IV SA/Gl 929/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2011 r. sprawy ze skargi C. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] r., nr [...] określił C. G.należność do zwrotu w kwocie 7.687.35 zł wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie 889,08 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych J. G. i P. G. przyznanych w okresie od [...]r. do [...]r. W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...]r., nr [...]uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano na nowy dowód w sprawie, tj. na dołączone do odwołania kserokopie przekazów pocztowych alimentów płaconych przez dłużnika w okresie od [...]r. do [...]r. Zdaniem Kolegium dokumenty te mogą mieć istotne znaczenie dla ustalenia wysokości należności do zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...]r., nr [...] określił C. G. należność do zwrotu w kwocie 6.747,69 zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 1.131,69 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych J. G. i P. G. przyznanych w okresie od [...] r. do [...] r. Jako podstawę prawną decyzji Prezydent Miasta C. wymienił art. 104, art. 109 K.p.a. oraz art. 2 pkt 3, pkt 10, art. 12 ust. 2, art. 25, art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.). Organ wyjaśnił, że po wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione P. G. i J. G. organ orzekający wydał decyzję z dnia [...]r. orzekającą zwrot nienależnie pobranych świadczeń przez osoby uprawnione wynikający z jednoczesnego pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz alimentów bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego. Organ wskazał, że należność do zwrotu C. G. z tytułu świadczeń wypłaconych przez organ na rzecz osób uprawnionych została pomniejszona o kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione. W odwołaniu od decyzji z dnia [...]r. C.G., kwestionując nadal wysokość nałożonego na niego obowiązku podał, że kwota do zwrotu nie byłaby taka duża, gdyby o fakcie przyznania świadczeń z funduszu dowiedział się wcześniej. Podkreślił, iż dopiero pismem z dnia [...]r. został poinformowany o przyznanych świadczeniach po 500 zł w okresie od [...]. do [...]r. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...]r., nr [...]na mocy art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 104 § 1, art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przywołał regulację art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Ustęp 2 tego artykułu przewiduje, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium zaznaczyło, że już raz orzekało w sprawie, uchylając poprzednią decyzję i nakazując, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ wyjaśnił, czy faktycznie osoba uprawniona w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzymywała także alimenty i w jakiej wysokości, dlaczego nie zgłosiła tego faktu organowi pierwszej instancji. Dopiero wtedy można byłoby ustalić dłużnikowi alimentacyjnemu do zwrotu kwotę świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji zasadnie pomniejszył należność do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach C.G. powtórzył, iż o fakcie wypłaty osobom uprawnionym alimentów dowiedział się zbyt późno, co doprowadziło do powstania zadłużenia. Podkreślił, że od [...]r. systematycznie wpłacał do komornika alimenty w kwocie 550 zł miesięcznie. W dniu [...]. alimenty zostały podwyższone do kwoty 500 zł na każde dziecko. Skarżący podkreślił, że komornik nie poinformował go przez dwa lata o podwyższeniu kwoty alimentów do 500 zł na każde dziecko. Zdaniem C. G. organ nie ustosunkował się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. Podkreślił, że od [...]r. regularnie wpłaca po 500 zł na konto wierzycielki. Wskazał, że ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie zapłacić długu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. przytoczyło argumenty powołane w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji, działając zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustalił dłużnikowi C. G. do zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego wypłacone osobie uprawnionej w okresie od [...]r. do [...]r. wraz z odsetkami za zwłokę. Wyjaśniło sposób wyliczenia wysokości kwoty do zwrotu tłumacząc, iż jest ona wynikiem pomnożenia 500 zł razy dwie osoby razy dziesięć miesięcy, co razem daje 10.000 zł. Kwota ta została pomniejszona o wpłaty dokonane przez dłużnika a przekazane przez Komornika w wysokości 2.383,90 zł (5 wpłat po 476,78 zł). pomniejszone o odsetki za zwłokę w wysokości 71,25 zł, co daje razem kwotę 2.312,65 zł. Kwotę tę należy odjąć od świadczeń wypłaconych osobom upoważnionym, czyli 10.000 zł minus 2.312,65 zł, co wynosi 7.678,35 zł. W dalszej kolejności należność ta podlega zmniejszeniu o świadczenie nienależnie pobrane przez osoby upoważnione w wysokości 939,66 zł (decyzja organu z dnia [...]r., nr [...]). Zatem ostateczna kwota do zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wynosi 6.747,69 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności sąd dokonuje z urzędu nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. nie może się ostać, gdyż zarówno ta decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta C. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli legalności w niniejszym postępowaniu pozostawała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]r. zobowiązującą skarżącego C. G. do zwrotu kwoty 6.747,69 zł wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wystawienia decyzji w kwocie 1.131,69 zł oraz dalszymi odsetkami ustawowymi, z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych J. G. i P. G.. Należy zgodzić się z interpretacją art. 27 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., Nr 1 poz. 7 ze zm.) dokonaną przez organ i przyznać, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Stosownie zaś do art. 27 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W pierwszej kolejności Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za stosowne rozważyć, czy w postępowaniu o zwrot należności dłużnik może kwestionować istnienie obowiązku zwrotu lub wysokość tego obowiązku, jeżeli świadczenia zostały wypłacone na podstawie ostatecznej decyzji o ich przyznaniu z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Jest to bowiem kwestia istotna dla oceny legalności zaskarżonej decyzji, a literalna wykładnia art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów prowadzi do wniosku, iż dłużnik jest zobowiązany do zwrotu należności w wysokości świadczenia wypłaconego z funduszu alimentacyjnego na mocy wydanej decyzji. Rozwiązując ten problem Sąd podzielił w pełni pogląd zaprezentowany w wyroku WSA w Gliwicach ( wyrok z dnia 7 czerwca 2011r. sygn. akt IV SA/Gl 765/10 publ. CBOS). Uznano tam bowiem, że prokonstytucyjna wykładnia przepisu art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów( zwanej dalej "ustawą") znajdująca potwierdzenie w art. 2 Konstytucji RP nakazuje przyjąć, iż w ramach postępowania o zwrot należności dłużnik może wykazywać, że wierzycielowi wypłacono świadczenia z funduszu bezpodstawnie lub w zawyżonej wysokości. Nie jest on bowiem stroną postępowania o przyznanie świadczeń z funduszu, jak i w sprawie o zwrot przez wierzyciela nienależnie pobranego świadczenia. Zatem nie miał wpływu na zakres przyznanych i wypłaconych wierzycielowi świadczeń. Tym samym wystąpienie ewentualnych nieprawidłowości w tym zakresie i obarczenie dłużnika obowiązkiem zwrotu należności nie gwarantowałoby dłużnikowi w postępowaniu z jego udziałem jako strony ochrony należnych mu praw, które stanowią o zadekretowanym państwie prawa. Przyjmując zatem, jako punkt wyjścia powyżej zaprezentowany pogląd Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż organy administracji dopuściły się naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 kpa i art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez niewyjaśnienie podnoszonych przez skarżącego okoliczności dotyczących wpłat alimentów, w tym wpłat w okresie od [...]r. do [...]r. do Komornika kwot po 550 zł miesięcznie. Skarżący dołączył do odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...]., nr [...]kserokopie przekazów pocztowych alimentów do Komornika. Wpłaty dokonywane przez skarżącego nie zostały uwzględnione w zestawieniu tabelarycznym Komornika, obejmującym okres rozliczeniowy od 1 października 2008r. do 10 lipca 2009r. Tymczasem organy administracji nie odniosły się w żadnej mierze do udokumentowanych twierdzeń strony w powyższym zakresie. Trzeba wskazać, jako uchybienie procesowe, brak przedstawienia w uzasadnieniu wydanych decyzji ( organu I, jak i II instancji) toku rozumowania prowadzącego do wydanych rozstrzygnięć, a w szczególności brak wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy wysokością faktycznych wpłat dokonywanych przez skarżącego na rzecz podmiotów uprawnionych, a zestawieniem sporządzonym przez organ egzekucyjny Błędu tego nie może sanować argumentacja przedstawiona w odpowiedzi na skargę, która nie stanowi już dokumentu wydanego "w sprawie", a zezwala jedynie na polemikę ze stanowiskiem prezentowanym w skardze. skarżącego oraz wynikających z dokumentacji Komornika. Odnosząc się zarzutu zbyt późnego powiadomienia skarżącego o przyznaniu osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co miało, jego zdaniem doprowadzić do powstania zadłużenia należy stwierdzić, że odpis decyzji z dnia [...]r., nr [...]o przyznaniu świadczeń nie został doręczony skarżącemu, gdyż nie był on stroną postępowania. Organ prawidłowo poinformował skarżącego w piśmie z dnia [...]r., nr [...]o przyznaniu tych świadczeń oraz o treści art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nie mniej jednak fakt ten powinien zostać zauważony przy ocenie zasadności zarzutu skarżącego kierowanego względem wysokości nałożonego na niego obowiązku. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji powinny ustalić należności do zwrotu w odniesieniu do świadczeń wypłaconych każdej osobie uprawnionej z osobna. Nie jest dopuszczalne łączne określenie należności do zwrotu. Podkreślenia wymaga, że w sensie prawnym są to dwie oddzielne sprawy administracyjne o zwrot należności, które co prawda mogą być objęte jedną decyzją, ale tylko w sensie formalnym, z pozostawieniem ich rozdzielności w zakresie rozstrzygnięć. Wobec zarzutów i twierdzeń skarżącego popartych przedstawionymi dowodami, konieczne będzie ustalenie, czy i jakie alimenty skarżący przekazał każdej z osób uprawnionych poza postępowaniem egzekucyjnym oraz w postępowaniu egzekucyjnym i czy w świetle przepisów ustawy o pomocy miało to mieć wpływ na zakres świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla tych osób, a w konsekwencji na zakres obowiązku zwrotu należności przez skarżącego w trybie art. 27 ust. 1 tej ustawy. Konieczne jest zatem wyjaśnienie, jakie zobowiązania alimentacyjne ciążyły na skarżącym względem każdego wierzyciela i w jakim wymiarze zostały one zaspokojone dobrowolnymi wpłatami. Dopiero te ustalenia umożliwią ocenę, czy świadczenia z funduszu zostały prawidłowo przyznane i wypłacone, bo tylko takie podlegają zwrotowi na podstawie ostatnio wymienionego przepisu, interpretowanego zgodnie z wcześniejszymi wywodami. Należy przy tym pamiętać, że sposób zaliczania świadczeń na poczet różnych długów, m. in. kolejnych świadczeń okresowych takich jak alimenty, reguluje art. 451 Kodeksu cywilnego. Według tego przepisu należy zatem ustalić, na poczet którego długu skarżący dokonał owych dobrowolnych wpłat (por. cytowany wyżej wyrok WSA w Gliwicach w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 765/10). Rozpoznający niniejszą skargę Sąd reprezentuje pogląd, iż nie jest możliwe obciążanie dłużnika, w ramach jego obowiązku ustalonego na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy, należnościami wynikającymi z nieprawidłowo ustalonych i wypłaconych świadczeń na podstawie decyzji wydanej w postępowaniu z wniosku osoby uprawnionej do alimentów z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik bowiem powinien regularnie wypełniać obowiązek alimentacyjny w wysokości ustalonych na rzecz osób uprawnionych świadczeń miesięcznych, a w przypadku niewywiązywania się z tego obowiązku słusznym jest obciążenie go odsetkami za zwłokę oraz kosztami związanymi z dochodzeniem tego obowiązku na drodze egzekucyjnej. Również słusznym jest obciążenie dłużnika wydatkami poniesionymi z budżetu państwa w przypadku subsydiarnego wypełnienia tego obowiązku z funduszu alimentacyjnego. Jeżeli jednak dłużnik dobrowolnie wypełnia nałożony na niego obowiązek alimentacyjny, a z tytułu nieprawidłowości proceduralnych dochodzi do równoległych wypłat na rzecz osób uprawnionych, to nakazywanie dłużnikowi zwrotu takich wydatków, nadto z odsetkami za zwłokę, pozostawałoby w sprzeczności z zasadami demokratycznego i praworządnego państwa, umiejscowionymi w art. 2 Konstytucji RP. Mając na względzie dostrzeżone uchybienia, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit.c P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a.