IV SA/Gl 926/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Kandut, Sędzia WSA Adam Nita (spr.), Protokolant Specjalista Beata Mahlhofer, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2018 r. sprawy ze skargi I. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (zwane dalej Organem odwoławczym lub Organem II instancji) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta C. (zwanego dalej Organem I instancji) z [...]r., nr [...]. Mocą tego rozstrzygnięcia nieostatecznego uznano za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne kwotę [...]zł., uzyskaną przez I.J. (w dalszej części uzasadnienia określanej mianem Strony lub Skarżącej). Na wspomnianą wartość złoży się: zasiłek rodzinny, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Jednocześnie, Strona została zobowiązana do zwrotu wskazanych wcześniej świadczeń rodzinnych, wypłaconych jej za okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. Ostateczna decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Na mocy decyzji z [...] r., nr [...]przyznano Skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w okresie od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. na rzecz M.J. i K.J. Z kolei, w decyzji z [...]r., nr [...]Strona uzyskała dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości w której znajduje się szkoła na dziecko – M.J., na czas od 1 września 2016 r. do 31 października 2016 r. W orzeczeniach tych poinformowano Skarżącą o tym, że na mocy art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych zwrotowi podlegają nienależnie pobrane świadczenia rodzinne. Ponadto, we wspomnianych decyzjach Strona została pouczona o swoich powinnościach informacyjnych, wynikających z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnoszą się one m.in. do uzyskania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W dniu 13 października 2015 r. Skarżąca poinformowała Organ I instancji o utracie zatrudnienia przez jej męża i o uzyskaniu przez niego renty z ZUS. Z kolei, 22 września 2016 r. Burmistrz Miasta C. uzyskał wiadomość o podjęciu zatrudnienia przez Stronę. Rozpoczęło się ono 17 lipca 2015 r, przy czym Skarżąca nie poinformowała o tym Organu I instancji. W konsekwencji przedstawionych zdarzeń, Organ I instancji dokonał ponownej kalkulacji dochodów w rodzinie Strony. Pozwoliło mu to ustalić, że miesięczny dochód netto w przeliczeniu na osobę w rodzinie na okres zasiłkowy 2015/2016 wyniósł [...]zł. ( [...]zł. - dochód Strony z tytułu umowy o pracę od 1 sierpnia 2015 r., dochód w wysokości [...]zł. z tytułu renty męża Strony od 1 września 2015 r. oraz [...] zł. - stypendium szkolne uzyskane w 2014 r.) i przekroczył kwotę uprawniającą do przyznania świadczenia o [...]zł. Pismem z 15 maja 2017 r., Organ I instancji zawiadomił Skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie uznania i zobowiązania do zwrotu świadczeń rodzinnych nienależnie pobranych. W następstwie tego, Burmistrz Miasta C. wydał decyzję na mocy której przyjęto, że kwoty wypłacone Stronie w okresie 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi oraz zobowiązano Skarżącą do zwrotu tych wartości. Stało się tak, ponieważ w myśl art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi są zaś w szczególności świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Z orzeczeniem tym nie zgodziła się Skarżąca. W swoim odwołaniu zarzuciła ona nieostatecznej decyzji administracyjnej obrazę: 1) art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych – poprzez uznanie, że świadczenie pobrane w okresie od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. spełnia przesłanki świadczenia nienależnego, podczas gdy Strona nie została należycie pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – poprzez uznanie, że Skarżąca nie powiadomiła organu wypłacającego świadczenie rodzinne o uzyskaniu zatrudnienia, podczas gdy stosowne oświadczenie zostało złożone pracownikowi tego organu; 3) art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – poprzez orzeczenie w jednej decyzji o nienależności pobranego świadczenia i obowiązku jego zwrotu. Uzasadniając swoje stanowisko, Skarżąca wyartykułowała, że informowała organ wypłacający świadczenia zarówno uzyskaniu renty przez jej męża, jak i o zawarciu przez samą Stronę kolejnych umów o pracę (z 17 lipca 2015 r. oraz z 17 października 2015 r.). Jak podkreślono w odwołaniu, pomimo dopełnienia obowiązku informacyjnego, Skarżąca nie została jednak poinformowana o utracie świadczeń rodzinnych. Tym samym, nie została więc spełniona przesłanka w postaci świadomości nienależności pobranych świadczeń. W przekonaniu Strony, w braku szczególnej formy dla powiadamiania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych nawet ustne powiadomienie, które jednak nie spotkało się z właściwą reakcją pracownika organu, musi być uznane za skuteczne. Wreszcie, Skarżąca podkreśliła, że nie jest możliwe orzekanie w jednej decyzji administracyjnej zarówno o nienależności pobrania świadczenia, jak i o jego zwrocie. W jej ocenia rozstrzygnięcie o zwrocie świadczenia może zostać wydane dopiero po tym, jak walor ostateczności uzyska decyzja, w której uznaje się dane świadczenie za nienależnie pobrane. Z tych względów Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy nie podzielił zapatrywania Strony i utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W jego przekonaniu, w świetle art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do uznania świadczenia za nienależnie pobrane wymagane jest zaistnienia dwu przesłanek. Przede wszystkim, świadczenie musi być przyznane lub też wypłacone. Ponadto, podstawą przyznania bądź wypłaty świadczenia powinna być jedna ze wskazanych w nim okoliczności: fałszywe zeznania lub fałszywe dokumenty bądź "świadome wprowadzenie w błąd" przez osobę pobierającą świadczenia. Samorządowe Kolegium odwoławcze podkreśliło, że Strona poinformowała Organ I instancji tylko o zmianie sytuacji dochodowej męża tj. o utracie przez niego zatrudnienia i uzyskaniu uprawnień do renty. Natomiast świadomie wprowadziła ona w błąd Burmistrza Miasta, nie informując o podjęciu zatrudnienia z dniem 17 lipca 2015 r. To zaś miało wpływ na rozstrzygnięcie postępowania w sprawie świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2015/2016. Na koniec, nie znalazła aprobaty Organu odwoławczego również ostatnia teza sformułowana w odwołaniu – sugestia, że ostateczna decyzja jest wadliwa ponieważ obejmuje rozstrzygnięcie dotyczące zarówno uznania pobranych świadczeń za nienależne jak również zobowiązano w niej do zwrotu pobranej kwoty. Kolegium zauważyło że w świetle obecnie obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wydawana jest jedna decyzja administracyjna. Stwierdza się w niej, że świadczenia rodzinne zostały pobrane nienależnie, a jednocześnie orzeka się o ich zwrocie. W ocenie Organu II instancji, przemawia za tym treść art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu "należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna" oraz art. art. 30 ust. 5 tej samej ustawy w brzmieniu "decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat". Według Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z przepisów tych jasno wynika podstawa prawna do łączenia w jednym akcie administracyjnym rozstrzygnięcia o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń oraz o ich zwrocie. Ostateczne rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego zostało zakwestionowane przez Stronę. W swojej skardze do Sądu podniosła ona następujące zarzuty: 1) naruszenia art. 7 kpa - poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i błędne przyjęcie, że Skarżąca świadomie wprowadziła w błąd Organ I instancji, nie informując go o podjęciu zatrudnienia. Tymczasem, stosowne oświadczenie zostało złożone pracownikowi organu; 2) naruszenie art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych - poprzez jego błędną wykładnię, a tym samym przyjęcie, iż ustalenie świadczeń nienależnie pobranych i nakazanie obowiązku ich zwrotu powinno być prowadzone w jednym postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięte jednym orzeczeniem, podczas gdy interpretacja wskazanego przepisu nie może nastąpić w oderwaniu od regulacji zawartej w art. 30 ust. 1 wspomnianej ustawy. W konsekwencji, Skarżąca wystąpiła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Uzasadniając zaś swoje stanowisko, Strona raz jeszcze podniosła okoliczność ustnego informowania pracownika organu o podjęciu przez siebie pracy, a ponadto wskazała że w tej samej decyzji nie można uznawać świadczenia za nienależne i zobowiązywać do jego zwrotu. W przekonaniu Skarżącej, właściwą drogą postępowania w przedmiotowej sprawie jest uchylenie lub zmiana decyzji, mocą której przyznano świadczenie. Z kolei, Organ odwoławczy wystąpił o oddalenie skargi i podtrzymał całe swoje dotychczasowe stanowisko. W jego przekonaniu, Strona informowała wyłącznie o zmianie poziomu dochodów męża, nie dostarczyła natomiast wiadomości o podjęciu przez siebie pracy. Dodatkowo, powołując się na treść art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyartykułowało legalność działania przejawiającego się wydaniem jednej decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W przedmiotowej sprawie ujawniły się dwa zagadnienia sporne w relacjach pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego. Brak zgodności dotyczy bowiem sfery zaistniałego stanu faktycznego - tego, czy Skarżąca informowała Organ I instancji o zmianie sytuacji dochodowej jej rodziny, związanej z podjęciem przez siebie pracy. Z tą kwestią koresponduje zaś inne zagadnienie – to, czy w jednej decyzji administracyjnej można zarówno ustalać świadczenia nienależnie pobrane, jak i nakazywać ich zwrot. Nie ulega wątpliwości to, że w myśl art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. z 2017 r, poz. 1952), osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Jednocześnie, w art. 30 ust. 2 pkt 2 tego samego aktu prawnego, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się kwoty przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Okolicznością bezsporną jest to, że Strona uzyskała zatrudnienie od 17 lipca 2015 r., zaś świadczenia rodzinne przyznano jej w dwóch decyzjach: z [...] r. oraz z [...] r. Z kolei, 13 października 2015 r. poinformowała ona o utracie zatrudnienia przez jej męża oraz o uzyskaniu przez niego prawa do renty. W konsekwencji zatrudnienia podjętego przez Skarżącą, pomimo utraty pracy przez współmałżonka Strony poziom dochodu w przeliczeniu na członka rodziny osiągnął wysokość wykluczającą korzystanie ze świadczeń rodzinnych. Ponieważ jednak wydając swoje rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania świadczeń rodzinnych, organ nie miał świadomości wzrostu dochodu rodziny, przyznał Stronie stosowne kwoty. W tej sytuacji, przez wzgląd na treść art., 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, istotnym zagadnieniem stało się pytanie o to, czy Skarżąca świadomie wprowadziła Organ I instancji w błąd co do poziomu dochodu jej rodziny. Negując istnienie tej determinanty ukształtowania decyzji o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, kwot wypłaconych Skarżącej w okresie wskazanym w decyzji, Strona powoływała się na ustne poinformowanie organu administracyjnego o podjęciu przez siebie pracy oraz – co za tym idzie – o uzyskaniu dodatkowego dochodu. Nie wskazała ona jednak żadnych okoliczności, które co najmniej czyniłyby to zdarzenie prawdopodobnym (np. daty rozmowy, czy nazwiska pracownika organu, któremu przekazano informację). Z uwagi zaś na treść art. 72 Kodeksu postępowania administracyjnego, wiadomość o uzyskaniu przez Skarżącą zatrudnienia (i dochodu) zostałaby utrwalona w dokumentacji postępowania administracyjnego w postaci adnotacji (notatki służbowej). Brak tego dokumentu pozwala wątpić w prawdziwość zapewnień Skarżącej. Dzieje się tak również dlatego, że nie miała ona żadnych trudności z przekazaniem Organowi I instancji informacji o utracie zatrudnienia przez jej męża oraz o uzyskaniu przez niego renty. Kierując się zasadami doświadczenia życiowego należy więc przyjąć, iż wiadomość o podjęciu pracy przez Stronę nie została skierowana do organu. Trudno bowiem wyobrazić sobie, aby skwapliwie przyjmował on jedne zawiadomienia, a ignorował inne. Z tego względu, Sąd stoi na stanowisku, że Skarżąca nie przekazała informacji o podjęciu zatrudnienia i uzyskaniu dodatkowego dochodu. W konsekwencji, miało miejsce świadomie wprowadzenie Organ I instancji w błąd co do poziomu dochodu jej rodziny. Zaskarżona decyzja jest więc trafna i nie sposób mówić o naruszeniu w niej art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (zasady prawdy obiektywnej). Przechodząc do drugiego zagadnienia podniesionego w skardze – kwestii dopuszczalności orzekania w jednej decyzji administracyjnej zarówno w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych, jak i nakazywania w niej ich zwrotu, należy zauważyć, że także co do tego zagadnienia zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem. W ocenie Sądu, kwestią czysto techniczną jest to, czy w tym samym akcie administracyjnym rozstrzyga się tak o ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń, jak i nakazuje się ich zwrot. Fundamentalne znaczenie ma natomiast to, aby – jeśli spełnione są prawne przesłanki ku temu - organ administracyjny orzekł co do obydwu zasygnalizowanych zagadnień. W stanowisku tym utwierdza treść art. 30 ust. 3 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, trafnie wskazana w zaskarżonej decyzji ostatecznej. W przepisach tych ustawodawca, operując sformułowaniem w liczbie pojedynczej, jasno wskazuje na decyzję o rozbudowanej treści – w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Dlatego, z wszystkich zaprezentowanych wcześniej względów, Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 – ze zm.).