IV SA/Gl 943/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik (spr.) Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2015 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Rektora Akademii im. [...] w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Rektora Akademii im. [...] w C. kwotę 200 zł ( słownie: dwieście złotych) zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Rektor Akademii im. [...] w C. odmówił P.T. przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 200a i art. 201 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 572 ze zm.), w związku z § 14 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 grudnia 2013r. w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich (Dz.U.z 2013r. poz. 1581). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił stan prawny wskazując, że po myśli art. 200a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, o której mowa w art. 94b ust. 1 pkt 5 ustawy przysługuje doktorantom wyróżniającym się w pracy naukowej i dydaktycznej. Tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego określa regulamin określony przez rektora po uzyskaniu opinii właściwego organu samorządu doktorantów, z uwzględnieniem zasady, że uprawnienie do otrzymywania tego stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich. Doktorantowi znajdującemu się w grupie liczącej nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów, któremu nie przyznano stypendium doktoranckiego, mogą zostać przyznane środki finansowe w wysokości kwoty zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Kwota zwiększenia stypendium staje się stypendium doktoranckim. Przywołano także treść § 14 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich, zgodnie z którym doktorant odbywający studia doktoranckie w uczelni może złożyć wniosek o przyznanie zwiększenia stypendium, a zwiększenie stypendium przyznaje rektor uczelni, po zaopiniowaniu przez komisję wniosku o przyznanie zwiększenia stypendium. Zwiększenie stypendium może być przyznane: 1) na pierwszym roku studiów doktoranckich - doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w nauce w trakcie studiów drugiego stopnia albo jednolitych studiów magisterskich lub w postępowaniu rekrutacyjnym; 2) na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich - doktorantowi, który wyróżniał się osiągnięciami w pracy dydaktycznej lub badawczej albo osiągnięciami artystycznymi w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zwiększenia stypendium. Minimalna wysokość kwoty zwiększenia stypendium wynosi 800 zł. Organ wskazał, że postanowienia § 14 rozporządzenia przeniesione zostały do § 3 i § 4 Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinasowanie zadań projakościowych doktorantów Akademii im. [...] w C. stanowiącego załącznik nr 1 do Zarządzenia nr [...] Rektora Akademii im. [...] z dnia 10 kwietnia 2014r.- zwanego dalej "Regulaminem". Jak stanowi § 3 w/w regulaminu zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinasowanie zadań projakościowych przyznaje Rektor po zaopiniowaniu przez Komisję Doktorancką Wydziału wniosków o przyznanie zwiększenia stypendium. Uprawnienie do uzyskania zwiększenia przysługuje 30% najlepszym doktorantom na poszczególnych latach studiów doktoranckich. Natomiast zgodnie z § 4 ust. 3 Regulaminu szczegółowe kryteria przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinasowanie zadań projakościowych zawiera załącznik nr 1 dla Wydziału Filozoficzno – Historycznego (WFH) i załącznik dla Wydziału Matematyczno - Przyrodniczego (WMP). Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy wskazano, że w dniu 30 września 2013r. złożony został wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Wniosek zaopiniowała Komisja doktorancka Wydziału [...]. W postępowaniu kwalifikacyjnym wniosek był oceniany według następujących kryteriów przewidzianych dla uczestnika I roku studiów doktoranckich: - bardzo dobry wynik w postepowaniu rekrutacyjnym; - działalność naukowa w okresie przed podjęciem studiów doktoranckich. Komisja Doktorancka [...] na posiedzeniu w dniu 20 maja 2014r. nie rekomendowała wniosku do przyznania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej ze względu na nieuzyskanie bardzo dobrego wyniku w postępowaniu rekrutacyjnym. Z przedstawionych względów Rektor uczelni uznał, że niespełnione zostały kryteria określone w załączniku nr 1 do Regulaminu i wnioskodawca nie mógł otrzymać stypendium z dotacji projakościowej. Nie znalazł się bowiem w grupie 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich. Wnioskodawca wystąpił o ponowne rozpatrzenie jego sprawy zaznaczając, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym toczy się postępowanie z jego skargi na ocenę postępowania rekrutacyjnego. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Rektor Akademii im. [...] w C. z powołaniem się na art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz na przepisy art. 200a, art. 201 ust. 1 i art. 207 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. w sprawie odmowy przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej 2014r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że na podstawie Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych ustalono, że doktorant I roku studiów może otrzymywać to stypendium jeśli w postępowaniu rekrutacyjnym otrzymał bardzo dobry wynik oraz przed podjęciem studiów doktoranckich wykazał się działalnością naukową i organizacyjną w okresie przed podjęciem studiów doktoranckich. Wnioskodawca znalazł się na przedłożonej przez Komisje Doktorancką Wydziału [...] liście rankingowej I roku historii na miejscu 11, uzyskując ocenę 4,5. Wobec niespełnienia w/w kryteriów przez wnioskodawcę Komisja Doktorancka nie rekomendowała jego wniosku. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zarzucił zaskarżonej i utrzymanej nią w mocy decyzji naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Podniósł, że nie uwzględniono spełnienia przez niego kryterium działalności naukowej przed podjęciem studiów doktoranckich, a kryterium to spełnia. Budzi nadto jego wątpliwości ulokowanie go na 11 miejscu listy rankingowej. Oznaczałoby to według skarżącego, że aż 11 osób otrzymało w postepowaniu rekrutacyjnym ocenę bardzo dobrą. Wątpliwości skarżącego budzą nadto kryteria przyznawania zwiększenia stypendium, w szczególności ich zgodność z nadrzędnymi źródłami prawa w tym względzie, a w tym przyznawanie zwiększenia stypendium w oparciu o dodatkowe kryteria poza wynikiem postępowania rekrutacyjnego. . W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w obu wydanych w sprawie decyzjach. Wyjaśniono ponownie, że w dniu 23 września 2013r. Wydziałowa Komisja Rekrutacyjna podjęła decyzję o przyjęciu skarżącego na I rok studiów trzeciego stopnia w Akademii im. [...] w C. na kierunku historia. Wskazała, że "w związku z uzyskaną na dyplomie ukończenia studiów drugiego stopnia lub na dyplomie jednolitych studiów magisterskich oraz oceny z rozmowy kwalifikacyjnej w postępowaniu kwalifikacyjnym skarżący zdobył łącznie 4.5 punktów, co pozwoliło na wydanie decyzji o przyjęciu na studia trzeciego stopnia". Ocena ta nie gwarantuje skarżącemu prawa do stypendium projakościowego. Dopiero ocena bardzo dobra z uwzględnieniem 30% najlepszych doktorantów rodziłaby obowiązek wydania decyzji korzystnej dla skarżącego. Wskazano nadto, że liczba osób, które uzyskały oceny lepsze od skarżącego z uwzględnieniem maksymalnej liczby 30% najlepszych doktorantów nie pozwalała na przyznanie skarżącemu stypendium z dotacji. Rektor dodatkowo wskazał, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach zainicjowanym skargą na decyzję w przedmiocie przyjęcia skarżącego na studia wydane zostało w dniu 8 sierpnia 2014r. postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia wpisu od skargi. Postanowienie to jest prawomocne, gdyż Naczelny Sądu Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wskazać nadto trzeba, że po myśli art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 z późn. zm.) - dalej p.p.s.a. - sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy. Granice te wyznaczone zostały w obecnej sprawie aktem, mocą którego odmówiono skarżącemu przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Kontrolowany akt jest niewątpliwie rozstrzygnięciem o indywidualnych prawach studenta - doktoranta. W rozumieniu art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym jest więc decyzją, do której stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten oprócz określenia charakteru prawnego aktów rozstrzygających w indywidulanych sprawach studentów (tu – doktorantów) jednocześnie wyznacza kompetencje sądów administracyjnych do ich kontroli. Zgodnie bowiem z treścią art. 3 § 3 p.p.s.a., poza przypadkami określonymi w § 2, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę. Przepisem takim jest właśnie w/w art. 207 ust. 1, z którego wynika, że m.in. do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Reasumując Sąd przyjmuje, że akt stanowiący przedmiot skargi jest decyzją administracyjną podlegającą jego kontroli i to zarówno w zakresie zastosowanego w niej prawa materialnego jak też w zakresie procedury administracyjnej. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. art. 200a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Z treści wskazanego przepisu wynika, że tryb przyznawania zwiększenia wysokości stypendiów doktoranckich dla nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów w uczelniach publicznych i niepublicznych finansowanych z określonej w budżecie państwa dotacji podmiotowej powierzony został regulaminowi określonemu przez rektora uczelni po uzyskaniu właściwego organu samorządowego doktorantów. Zwraca jednak uwagę, że w chwili wydawania zaskarżonej decyzji obowiązywał art. 201 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w brzmieniu odmiennym od obecnego. W przepisie tym zawarto delegację dla ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego do określenia, w drodze rozporządzenia, warunki i tryb (...) zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych. Przepis art. 201 ust. 1 w/w ustawy w przedstawionym kształcie obowiązywał do dnia 10 października 2014r. kiedy ustawodawca odebrał właściwemu ministrowi upoważnienie do określania warunków i trybu zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Zauważyć trzeba, że również w czasie wydawania regulaminu uczelni opartego na delegacji zawartej w art. 200a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2011r. do 23 maja 2012r. to właściwemu ministrowi przysługiwało uprawnienie do określenia warunków i trybu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie projakościowe. Rozważenia wymaga zatem, czy w świetle przedstawionych regulacji prawnych obowiązujących w dniu wydawania zaskarżonej decyzji uczelnia mogła w regulaminie przyznawania zwiększenia stypendiów doktoranckich z dotacji projakościowej określać samodzielnie tryb, warunki, wysokość i kryteria przyznawania stypendiów doktoranckich. Konstytucja RP w art. 70 ust. 5 zapewnia autonomię szkół wyższych w granicach ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, a zasada ta powtórzona została w art. 4 ust. 1 ustawy, w którym stwierdza się, że uczelnia jest autonomiczna we wszystkich obszarach swojego działania na zasadach określonych w ustawie. Z powyższego wynika, że granice autonomii szkół wyższych wyznacza ustawa. Autonomia ta jest zatem ograniczona i nie może być rozumiana jako dowolność postępowania organów uczelni w obszarach jej działań (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2011r. sygn. I OSK 597/11 publ. CBOSA). Mając zatem na względzie konstytucyjną granicę autonomii uczelni, nie może budzić wątpliwości, że uchwalany przez organ uczelni regulamin przyznawania zwiększenia wysokości stypendiów doktoranckich finansowanych z dotacji podmiotowej nie może być sprzeczny z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym. W konsekwencji tego powierzenie, mocą ustawy, rektorowi uczelni wyższej kompetencji do określania trybu zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowych w formie regulaminu przemawia za słusznością oparcia się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji na treści jego § 3. Nie można jednak takiego stanowiska odnieść do kompetencji do określenia warunków, wysokości, a w szczególności kryteriów przyznawania stypendiów doktoranckich, które dla kontrolowanej sprawy mają istotne znaczenie. Przyznane one zostały bowiem mocą ustawy wyłącznie Ministrowi Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Organ ten zobowiązany był do wydania rozporządzenia o określonej w upoważnieniu ustawowym treści. Jak stanowi art. 92 ust. 1 Konstytucji RP rozporządzenia wydawane są na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Organ uprawniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji innemu organowi. Rektor Akademii im. [...] w C. nie posiadał więc kompetencji do określenia warunków, wysokości i kryteriów przyznawania stypendiów doktoranckich aktem władztwa wewnętrznego, jakim jest regulamin. Tymczasem powołany w zaskarżonej decyzji Regulamin przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinasowanie zadań projakościowych w § 4 określa kryteria przyznawania stypendiów doktoranckich z dotacji projakościowej. Nie znajdując oparcia w ustawie nie jest zatem przepisem wydanym w granicach i na podstawie prawa. Trzeba bowiem wskazać, że upoważnienie, o którym mowa w art. 201 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w brzmieniu obowiązującym na dzień wydawania zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji zostało zrealizowane i Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wydał rozporządzenie w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich. W jego § 14 ust. 3 pkt 1 wskazano, że na pierwszym roku studiów doktoranckich – może być przyznane zwiększenie stypendium doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w nauce w trakcie studiów drugiego stopnia albo jednolitych studiów magisterskich lub w postępowaniu rekrutacyjnym. Z przepisu tego, jak również z żadnego innego przepisu omawianego rozporządzenia nie wynika natomiast, by kryterium zwiększenia stypendium z dotacji projakościowej mogło być wykazanie się przed przyjęciem na studia doktoranckie działalnością naukową, w szczególności przez aktywne członkostwo w kołach naukowych, czynny udział w konferencjach naukowych i publikacje. Takie właśnie przesłanki wymienia § 4 powołanego w zaskarżonej decyzji Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinasowanie zadań projakościowych. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć można, że w podstawie prawnej zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji wskazano obok art. 200a ustawy prawo o szkolnictwie wyższym również § 14 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, w którym zamieszczone zostały kryteria zwiększenia stypendium z dotacji projakościowej. Sytuacja skarżącego wnioskującego o ten rodzaj stypendium oceniona została jednak w świetle treści § 4 regulaminu. Osądu tego dokonano biorąc pod uwagę przesłankę w postaci uzyskania przez doktoranta drugiego stopnia studiów oceny w postępowaniu rekrutacyjnym na studia doktoranckie stacjonarne trzeciego stopnia. Ocena 4.5 uzyskana przez skarżącego w postępowaniu rekrutacyjnym, wobec prawomocności postanowienia tut. Sądu z dnia 5 października 2014r. sygn. akt IV SA/Gl 156/14 odrzucającego skargę P.T. na decyzję w przedmiocie przyjęcia na studia trzeciego stopnia nie może być kwestionowana. Wskazuje ona na brak spełnienia przesłanki niezbędnej do uzyskania stypendium z dotacji projakościowej. Jak wynika jednak z § 14 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich obowiązującego w czasie wydawana zaskarżonej decyzji ocena uzyskana w postepowaniu rekrutacyjnym nie jest jedynym możliwym kryterium. Drugim z kryteriów pozwalających na wyłonienie 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich jest bowiem kryterium w postaci bardzo dobrych wyników w nauce w trakcie studiów drugiego stopnia. Spełnienie jednego z kryteriów wyłącza konieczność spełnienia drugiego z nich, o czym stanowi użyty w § 14 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia rozłączny spójnik "lub". Spójnik ten łączy dwa zdania równorzędne oraz dwie części zdania wskazując, że obie , względnie przynajmniej jedna z nich, są prawdziwe. W stanie faktycznym kontrolowanej sprawy nie zostało wykluczone, by skarżący spełniał tę drugą przesłankę, a zatem mógłby znaleźć się między najlepszymi doktorantami, spośród których dopiero należało dokonać wyboru grupy 30%. Brak odniesienia się do kryterium wskazanego w wiążącym Rektora przepisie zamieszczonym w rozporządzeniu, jak również brak wyjaśnienia z jakich przyczyn organ nie zastosował tego kryterium, stanowi o nienależytym wyjaśnieniu sprawy. Tym samym Rektor uchybił swoim obowiązkom wynikającym z podstawowych zasad rządzących procedurą administracyjną. Powtórzyć tu należy prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym odpowiednie zastosowanie przepisów kodeksu postepowania administracyjnego do wydawanych przez uczelnię wyższą aktów indywidualnych nie oznacza, że mogą być one wydawane z obrazą podstawowych zasad proceduralnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 listopada 2007r. sygn. akt IV SA/Gd 408/07). Organ uczelni wyższej ma zatem obowiązek z urzędu lub na wniosek podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), jednocześnie prowadząc postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1), a w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazać na fakty, które uznano za udowodnione, dowody, na których się oparto, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne musi zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przepis art. 107 § 1 k.p.a. jednoznacznie stanowi, że decyzja powinna zawierać między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Precyzyjnie, co powinno zawierać uzasadnienie decyzji, określa art. 107 § 3 k.p.a. Z treści decyzji musi wynikać, dlaczego podjęte zostało takie, a nie innej treści rozstrzygnięcie sprawy. Brak należytego wyjaśnienia podjętego rozstrzygnięcia, zwłaszcza gdy organowi pozostawiono wybór, uniemożliwia kontrolę jego legalności przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Dostrzeżone uchybienia odpowiadają przesłankom nakazującym uchylenie kontrolowanego aktu. Rozpoznając ponownie sprawę Rektor Akademii im. [...] w C. uwzględni przedstawioną przez Sąd ocenę prawną stosowanych w zaskarżonej decyzji przepisów, a także wskazania, co do ponownego postępowania i da temu wyraz w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Skoro skarga okazałą się skuteczna, Sąd na podstawie art. 145 § ust. 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku, natomiast o kosztach postępowania na podstawie art. 200 tej samej ustawy .