchomionej przez organ procedury. Tymczasem w przypadku samego niezawiadomienia o okolicznościach z art. 74 omawianej ustawy brak jest znamion takiej czynnej aktywności bezrobotnego, które można podciągnąć pod pojęcie wprowadzania w błąd. Skutki niedopełnienia owego obowiązku objęte są właśnie hipotezą art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji. Podjęcie pracy powoduje bowiem utratę statusu bezrobotnego, a w konsekwencji i ustanie prawa do pobierania świadczeń pieniężnych związanych z tym statusem. Ponieważ organ odwoławczy nie rozważał sprawy w aspekcie tego ostatnio wymienionego przepisu, Sąd się w tym względzie nie może merytorycznie wypowiedzieć, zwłaszcza że zawiera on jeszcze warunek należytego pouczenia bezrobotnego, który wymaga stosownej oceny tego organu, także pod kątem pouczenia odnoszącego się do świadczenia, które jest przedmiotem sprawy. Natomiast akta administracyjne nie zawierają materiału, w świetle którego można by ustalić, że skarżący przed wydaniem decyzji przyznającej mu stypendium podejmował jakieś działania wprowadzające w błąd urząd pracy, albo by organ prowadził jakieś postępowanie wyjaśniające, w toku którego ze strony skarżącego doszło do przemilczenia lub zatajenia kwalifikującego się jako świadome wprowadzenie w błąd. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy winien dokonać w tym względzie stosownych ustaleń, jak również ustaleń odnoszących się do przesłanek z art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji, a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie. O ile nie stwierdzi faktu nienależnie pobranego świadczenia, to umorzy postępowanie w trybie art. 138 § 1 pkt 2 kpa. W świetle powyższych wywodów należy uznać, że oprócz błędnej wykładni prawa materialnego, sprawa nie została należycie wyjaśniona z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa. Dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania zostały wyżej nakreślone.