IV SA/Gl 948/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. G. (G.) na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 100 zł (sto złotych), 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, w kwocie 200 zł M. G. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy określając, iż ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W treści tego formularza skarżący oświadczył, że nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Posiada natomiast dom o powierzchni 80 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 4,8135 ha, w tym łąki i grunty rolne, na których posadowiony jest dom w trakcie budowy oraz pięć budynków gospodarczych, które jednak uległy spaleniu. Nie prowadzi przy tym produkcji rolnej, lecz jedynie utrzymuje posiadane grunty "w dobrej kulturze rolnej" (koszenie i zbieranie oraz kompostowanie okrywy roślinnej). Wnioskodawca dodał, iż jedynym źródłem utrzymania jest dlań emerytura w kwocie netto 2.540,78 zł. Równocześnie oświadczył, że ponosi miesięczne koszty z tytułu opłat: za energię elektryczną (86 zł), za wodę (94 zł), za wywóz śmieci (20 zł), za telefon (100 zł), za ogrzewanie gazowe (280 zł), za ubezpieczenie (60 zł), do czego dochodzi podatek rolny (30 zł), wydatki na wyżywienie (516,78 zł), środki czystości (160 zł) i leki (150 zł), a nadto 544 zł na "utrzymanie domu i całej nieruchomości" (materiały, bieżące naprawy) oraz 500 zł na utrzymanie posiadanych gruntów rolnych "w dobrej kulturze rolnej" (koszenie i pielęgnacja). Udziela poza tym wsparcia materialnego swoim dzieciom i wnukom. Nadto skarżący zaakcentował, że zostały wobec niego wydane tytuły wykonawcze, nałożona została nań kara i grzywna, w kwotach odpowiednio 516,78 zł i 300 zł, a nadto obciążają go koszty związane z kilkoma innymi postępowaniami sądowymi, które toczyły się bądź toczą przed sądami powszechnymi oraz administracyjnymi. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku, M.G. nadesłał plik dokumentów potwierdzających między innymi wysokość uzyskiwanego dochodu oraz obrazujących część ponoszonych przezeń kosztów utrzymania, a także innych obciążających go zobowiązań. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku skarżącego należy przywołać zasady sformułowane w art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stosownie do ich brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli zgodnie z art. 245 §2 cytowanej regulacji, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionego oraz z dokumentów źródłowych, które przedstawił wynika, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani majątku, który mógłby zostać łatwo i szybko spieniężony. Równocześnie, zdaniem rozpoznającego wniosek, uzyskiwany przezeń dochód - zważywszy rozmiar obciążających go wydatków, w tym kar, grzywien, kosztów innych postępowań sądowych, jak również uwzględniwszy fakt, iż prowadzona jest wobec niego egzekucja - nie umożliwia poniesienia pełnych kosztów postępowań sądowych w sprawie niniejszej oraz w drugiej sprawie, zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. akt IV SA/Gl 947/16 (gdzie złożył on równoległy wniosek o przyznanie prawa pomocy), które na obecnym etapie sprowadzają się do wpisów od skarg, w kwocie ogółem 400 zł (2 razy po 200 zł), bez uszczerbku w jego koniecznych potrzebach. Sytuacja materialna, w jakiej znajduje się wnioskujący w żadnym razie nie uzasadnia jednak przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Prawo pomocy w zakresie całkowitym może zatem zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek kosztów związanych z postępowaniem. Tymczasem nie sposób uznać, aby M.G. do osób takich się zaliczał, albowiem jego stan majątkowy umożliwia przynajmniej częściową partycypację w kosztach postępowania, obejmującą uiszczenie połowy wpisów w obu wymienionych sprawach, w kwocie ogółem 200 zł (2 razy po 100 zł), a także opłacenie adwokata z wyboru - o ile jego udział w tych sprawach uważa za potrzebny. Należy podkreślić, że wnioskodawca osiąga stały dochód w kwocie netto ponad 2.500 zł, a równocześnie z jego wywodów oraz z przedłożonych dokumentów źródłowych nie wynika, aby zachodziły w jego przypadku szczególne okoliczności (jak np. ciężka choroba, niepełnosprawność w stopniu znacznym, bezdomność itp.), mogące świadczyć o wyjątkowo trudnym położeniu życiowym czy też skutkujące koniecznością ponoszenia ponadprzeciętnie wysokich, a równocześnie niezbędnych kosztów utrzymania. Nie można zatem zgodzić się, że jego sytuacja jest na tyle trudna, aby uzasadniać uwzględnienie wniosku w całości W tym miejscu warto zwrócić uwagę, że wśród deklarowanych miesięcznych wydatków na utrzymanie wnioskodawca wymienił między innymi kwoty: 544 zł - jaką ma przeznaczać na utrzymanie domu i nieruchomości w odpowiednim stanie technicznym oraz 500 zł - jaką ma wydatkować na utrzymanie gruntów "w dobrej kulturze rolnej (koszenie i pielęgnacja). Wydatki te nie mogły jednak zostać uwzględnione w toku rozpoznania wniosku, albowiem skarżący nie potwierdził ich jakimikolwiek dokumentami, a w takiej sytuacji trudno uznać za przekonujące jego oświadczenia o wydatkowaniu tak wysokich kwot na wspomniane cele. Wątpliwości budzić tu muszą zwłaszcza koszty koszenia i pielęgnacji nieco ponad 4 ha gruntu rolnego, które strona określiła na aż 500 zł w skali miesiąca. Za całkowitym uwzględnieniem wniosku skarżącego nie może również przemawiać fakt, iż udziela on pomocy materialnej swoim dzieciom i wnukom. Ogólnikowe twierdzenia dotyczące dochodów tych osób niepozwalających na godne utrzymanie nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia tezy, iż tego rodzaju wsparcie powinno mieć pierwszeństwo przed daniną publicznoprawną jaką są koszty sądowe ani też uzasadniać sfinansowania udziału profesjonalnego pełnomocnika w niniejszym postępowaniu ze środków publicznych. Oceny sytuacji materialnej strony nie zmienia przy tym okoliczność utraty części dobytku w pożarze, jako że po pierwsze - wnioskodawca nie wykazał bezpośredniego wpływu tego zdarzenia na jego bieżące wydatki związane z utrzymaniem się, a po drugie - z przedłożonych przezeń dokumentów wynika, że pożarowi uległa jedynie stodoła (vide: informacja Straży Pożarnej - karta nr 69 akt sprawy). Mając na względzie wszystkie przedstawione wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., oraz w oparciu o art. 246 §1 tej ustawy.