IV SA/Gl 938/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi S.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych (słownie: [...] złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta C. uznał, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony S.P. za okres od 1 października 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. oraz za okres od 1 września 2006 r. do 31 października 2011 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. W uzasadnieniu organ wskazał, że S. P. od 1 października 1999 r. jest uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego, a zatem w tym samym okresie pobierał dwa świadczenia; dodatek pielęgnacyjny i zasiłek pielęgnacyjny. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w K., po rozpatrzeniu odwołania S. P. decyzją z dnia [...]r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Następnie wskazał, że decyzją z dnia [...]r. przyznano skarżącemu świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2005 r. w kwocie 144 zł. miesięcznie, zaś decyzją z dnia [...] r. zmieniono powyższą decyzję w zakresie wysokości przyznanego bezterminowo zasiłku pielęgnacyjnego z kwoty 144 zł. na kwotę 153 zł od dnia 1 września 2006 r. - bezterminowo. W dniu 5 grudnia 2011 r. organ I instancji uzyskał z ZUS-u w C. informację, że S. P. pobiera z ZUS-u emeryturę i od 1 października 1999 r. jest uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji. W związku z tym, postanowieniem z dnia [...] r. organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie, uchylił wyżej wymienione decyzje i odmówił S. P. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2005 r. Organ odwoławczy stwierdził, że z uwagi na to, iż od dnia 1 października 1999 r. skarżący jest uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego, już w dacie wydania decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, tj. w dniu [...] r., nie spełniał przesłanek ustawowych do otrzymania tego świadczenia. W związku z tym stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż zasiłek pielęgnacyjny został przyznany na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i skarżącemu odmówiono prawa do tego świadczenia. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach S. P. zarzucił naruszenie przy wydaniu decyzji przepisów postępowania, tj. art. 7 w związku z art. 10 k.p.a., art. 8 w związku z art. 9 k,p.a. oraz naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 30 ust. 2 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez stwierdzenie, iż brak świadomości niezgodnego z prawem pobierania zasiłku pielęgnacyjnego nie podlega badaniu w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i świadczeniobiorcy odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W uzasadnieniu skargi wskazał, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie faktów oraz dowodów przedstawianych przez niego. Ponadto zarzucił, że uzasadnienie decyzji nie czyni zadość wymaganiom określonym w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., gdyż organ odwoławczy oparł się wyłącznie na argumentacji i okolicznościach faktycznych wskazanych przez organ I instancji. Nie zostały natomiast wskazane okoliczności, które doprowadziły do jednoczesnego pobierania przez skarżącego dodatku i zasiłku pielęgnacyjnego. Jak również nie wykazano, aby skarżący dążył do pobierania nienależnego mu świadczenia. Organy administracji poddały analizie jedynie element obiektywny definicji świadczenia nienależnie pobranego. Skarżący zarzucił, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpił element subiektywny, gdyż nie miał świadomości, iż to świadczenie mu nie przysługuje, a był przekonany, że jeśli odpowiednie organy przyznały mu zasiłek, to jego działanie było zgodne z prawem. Podniósł, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia powinien obciążać tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należało. Podkreślił, że świadomość bezprawnego działania jest decydującym czynnikiem wpływającym na powstanie obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Natomiast organy nie dopełniły obowiązku zbadania wystąpienia przesłanki świadomości skarżącego w powyższym zakresie. Ponadto nie został spełniony przez organy administracji publicznej obowiązek odpowiedniego pouczenia świadczeniobiorcy. W tym zakresie skarżący podniósł, że brak prawidłowego pouczenia powoduje, iż świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot. Ponadto zarzucił, że organy nie uwzględniły jego sytuacji życiowej i materialnej oraz jego wieku i stanu zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego wnosił i wywodził jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze. zm. ), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Podstawę wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, stanowiło stwierdzenie przez organ, że kwoty zasiłku pielęgnacyjnego wypłacone skarżącemu w okresie od 1 października 2005 r. do 31 października 2011 r. były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114). Według zaś art. 30 ust. 2 pkt 4 tej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Z akt administracyjnych wynika, że decyzją z dnia [...]r., organ I instancji, w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego, uchylił decyzję organu I instancji z dnia [...]r. przyznającą skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 października 2005 r. oraz decyzję z dnia [...]r. w sprawie zmiany wysokości zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 września 2006 r. i odmówił prawa do wymienionego świadczenia od dnia 1 października 2005 r. W związku z powyższym, organ odwoławczy uznał, że decyzja wydana w niniejszej sprawie przez organ I instancji, jest zgodna z prawem, gdyż pobrany przez skarżącego zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 października 2005 r. do 31 października 2011 r. stanowił nienależnie pobrane świadczenie rodzinne. W powyższym zakresie, podkreślenia zatem wymagało, że wskazany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia, art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, został dodany przez art. 1 pkt 16 lit. a) ustawy z dnia 17 października 2008 r. (Dz.U. z 2008 r. Nr 223, poz. 1456) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 2 stycznia 2009 r. Przepisy ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych, nie zawierają regulacji dotyczących możliwości stosowania z mocą wsteczną, znowelizowanych przez nią przepisów. Według art. 4 tej ustawy – weszła ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia (tj. z dniem 2 stycznia 2009 r.), z zastrzeżeniem wskazanych w tym przepisie wyjątków. W związku z tym, art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych – dodany przez art. 1 pkt 16 lit. a) wyżej cytowanej ustawy zmieniającej – zaczął obowiązywać z dniem 2 stycznia 2009 r. i nie została przewidziana możliwość stosowania tego przepisu z mocą wsteczną. Wobec tego, do ocen prawnych dotyczących okresów poprzedzających datę 2 stycznia 2009 r., przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie może mieć zastosowania. Natomiast w przedmiotowej sprawie, organ zastosował powyższy przepis, do zakwalifikowania jako nienależnie pobrane świadczenie – zasiłku pielęgnacyjnego za cały okres od 1 października 2005 r. do 31 października 2011 r., a więc z mocą wsteczną. Powyższe uchybienia organu, stanowiło istotne naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że dotyczyło podstaw rozstrzygnięcia. Wobec tego, należało orzec jak w sentencji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a., Sąd orzekł o obowiązku zwrotu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, na które składały się koszty zastępstwa prawnego, ustalone według stawki opłat określonej w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), powiększonej o opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.