IV SA/Gl 938/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2009 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta G., przyznał D. B. świadczenie, tj. zasiłek okresowy od dnia 01 maja 2008 r. do dnia 30 czerwca 2008 r. w wysokości 43,45 zł miesięcznie. Decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że świadczenie przyznano gdyż dochód strony oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, ze względu na brak możliwości zatrudnienia. Organ wskazał, że dochodem strony w miesiącu kwietniu 2008 r. był dodatek mieszkaniowy w wysokości 133,55 zł oraz pożyczka w kwocie 300,00 zł, a w miesiącu maju 2008 r. dodatek mieszkaniowy w wysokości 138,46 zł oraz pożyczka w kwocie 300,00 zł. Organ stwierdził, że do dochodu strony wliczono pożyczkę ponieważ nie była ona zaciągnięta jednorazowo, lecz zgodnie z ,oświadczeniem strony była ona wypłacana co miesiąc począwszy od miesiąca marca 2008 r.. Świadczenie przyznano do miesiąca czerwca 2008 r., gdyż do 30 czerwca 2008 r. był zawarty ze stroną kontrakt socjalny. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że kwoty zasiłku są rażąco niższe od otrzymywanych poprzednio, tj. po około 350,00 zł miesięcznie. Stwierdził, że jako uzasadnienie obniżenia kwoty zasiłku okresowego organ pierwszej instancji podaje fakt zaciągnięcia przez niego pożyczki w kwocie 300,00 zł w miesiącu kwietniu i maju 2008 r., które uznał za jej dochód pomimo, iż wcześniej zaciągane przez niego pożyczki na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych nie były traktowane jako dochód. Wskazał, że ustawa o pomocy społecznej nie traktuje zaciągniętych pożyczek jako dochodu. Skarżący podnosił, że dopiero od miesiąca grudnia 2007 r. organ zaczął traktować zaciągane pożyczki jako jej dochód o czym przez kilka miesięcy nie był przez organ informowany. Przemilczanie przez organ tak istotnych kwestii, zdaniem skarżącego jest sprzeczne zarówno z art. 8 i art. 9 K.p.a. oraz z art. 119 ustawy o pomocy społecznej. Stwierdził również, że organ przemilczał w jakich okolicznościach zaciągał pożyczki oraz ich przeznaczenie, co koliduje z zasadą prawdy obiektywnej. Skarżący wskazał, że postępowanie organu pierwszej instancji w miesiącu kwietniu i w maju 2008 r. było prowadzone wyjątkowo opieszale i gdyby organ wypłacił należne świadczenie w ustawowym terminie na pewno nie zaciągałby pożyczek. Skarżący zarzucił organowi pierwszej instancji, że nie wyjaśnił charakteru zaciągniętych pożyczek, bowiem ich przedmiotem były zarówno środki pieniężne (w mniejszości) jak i towar -żywność, środki czystości (w większości). Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (test jedno Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856, ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał ,że w dniu [...] r. D. B. wniósł o pomoc w formie zasiłku okresowego od miesiąca maja 2008 r.. Wskazano, że wywiad środowiskowy został przeprowadzony w dniu [...] r. i z jego ustaleń wynika, że D. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowej, jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Według zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] r. od [...] r. do nadal leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego. W trakcie wywiadu skarżący złożył oświadczenie, że w miesiącu maju 2008 r. utrzymywał się z pożyczki w kwocie 300 zł oraz, że ma przyznany dodatek mieszkaniowy. Z dokonanej z udziałem skarżącego analizy budżetu domowego wynika, że jego dochód w miesiącu maju 2008 r. wynosił 438,46 zł, natomiast wydatki 302,83 zł.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło, że postępowanie organu pierwszej instancji było prawidłowe, a zaskarżona decyzja zasługuje na utrzymanie w mocy. Zgodnie bowiem z definicją dochodu zawartą wart. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. W świetle powyższej definicji przyjąć należało, że dochodem jest również pożyczka, jeśli nie miała charakteru jednorazowego lecz była zaciągana w kilku następujących po sobie miesiącach. W oświadczeniu z dnia [...] r. skarżący wykazał w miesiącu marcu i kwietniu 2008 r. jako dochód zaciągniętą pożyczkę w wysokości 300 zł w każdym miesiącu. W trakcie wywiadu również podał, że w miesiącu maju 2008 r. utrzymywał się z pożyczki w kwocie 300 zł. W oświadczeniach tych skarżący nie wskazywał, że większa część tych pożyczek była "zaciągana w towarze". Z akt sprawy wynikało, że w miesiącu poprzedzającym zgłoszenie wniosku, czyli w kwietniu 2008 r. na dochód strony składała się pożyczka -300,00 zł i dodatek mieszkaniowy -133,55 zł i łącznie dochód wynosił 433,55 zł, a w miesiącu maju 2008 r.: pożyczka w kwocie 300,00 zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie 138,46 zł zatem łącznie dochód wynosił 438,46 zł. Różnica między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (477 zł) a dochodem skarżącego w kwietniu 2008 r. (433,55 zł) wynosiła 43,45 zł.. Kolegium w swojej decyzji wskazało, iż udzielanie stronie pożyczki nie mogło nastąpić w większości w formie rzeczowej skoro wydatki wynikające z analizy budżetu wynosiły 302,83 zł. Kolegium wskazało też, że skarżący nie podaje organowi istotnych informacji, niezbędnych do rzetelnego ustalenia stanu faktycznego. Odmowa ujawnienia osób, które go wspomagają uniemożliwia organowi zweryfikowanie oświadczeń skarżącego czy osoby te wspomagają skarżącego finansowo, czy udzielają mu pożyczek i w jakiej wysokości oraz co jest ich przedmiotem. Wskazało także, że takie zachowanie skarżącego oznacza brak współdziałania w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej, co stanowi naruszenie postanowień wynikających z art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast co do zarzutu opieszałego postępowania organu pierwszej instancji Kolegium stwierdziło, że powodem tego było uniemożliwienie przez okres 6-ciu miesięcy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D. B. wskazując na przedmiot skargi stwierdził, że Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania mu zasiłku okresowego na miesiąc maj i czerwiec 2008 r. Zarzucił organowi odwoławczemu, że prowadząc postępowanie i wydając decyzje nie uwzględnił szeregu faktów i okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy m.in. brak należytego ustosunkowania się do podnoszonej kwestii wprowadzenia skarżącego w błąd co do obowiązujących przepisów "wewnętrznych" organu pierwszej instancji, nieinformowanie skarżącego przez szereg miesięcy o zmianie przepisów "wewnętrznych". Skarżący stwierdził, że postawa organu pierwszej instancji jest w rażącej sprzeczności z szeregiem fundamentalnych zasad procedury administracyjnej, m.in. zasadą pogłębiania zaufania, udzielania informacji, praworządności itd., co uzasadnia konieczność uchylenia w całości decyzji organu pierwszej instancji, jak też organu odwoławczego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotowa skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając w tych granicach legalność zaskarżonego orzeczenia nie sposób dostrzec naruszenia przepisów prawa, nie sposób też było podzielić zarzutów skargi. Wydając zaskarżone orzeczenie organ działał zgodnie z przepisami procedury administracyjnej. W szczególności wyjaśnił sprawę w stopniu umożliwiającym jej rozstrzygnięcie. Dokonał poprawnych ustaleń stanu faktycznego, poczynił prawidłowe rozważania faktyczne i prawne, trafnie rozstrzygając występujące w sprawie zagadnienie, a swe stanowisko przekonująco umotywował. Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie pozostawia też wątpliwości co do jego zgodności z powołanymi przepisami prawa. Po pierwsze wskazać przyjdzie, że w dniu wydawania decyzji przez organ I instancji jak i organ odwoławczy obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728). Art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawierający konstytucyjną zasadę pomocniczości , stanowi iż, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 7 tej ustawy pomocy tej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Na mocy natomiast art. 8 ust. 1 omawianej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40,41, 78 i 91, przysługuje: - osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", - osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", - rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją mającą za zadanie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że D. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Skarżący twierdził, że nasiliły się u niego problemy kardiologiczne i leczy się u lekarza ogólnego. W trakcie wywiadu złożył oświadczenie, że w miesiącu maju utrzymywał się z pożyczki w kwocie 300 zł. Oświadczył też, że przyznano mu dodatek mieszkaniowy. W aktach sprawy znajdują się zaświadczenia z PUP w G.z dnia [...] r. i [...] r. stwierdzające, że D. B.jest zarejestrowany od dnia [...] r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W aktach sprawy jest też zaświadczenie z dnia [...] r. wydane na prośbę strony przez lekarza psychologa klinicznego oraz lekarza medycyny stwierdzające, że pacjent leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego od [...] r. do nadal. Pracownik socjalny z udziałem strony dokonał analizy budżetu strony za miesiąc maj 2008 r., w której wykazano dochód w kwocie 438,46 zł oraz następujące wydatki: czynsz -138,46 zł (dodatek mieszkaniowy), energia elektryczna -49,27 zł, telefon -20,00 zł, środki czystości -47,80 zł, usługi fryzjerskie -10,00 :zł, usługi pralnicze -20,00 zł, koszty ksero -3,20 zł, zakup prasy -4,50 zł oraz zakup biletów - 9,60 zł. Razem wydatki wynosiły 302,83 zł. Z wywiadu wynika też, że na podstawie ostatnich decyzji strona miała przyznany zasiłek okresowy od miesiąca grudnia 2007 r. do miesiąca lutego 2008 r. po 343,45 zł oraz zasiłek celowy na żywność od miesiąca grudnia 2007 r. do miesiąca lutego 2008 r łącznie w kwocie 364 zł. W myśl art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728) zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej -do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (art. 38 ust. 2 pkt l tej ustawy). Według art. 8 ust. 3 powoływanej wyżej ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Do dochodu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Stąd też w świetle naprowadzonej definicji dochodu, dochodem jest także pożyczka jeśli nie miała ona charakteru jednorazowego, lecz była zaciągana w kilku następujących po sobie miesiącach. Z oświadczenia strony z dnia [...] r. na okoliczność przedstawienia dochodów i wydatków w okresie od miesiąca grudnia 2007 r. do miesiąca kwietnia 2008 r. strona wykazuje w miesiącu marcu i kwietniu 2008 r. jako dochód zaciągniętą pożyczkę w wysokości 300,00 zł w każdym miesiącu, w oświadczeniu z dnia [...] r. złożonym w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczyła, że w miesiącu maju utrzymywała się z pożyczki w kwocie 300 zł. Przy czym w oświadczeniach tych strona nie podawała, że większość tych pożyczek była zaciągnięta w towarze. Stąd tez uprawnione twierdzenie, iż organ prawidłowo ustalił wysokość dochodu strony i w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, czyli w miesiącu kwietniu 2008 r. wynosił on łącznie 433.55 zł (300,00 zł pożyczka + 133,55 zł dodatek mieszkaniowy), a w miesiącu maju 438.46 zł (300,00 zł pożyczka + 138,46 zł dodatek mieszkaniowy) Różnica między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (477,00 zł) a dochodem strony (433,55 zł) wynosi 43,45zł. Jest to maksymalna kwota zasiłku okresowego, jaką organ mógł stronie przyznać i w takiej wysokości został on stronie przyznany. Co do zarzutu strony, iż organ nie rozeznał, co było przedmiotem pożyczek, gdy w rzeczywistości ich przedmiotem były w mniejszości środki pieniężne, a w większości towar -żywność środki, czystości, przyjdzie zauważyć, że z analizy wydatków poniesionych przez stronę w miesiącu maju 2008 r. na opłaty, zakupy i usługi,. którą strona podpisała wynika, że wynosiły one 302,83 zł. – co przeczy twierdzeniom skarżącego w tej mierze. Trafna była także uwaga organu odwoławczego, iż skarżący nie podaje organowi pierwszej instancji istotnych informacji, niezbędnych do rzetelnego ustalenia stanu faktycznego. Odmawiając ujawnienia osób, które ją wspomagają, w konsekwencji uniemożliwia organowi zweryfikowanie oświadczeń strony, czy osoby te wspomagają stronę finansowo czy też udzielają jej pożyczek i w jakiej wysokości oraz co jest ich przedmiotem. Takie zaś zachowanie strony skarżącej oznacza brak współdziałania w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej, co stanowi naruszenie postanowień wynikających z treści art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Nie sposób przy tym nie zauważyć, iż w tym samym okresie innymi decyzjami organ pierwszej instancji przyznał stronie skarżącej świadczenia w formie zasiłków celowych na zaspokojenie potrzeb zgłoszonych we wniosku o pomoc z dnia [...] r. oraz świadczenia pieniężne na zakup żywności. Organ odwoławczy rozpatrując niniejszą sprawę nie dopuścił się naruszenia przepisów zarówno postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż prawidłowo ocenił zaistniały stan faktyczny, jak i przy jego ocenie, nie naruszył przepisów prawa, które miały zastosowanie w sprawie. Zatem zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych. Mając powyżej naprowadzone wywody na uwadze pomimo subiektywnych odczuć strony skarżącej Sąd Administracyjny uznał , że organ odwoławczy nie miał podstaw do zmiany lub uchylenia orzeczenia I instancji . W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa, brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a co za tym idzie podlegała ona oddaleniu, zgodnie z treścią art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).