IV SA/Gl 946/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant specjalista Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2018 r. sprawy ze skargi S. D. (D.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania S. D., od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy K. z [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym, D. D. i D. D. za okres od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r. r. w kwocie 8850 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie wpłat, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Jako podstawę prawną organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 23) oraz art. 27 ust. 1 i 1a i art. 30 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 489). Rozstrzygniecie zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z 30 marca 2017 r (5 kwietnia 2017 r. data wpływu do organu) S. D. zwrócił się o częściowe umorzenie należności z tytułu wypłaconych jego synom świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami. Zadłużenie na dzień 12 października 2016 r. wynosi 45 000 zł. Wniosek uzasadnił pobytem w zakładzie karnym, stanem zdrowia i brakiem zatrudnienia. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego oraz w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy decyzją z [...] r. Burmistrz Miasta i Gminy K. odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r. w kwocie 8 850 zł wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej – D. i D. D. W uzasadnieniu organ podkreślił, że istotnie wnioskodawca odbywa karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym ale jej koniec przypada na dzień 12 czerwca 2017 r. Z uwagi na stan zdrowia ma ograniczone możliwości podjęcia pracy w jednostce penitencjarnej ale może starać się o skierowanie na szkolenie kursowe w celu podniesienia kwalifikacji zawodowych, czemu nie przeszkadza orzeczenie o niepełnosprawności do 30 czerwca 2018 r. Wskazał, że w czasie pobytu w zakładzie karnym wnioskodawca pozostaje na utrzymaniu państwa i nie ponosi żadnych kosztów. Wyjaśnił również, że wskazane argumenty nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu wypłaconych alimentów, gdyż niweczyłoby to istnienie instytucji obowiązku alimentacyjnego. Decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy i przy jej wydaniu organ bierze pod uwagę całokształt okoliczności sprawy. Wnioskodawca jest osoba zdolną do pracy, może poszerzyć kwalifikacje, może też wystąpić o odroczenie spłaty zobowiązań alimentacyjnych. Alimenty służą utrzymaniu osoby uprawnionej i skierowane są na zaspokojenie jej potrzeb bieżących, obowiązek ten ciąży na obojgu rodziców, a Skarb Państwa czasowo zastępuje w tym zakresie zobowiązanego i ma on obowiązek zwrotu tych świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazało, że wnioskodawca przebywa już na wolności i przy opuszczaniu zakładu karnego wypłacono mu kwotę 4 091,67 zł. S. D. aktualnie nie pracuje, mieszka z matką w jej domu, składającym się z jednej izby i przedsionka posadowionym na 30 arowej działce. Matka pobiera rentę. Zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy i uzyskał status bezrobotnego bez prawa do zasiłku. Łączny dochód w rodzinie wynosi 1328,43 zł, tj. 664,21 zł i jest wyższy od kryterium dochodowego (odpowiednio 1028,00 zł i 514 zł), wynikającego z art. 8 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Organ podkreślił, że S. D. miał możliwość podjęcia pracy w Centrum Integracji Społecznej w K. ale z tej oferty nie skorzystał. Nie ubiegał się też o przyznanie świadczenia opiekuńczego w związku z opieką nad matką. Organ odwoławczy podkreślił, że przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań alimentacyjnych przez ich umorzenie ma charakter wyjątkowy. Dla oceny przesłanek takiej decyzji istotne jest nie tylko to czy dłużnik aktualnie może płacić alimenty, ale i to czy może je spłacać w przyszłości. W przypadku wnioskodawcy organ takiej przeszkody nie dostrzegł, nawet przy ograniczeniu zdrowotnym, może bowiem pracować i nie jest osobą w podeszłym wieku (urodzony w roku 1969). W konsekwencji Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że w obecnej sytuacji podjęcie zatrudnienia przez skarżącego mogłoby wpłynąć na poprawę jego sytuacji finansowej i jego najbliższych, co pozwoliłoby na spłatę zadłużenia dłużnika. Nie przeczy, że obecna sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego jest trudna, co między innymi związane jest z opieką nad matką i brakiem pracy. Umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie uzasadnia jednak pobyt w zakładzie karnym ani ograniczone możliwości zatrudnienia. Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. S. D. wniósł o uchylenie decyzji obu instancji, gdyż jak podkreśli przebywa już na wolności ale pogorszył się jego stan zdrowia., jest po trzecim udarze. Opiekuje się matką, która ma 82 lata i jest na jej utrzymaniu. Renta matki nie wystarcza nawet na wszystkie opłaty, w tym zakup drewna, węgla i lekarstw. Również dom potrzebuje remontu. Do skargi załączył orzeczenie o niepełnosprawności z [...] r. oraz decyzję z [...] r. o odmowie przyznania zasiłku celowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., w skrócie ppsa). Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy zasadnie organy obu instancji odmówiły S. D. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za wskazany okres. Zdaniem skarżącego wcześniejszy pobyt w zakładzie karnym, stan zdrowia i brak zatrudnienia są wystarczającymi przesłankami do pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku. Zdaniem organów obu instancji, instytucja umorzenia należności alimentacyjnych płaconych za zobowiązanego przez Skarb Państwa ma charakter wyjątkowy. Państwo nie może wyręczać w łożeniu na utrzymanie swoich dzieci. Obowiązek taki wynika z ustawy, a w przypadku skarżącego został potwierdzony wyrokiem sądowym. Nie może też uzasadniać takiej decyzji fakt pobytu skarżącego w zakładzie karnym na mocy skazującego wyroku za czyn zabroniony. Naruszenie prawa jest świadomym wyborem sprawcy i nie może z tego tytułu oczekiwać taryfy ulgowej. Również wiek skarżącego nie uzasadnia podjęcia korzystnej dla niego decyzji a o rozłożenia należności na raty lub odroczenie płatności nie wystąpił. Należy wskazać, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 z późn. zm.). Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 tej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Na wniosek dłużnika alimentacyjnego, organ właściwy wierzyciela może umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (art. 30 ust. 2). Z uwagi na zawarty przez ustawodawcę zwrot "organ może" decyzja podejmowana w tym przedmiocie jest decyzją uznaniową. Organ ma więc możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności, co jednak nie może oznaczać dowolności ze strony organu (zobacz wyrok WSA w Szczecinie z 18.10.2017 r. II SA/Sz 685/17, publ. CBOS). Organ rozstrzygając w ramach uznania administracyjnego winien uwzględnić całokształt materiału dowodowego (art. 80 kpa), który to materiał dowodowy powinien być zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa). Organ orzekający w granicach uznania powinien również podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, by załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa) poprzez wydanie decyzji o przekonującej treści (art. 11 kpa ).Organ też winien w sposób przekonujący wyjaśnić wnioskodawcy dlaczego dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub odstąpił od jego zastosowania. Powyższe powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu faktycznym i prawnym podjętego rozstrzygnięcia. Sąd podkreśla, że w przypadku decyzji uznaniowych kontrola ograniczona jest wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do wniosku, że uzasadnienia decyzji organów obu instancji spełnia wymogi zawarte w art. 107 § 3 kpa a postępowanie dowodowe zostało również przeprowadzone zgodnie z wskazanymi wyżej zasadami. Z treści decyzji organu I instancji wynika, że argumentem uzasadniającym odmowę umorzenia skarżącemu zobowiązań alimentacyjnych w kwocie 8 850 zł za okres od 1 października 2015 r. do 30 czerwca 2016 r., kiedy przebywał w zakładzie karnym, jest fakt otrzymanej kwoty wypiski, zamieszkiwanie wspólnie z matką i odmowa podjęcia pracy. Skarżący jest rozwiedziony, ma dwoje dzieci w wieku 22 i 24 lata, jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Posiada status osoby niepełnosprawnej, co wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] r. Może jednak pracować w warunkach pracy chronionej. W zakładzie karnym nie pracował i jego pobyt kończy się 12 czerwca 2017 r. Natomiast organ II instancji, który orzekał w lipcu 2017 r., kiedy S. D. przebywał już na wolności, stanął na stanowisku, że skoro skarżący nie jest całkowicie niezdolny do pracy to nie można zakładać, że pracy nie podejmie, zwłaszcza, że otrzymał ofertę pracy w Centrum Integracji Społecznej w K., którą odrzucił. Nie ubiega się też o przyznanie świadczenia opiekuńczego w związku z opieką nad matką. Jest osobą stosunkowo młodą, urodzoną w roku 1969. Kolegium uznało, że częściowej niezdolności do pracy orzeczonej na czas określony nie można traktować jako przyczyny obiektywnie wykluczającej podjęcia zatrudnienia adekwatnego do stanu zdrowia według wskazań lekarskich. Zdaniem organu skarżący nie jest pozbawiony ze względu na swój stan zdrowia oraz wiek możliwości poprawy obecnie trudnej sytuacji materialnej. Podkreślił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo razem z matka i może starać się o świadczenie wynikające z tego faktu. W ocenie Sądu organy rozpoznały należycie wniosek w zakresie żądania. Wydały decyzję w oparciu o zebrany materiał dowodowy oraz wskazały przyczyny zajętego stanowiska. Umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (zobacz wyrok WSA w Łodzi II SA/Łd 528/17 z 18 .11.2017 r., publ. CBOS). W przypadku skarżącego sytuacja taka nie wystąpiła. W tym stanie sprawy na podstawie art. 151 ppsa skargę należało oddalić. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy zostało rozstrzygnięte odrębnym postanowieniem.