IV SA/Gl 933/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2015 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję. Zawiadomieniem z dnia 24 kwietnia 2014 r. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. poinformował J. G. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych przez niego świadczeń rodzinnych, przyznanych za okres od 1 kwietnia 2007 r. do 30 kwietnia 2010 r. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 30 ust. 1, 8 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 114), działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., zobowiązał J. G. do zwrotu kwoty 3.216,30-zł., stanowiącej ustawowe odsetki naliczone od kwoty głównej nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w terminie 14 dni, od kiedy rozstrzygnięcie stanie się ostateczne oraz umorzył postępowania w zakresie zwrotu kwoty głównej w wysokości 5 661,00-zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że ustalona decyzją kwota do zwrotu, to odsetki od nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 5.661,00-zł. ustalonego ostateczną decyzją z dnia [...] Nr [...] natomiast z uwagi na to, że strona w dniu 2.04.2014 r. dokonała spłaty całości kwoty głównej postępowanie w sprawie zwrotu tej kwoty stało się bezprzedmiotowe. Od powyższej decyzji odwołał się J. G., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie jego matki M. G. Zdaniem pełnomocnika, rozstrzygnięcie w sprawie zwrotu odsetek ustawowych od kwoty głównej nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych stało się bezprzedmiotowe, ponieważ przywołana decyzja organu I instancji z dnia [...] na podstawie której uznano, iż kwota wypłaconych na rzecz J. G. świadczeń rodzinnych, w okresie od 1 kwietnia 2007 r. do 30 kwietnia 2010 r., z tytułu przyznanego mu w dniu 16 marca 2012 r. zasiłku pielęgnacyjnego, w łącznej wysokości 5.661,00-zł. jest kwotą świadczeń nienależnie pobranych nie jest prawomocna z uwagi na jej zaskarżenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 24 września 2013 r. uchylił wszystkie dotychczasowe decyzje wydane w sprawie, poza jedną wydaną w dniu 22 listopada 2010 r. Zatem żądanie odsetek staje się bezprzedmiotowe, gdyż nie została rozstrzygnięta kwestia zwrotu kwoty głównej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr [...] po zapoznaniu się z treścią odwołania, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał się na treść art. 30 ust. 1, 8 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że decyzja z dnia [...] Nr [...] stała się ostateczna z dniem jej doręczenia stronie. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie wstrzymał wykonania decyzji organu odwoławczego, zatem organ pierwszej instancji mógł wszcząć postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, w tym również odsetek. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik J. G. w osobie jego matki – M. G., domagał się uchylenia niekorzystnej dla niego decyzji. Zarzucił błędne uznanie, że już rozstrzygnięta została sprawa kwoty głównej do zwrotu. W efekcie takiego stanu rzeczy dokonano błędnej interpretacji przepisów prawa materialnego poprzez nie ustalenie znaczenia pojęcia świadczenia nienależnie pobranego. Zdaniem pełnomocnika, zaistniała w niniejszej sprawie sytuacja, stanowi efekt nierzetelnego działania organów obu instancji orzekających. Szeroko opisał działania podjęte przez organ pierwszej instancji po złożeniu wniosku z dnia 23 sierpnia 2005 r. o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Zaznaczył, że ten zasiłek bezterminowo przyznano na podstawie decyzji z dnia [...] i z dnia [...]. Na skutek podjętych w miesiącu maju 2010 r. działań zarówno organ pierwszej instancji i dalej organ odwoławczy wydawał błędne decyzje, które wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 września 2013 r. i z dnia 18 lutego 2014 r. zostały uchylone W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z póżn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."), następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad przeprowadzonego postępowania. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem ocenia legalność decyzji również z urzędu. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Podstawę wydania w przedmiotowej sprawie zaskarżonej decyzji było uznanie przez organ pierwszej instancji, że kwoty wypłacone skarżącemu w okresie od kwietnia 2007 r. do kwietnia 2010 r. w wysokości 5.661,00 zł. były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 114). Tym samym decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji zobowiązał skarżącego do zwrotu kwoty 3.216,30-zł., stanowiącej ustawowe odsetki naliczone od powyższej kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (5 661,00-zł.) oraz umorzył postępowania w zakresie zwrotu kwoty głównej jako bezprzedmiotowe, bowiem kwota ta w dniu 2.04.2014 r. została w całości spłacona przez skarżącego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że ustalona decyzją kwota do zwrotu, to odsetki od nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 5.661,00-zł. ustalonego ostateczną decyzją z dnia [...] Nr [...]. Bezspornie decyzja o zwrocie odsetek naliczonych i ustalonych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty jest prostą konsekwencją decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Na podstawie decyzji z dnia [...] Prezydent Miasta S. stwierdził, że kwoty wypłacone skarżącemu w okresie od kwietnia 2007 r. do kwietnia 2010 r. w wysokości 5 661,- zł. były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi, a organ odwoławczy decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] organ odwoławczy wskazał, że decyzja z dnia [...] Nr [...] przyznająca skarżącemu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego bezterminowo oraz decyzja ją zmieniająca - z dnia [...] Nr[...], zostały wyeliminowane z obrotu prawnego na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] oraz nr [...]. Podniósł, że podstawą wyeliminowania z obrotu w/w decyzji było rażące naruszenie prawa przez organ I instancji poprzez przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego bezterminowo podczas gdy orzeczono, że skarżący jest okresowo niezdolny do pracy i korzysta z renty socjalnej do dnia 31 marca 2007 r. Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Dodał, że według art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Zdaniem organów orzekających organ pierwszej instancji, w decyzji z dnia [...] uznał, iż kwoty wypłacone skarżącemu w okresie od kwietnia 2007 r. do kwietnia 2010 r. w wysokości 5 661,00 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. Analiza rozpatrywanej obecnie sprawy skarżącego wskazuje, że z obrotu prawnego wyeliminowana została zarówno decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] uznająca wypłacone skarżącemu w okresie od kwietnia 2007 r. do kwietnia 2010 r. świadczenia w wysokości 5.661,00 zł. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, jak też utrzymująca ją w mocy decyzja organu odwoławczego z dnia [...] Stało się to na mocy prawomocnego wyroku tut. Sądu z dnia 26 marca 2015 r. o sygn. akt IV SA/Gl 508/14 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA). W uzasadnieniu tego wyroku Sąd powołał się na treść art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, iż: "za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.". Cytowany przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych został dodany przez art. 1 pkt 16 lit. a) ustawy z dnia 17 października 2008 r. zmieniającej niniejszą ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 2 stycznia 2009 r. Przepisy ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych, nie zawierał jednak regulacji dotyczących możliwości stosowania z mocą wsteczną, znowelizowanych tą ustawą przepisów. Według art. 4 tej ustawy - weszła ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia (tj. z dniem 2 stycznia 2009 r.), z zastrzeżeniem wskazanych w tym przepisie wyjątków, dotyczących wejścia w życie poszczególnych przepisów - z dniem 1 stycznia 2009 r. oraz z dniem 1 listopada 2009 r. W związku z tym, art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych - dodany przez art. 1 pkt 16 lit. a) wyżej cytowanej ustawy zmieniającej - zaczął obowiązywać z dniem 2 stycznia 2009 r. i nie została przewidziana możliwość stosowania tego przepisu z mocą wsteczną. Wobec tego, do ocen prawnych dotyczących okresów poprzedzających datę 2 stycznia 2009 r., nie może mieć zastosowania przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednak w przedmiotowej sprawie, organ zastosował powyższy przepis, do zakwalifikowania jako nienależnie pobrane świadczenie - zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego skarżącemu za okres od kwietnia 2007 r. i nie wskazał podstaw prawnych, które w jego ocenie umożliwiają wsteczne zastosowanie tego przepisu. Stwierdzone uchybienie stanowiło istotne naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., dotyczyło bowiem podstaw rozstrzygnięcia i musiało skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego zarówno decyzji organu odwoławczego, jak również decyzji organu pierwszej instancji. W tym miejscu zaznaczyć przyjdzie, że skład orzekający w pełni akceptuje i podziela stanowisko wyrażone powyżej w wyroku tut. Sądu z dnia 26 marca 2015 r. o sygn. akt IV SA/Gl 508/14. Przytoczone orzeczenie zapadło w tożsamym, co w przedmiotowej sprawie, stanie prawnym i faktycznym, toteż wywody i argumentację w nim zawartą skład orzekający w niniejszym postępowaniu przyjmuje za własną. Przypomnieć należy ponownie, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie jest ustalenie czy zasiłek pielęgnacyjny pobierany przez skarżącego jest świadczeniem nienależnie pobranym, ale jedynie sprawa wyliczenia odsetek od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku pielęgnacyjnego. Legalność zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji oceniać należy wyłącznie w aspekcie art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na mocy tego przepisu osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Tylko prawomocne ustalenie, że skarżący pobrał nienależnie świadczenie rodzinne daje organowi podstawę do orzekania o obowiązku zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami. Zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne przyjęcie, że w sprawie zachodzą przesłanki nienależnie pobranych świadczeń jest zatem zarzutem trafnym. Mając na uwadze powyższe przyjdzie zaznaczyć, że zaskarżona decyzja odnosi się również do powyższego stanu prawnego, opierając się na założeniu, że wypłacone w wymienionym okresie skarżącemu świadczenia rodzinne w postaci zasiłku pielęgnacyjnego są świadczeniami nienależnymi i w związku istnieje podstawa do żądania zwrotu odsetek od należności głównej. Tymczasem wobec wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] i organu odwoławczego z dnia [...] brak było podstawy do żądania zwrotu odsetek od nieustalonej kwoty należności głównej. Sam fakt jej uiszczenia przez skarżącego nie decyduje o tym, że świadczenia to jest nienależnie pobrane, na co wskazuje uzasadnienie wyroku tut. Sądu z dnia 26 marca 2015 r. o sygn. akt IV SA/Gl 508/14. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ odwoławczy podejmie stosowne rozstrzygnięcie z uwzględnieniem wskazań zawartych w wydanych przez tut. Sąd uzasadnieniach wyroków, zwłaszcza konsekwencji wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o uznaniu należności głównej za nienależną. W tym stanie rzeczy, należało uznać zasadność zarzutów skargi, a to z uwagi na istotne naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. i orzec, jak w sentencji.