IV SA/Gl 943/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia NSA Tadeusz Michalik Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2016r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 106 ust. 4, art. 39 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 pkt. 1, art. 11 ust. 2 i art. 110 ust. 8 oraz art. 14 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił A.W. przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup żywności. W uzasadnieniu wskazał, że odmowa spowodowana została brakiem współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji materialno-bytowej. Brak tej współpracy przejawił się w tym, że strona poprzez swoje postępowanie uniemożliwiła organowi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Ponadto w dniu 15 czerwca 2015 r. strona odebrała pismo informujące ją o konieczności kontaktu w terminie 7 dni z pracownikiem socjalnym, jednakże we wskazanym terminie takiego kontaktu nie nawiązała. W konsekwencji organ uznał, że wyczerpana została przesłanka braku współdziałania przewidziana treścią art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się A.W., który wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. W odwołaniu tym wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniósł, że decyzja organu pierwszej instancji zawiera wymijające powody odmowy przyznania świadczenia. Wystąpił również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia względnie o merytoryczne rozstrzygnięcie i przyznanie świadczenia w dotychczasowej wysokości. W motywach odwołania zakwestionował stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji i podniósł, że w ramach prowadzonego postępowania nikt się z nim nie kontaktował. Zaznaczył również, że w czerwcu 2015 r. kilkukrotnie wyjeżdżał, gdyż w sierpniu składał wniosek o przyznanie świadczenia emerytalnego i niezbędne były mu informacje zlokalizowane w różnych archiwach, nadto sprawował opiekę nad schorowaną mamą i w opiece tej zastępował brata. Podkreślił, iż świadczenia z pomocy społecznej otrzymuje od 25 lat i nigdy nie miał kłopotu z ich otrzymaniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołano przepisy ustawy o pomocy społecznej normujące zasady przyznawania świadczeń pieniężnych oraz unormowania regulujące podstawowe zasady funkcjonowania tej sfery państwa. W dalszej kolejności odniesiono się do treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i wynikających z niego obowiązków ciążących na osobie ubiegającej się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Po myśli postanowień przywoływanego przepisu osoba ubiegająca się o świadczenie obowiązana jest umożliwić pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, jak również obowiązana jest współpracować z pracownikiem w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej. Podkreślono, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest jedną z przesłanek braku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy zgromadził materiał dowodowy i wykazał motywy, którymi kierował się podejmując decyzję o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Odnosząc się do informacji zamieszczonych w odwołaniu organ ten uznał, że nie mają one potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Pracownik socjalny niezwłocznie podjął działania zmierzające do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednakże nie było możliwe jego przeprowadzenie z uwagi na działania podejmowane przez stronę, która uniemożliwiała przeprowadzenie tej czynności procesowej. Nadto nie znalazły potwierdzenia twierdzenia odwołującego się o braku kontaktu z organem pierwszej instancji. Dodatkowo organ podniósł, że mocą zaskarżonej decyzji rozpatrzono tylko część wniosku skarżącego, a mianowicie odnoszącą się do żywności, natomiast pozostała część jego wniosku wymaga rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się A.W., który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wystąpił o jej uchylenie i przyznanie mu świadczenia, o które wnioskował. W motywach skargi przywołał przebieg postępowania i w zdecydowany sposób zaprzeczył ustaleniom organu, iż rozmyślnie uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, i ponownie podkreślił, że częsta jego nieobecność w mieszkaniu spowodowana była niezbędnością gromadzenia dokumentów, gdyż składał wniosek o przyznanie świadczeń emerytalnych. Stawiany mu zarzut braku współdziałania z pracownikiem socjalnym uznaje za absurdalny i gołosłowny. Jego zdaniem organ odwoławczy jedynie w sposób wybiórczy odniósł się do zarzutów, które sformułował w odwołaniu i z tego powodu domaga się rzetelnego rozpatrzenia podnoszonych przez niego argumentów. Podkreślił, iż z pomocy społecznej korzysta od 25 lat i jest to pierwszy przypadek odmowy przyznania mu należnego świadczenia. W jego ocenie pozostawał w stałym kontakcie z pracownikiem socjalnym i domaga się przeprowadzenia na tę okoliczność stosownego postępowania wyjaśniającego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w skardze podkreśliło, że brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, a odnosząc się do informacji związanych z pomocą udzielaną koledze przebywającemu w szpitalu, to organ zaznaczył, że pozostaje ona w opozycji do deklarowanej sytuacji materialnej strony. Pismem z dnia 10 lutego 2016 r. strona odniosła się do odpowiedzi na skargę i zakwestionowała stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę, jak również przybliżyła motywy i zakres pomocy udzielanej przez nią koledze ze szkoły A.K.. Ponownie podniósł, że niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie wynikła z jego powodu, lecz była następstwem działań podejmowanych przez pracowników organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 wyżej wymienionej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1649 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżony akt odpowiada wymogom prawa. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że stosownie do postanowień art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzja przyznająca lub odmawiająca przyznanie świadczenia z pomocy społecznej wydawana jest po uprzednim przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Nadto po myśli art. 11 ust. 2 przywołanej ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym stanowi przesłankę odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Przywołanie powyższych przepisów jest niezbędne w kontekście rozpoznawanej sprawy, jak bowiem wynika z akt administracyjnych skarżący w dniu 22 maja 2015 r. sporządził pismo, w którym zwrócił się do organu pierwszej instancji o przyznanie szeregu świadczeń z pomocy społecznej, w tym również na zakup żywności. Pismo to zostało złożone w siedzibie organu w dniu 25 maja 2015 r. i ten dzień uznać należy za wszczęcie postępowania administracyjnego. Następstwem uruchomienia stosownego postępowania stały się działania pracownika socjalnego organu pierwszej instancji zmierzające do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Podkreślić należy, co nie jest kwestionowane przez skarżącego, że pracownik ten był 29 maja 2015 r. w mieszkaniu skarżącego i nie zastał w nim strony postępowania, lecz inną osobę deklarującą zamieszkiwanie w nim. Nadto osoba ta umożliwiła kontakt telefoniczny z wnioskodawcą i taka rozmowa została przeprowadzona. Dodatkowo w dniu 1 czerwca 2015 r. organ pierwszej instancji zwrócił się do strony z wezwaniem skontaktowania się z pracownikiem socjalnym w terminie 7 dni od dnia otrzymania tego wezwania. Jak wynika z daty na zwrotnym potwierdzeniu odbioru tego pisma strona odebrała je w dniu 15 czerwca 2015 r. i do dnia 22 czerwca tegoż roku nie skontaktowała się z pracownikiem socjalnym. Następstwem powyższych działań organu i braku aktywności po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej stało się wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji z dnia [...] r., mocą której organ ten odmówił przyznania świadczenia na zakup żywności, a w jej uzasadnieniu wskazał na niemożność przeprowadzenia wymaganego wywiadu środowiskowego. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł szereg okoliczności, jednakże nie negował tego, że wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony, natomiast akcentował w nim inne aspekty własnej współpracy z pracownikiem socjalnym i występujące w tym zakresie zakłócenia. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów strony i utrzymał decyzję organu pierwszej instancji i przychylił się do zamieszczonej w niej argumentacji. Przedstawiony powyżej stan faktyczny w sprawie pozwala uznać, że organy administracji obu instancji w sposób prawidłowy wykonywały czynności procesowe, ponieważ podejmowały działania zmierzające do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a zarazem przestrzegały podstawowych reguł obowiązujących na gruncie postępowania administracyjnego, ponieważ zapewniały stronie czynny udział w prowadzonym postępowaniu. Podkreślić należy, że strona w dniu 15 czerwca 2015 r. odebrała wezwanie do skontaktowania się z pracownikiem socjalnym w terminie 7 dni od dnia odebrania wskazanego wezwania i w tym terminie nie podjęła żadnych czynności zmierzających do skontaktowania się z pracownikiem socjalnym. We wskazanym wezwaniu zamieszczono informacje, że brak kontaktu może spowodować wydanie decyzji odmawiającej przyznanie świadczenia. Zatem decyzja organu pierwszej instancji wydana została po upływie wskazanego terminu i po uprzednim poinformowaniu skarżącego o ewentualnych konsekwencjach nie skontaktowania się z pracownikiem socjalnym. W omawianym zakresie nie można stawiać organom administracji zarzutu, że podjęły rozstrzygnięcie, które stanowiłoby zaskoczenie dla skarżącego. W skardze do tutejszego Sądu jak również w piśmie z dnia 10 lutego 2016 r. będącym odpowiedzią na stanowisko zajęte przez organ odwoławczy, skarżący przedstawił okoliczności, które jego zdaniem uniemożliwiły mu pobyt w mieszkaniu, a stawiany mu zarzut braku współdziałania za naruszający art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, nadto jego zdaniem organ odwoławczy nie odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu. Zarzuty skarżącego w kontekście przedłożonych akt administracyjnych nie znajdują potwierdzenia, ponieważ ze wskazanych akt wynika, że to skarżący nie kontaktował się z pracownikiem socjalnym podejmującym starania przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i innych form nawiązania kontaktu. Podzielić należy stanowisko prezentowane w uzasadnieniu obu kwestionowanych decyzji, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na gruncie pomocy społecznej jest przejawem braku współdziałania osoby ubiegającej się o świadczenie z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Dostrzec należy w tym miejscu, że celem wywiadu środowiskowego jest nie tylko ustalenie bieżącej sytuacji osobistej i majątkowej osoby lub rodziny ubiegającej się o świadczenie, ale jest także elementem pracy socjalnej prowadzonej z osobą lub rodziną ubiegającą się o świadczenia z pomocy społecznej. Zatem uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pozbawia organ prowadzący postępowanie możliwości ustalenia faktycznej sytuacji podmiotu ubiegającego się o świadczenie z pomocy społecznej, jak również nie daje możliwości pracownikowi socjalnemu prowadzenia pracy socjalnej zmierzającej do stworzenia warunków zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej i wyprowadzenia takiej osoby z systemu pomocy społecznej. W świetle przeprowadzonych rozważań przyjdzie uznać, że organy administracji obu instancji w sposób prawidłowy dokonały interpretacji przepisów prawa materialnego (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej) oraz przestrzegały przepisów procedury administracyjnej zapewniając jej w tym postępowaniu wszystkie prawa. Zaakcentować należy, że organ odwoławczy zasadnie zaznaczył w końcowej części swojego uzasadnienia, że decyzja organu pierwszej instancji rozstrzyga jedynie część żądania skierowanego przez skarżącego do organu pomocy społecznej, a to oznacza, że w pozostałym zakresie organ ten obowiązany jest do wydania odrębnej decyzji. Podkreślić należy, że sposób rozpatrzenia żądania skarżącego nie narusza obowiązujących unormowań prawnych ponieważ art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego przewiduje możliwość częściowego załatwienia sprawy. Na marginesie prowadzonych rozważań przyjdzie zwrócić uwagę na kilka dodatkowych aspektów rozpoznawanej sprawy, które nie miały wpływu na wydane orzeczenie, jednakże nie mogą nie być widziane przez skład orzekający. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych i oświadczeń skarżącego jest on osobą legitymującą się wykształceniem wyższym i od 25 lat, jak sam deklaruje, korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Sytuacja taka nie może być uznana za prawidłową zarówno w kontekście działań podejmowanych przez skarżącego, który nie czynił wysiłków zmierzających do zmiany jego sytuacji na rynku pracy i samodzielnego zaspokajania własnych potrzeb, jak również jest przykładem wadliwie prowadzonej pracy socjalnej, a w zasadzie braku prowadzenia takiej pracy. W przypadku skarżącego nie występują takie przesłanki, które uniemożliwiałyby mu na podjęcie zatrudnienia i wykorzystania posiadanych kwalifikacji, Przeprowadzone powyżej rozważania pozwalają stwierdzić, że brak jest przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniesionej skargi i stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji. ec