IV SA/Gl 949/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant St. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi D.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w G., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 11, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosków D.B. z dnia [...] i [...] postanowił odmówić przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup środków czystości, zwrot za zapłacony rachunek za energię elektryczną, opłacenie rachunku za energię elektryczną, zwrot za zakupione leki, zakup biletów komunikacji miejskiej. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, tj. przede wszystkim na zakup żywności, leków, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że D. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną. Na jego dochód - wynoszący [...] zł. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku - składał się dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł. oraz pożyczka w wysokości [...] zł. Wobec powyższego organ nie mógł przyznać świadczenia w postaci zasiłku celowego albowiem dochód wnioskującego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku był wyższy niż kwota 477 zł. Ponadto organ zwrócił uwagę na brak współpracy ze strony D.B. poprzez uniemożliwienie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego mającego na celu ustalenie sytuacji materialno – bytowej wnioskującego. W odwołaniu z dnia [...] D.B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu wskazał, iż nie wiedział o zapowiadanym wywiadzie środowiskowym albowiem zawiadomienie odebrał już po terminie, w którym pracownicy socjalni mieli się stawić. Ponadto wyjaśnił, iż na kwotę pożyczki w wysokości [...] zł składały się: [...] zł w gotówce oraz pomoc w naturze, co jego zdaniem nie może być brane pod uwagę podczas ustalania wysokości dochodu wnioskującego. Organ administracji nie zawiadomił również d.b. o fakcie zakończenia postępowania dowodowego, a co się z tym wiąże strona nie mogła zapoznać się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Wobec tego roszczenie o przyznanie zasiłku celowego jest zasadne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity Dz. U. Nr 79 z 2001 r., poz. 856 z późn. zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że na podstawie art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W rozpatrywanej sprawie ustalono, że źródłem dochodu D.B. są świadczenia z tytułu dodatku mieszkaniowego i dochód jednoosobowego gospodarstwa domowego nie przekracza kryterium ustawowego. Ponadto wyżej wymieniony jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, zdrowy i zdolny do podjęcia zatrudnienia (brak adnotacji w zaświadczeniu urzędu pracy w zakresie niezdolności do pracy). Z akt sprawy wynika, że odmowa udzielenia świadczenia na zaspokojenie potrzeb wskazanych w decyzji, była uzasadniona ustaleniami dokonanymi w trakcie postępowania. Organ odwoławczy wskazał na brak współdziałania wnioskującego przy ustaleniu jego sytuacji materialnej. Ponadto organ wskazał, iż wnioskujący został prawidłowo zawiadomiony o terminie i celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz o konsekwencjach braku współdziałania. Wskazano również, że strona w dniu [...] zapoznała się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie. Wobec powyższego należało podzielić stanowisko organu pierwszej instancji zawarte w uzasadnieniu decyzji. Ponadto przedłożony materiał dowodowy jest adekwatny do ustaleń stanu faktycznego. Decyzja została podjęta w ramach uznania administracyjnego i organ odwoławczy nie stwierdził przekroczenia granic uznania. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, D.B. zarzucił, że organ odwoławczy dokonał pobieżnej i tendencyjnej oceny materiału dowodowego opierając się jedynie na elementach stanu faktycznego dla niego korzystnych. Ponadto zarzucił przesadne i zbyt surowe zastosowanie przepisów u ustawy o pomocy społecznej. Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji obydwóch organów w całości. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należało, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W pierwszej kolejności przyjdzie w sposób skrótowy przedstawić przebieg przedmiotowego postępowania, ponieważ ma to znaczenie dla oceny działań podejmowanych przez organy administracji, jak również przez stronę. Postępowanie będące przedmiotem kontroli sądowej wszczęte zostało w następstwie wniosków skarżącego złożonych w dniach [...] i [...] o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie szeregu potrzeb, a w szczególności na zakup środków czystości, zwrot za energię elektryczną, zwrot za zakupione leki, zakup biletów komunikacji miejskiej. We wniosku D.B. zadeklarował jako dochód za miesiąc poprzedzający kwotę [...] zł, na który miały się składać pożyczka w wysokości [...] zł. oraz dodatek mieszkaniowy [...] zł. W następstwie złożonego wniosku organ pierwszej instancji w celu uściślenia rodzaju i formy pożyczki oraz ustalenia pozostałych okoliczności istotnych dla sprawy wyznaczył na dzień [...] termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jak wynika z akt sprawy zawiadomienie w tym przedmiocie zostało odebrane osobiście przez D.B. w dniu [...]. W wyznaczonym dniu pracownicy socjalni nie przeprowadzili wywiadu środowiskowego albowiem wnioskującego nie było w domu i nie poinformował organu o powodzie nieobecności oraz nie podał innego terminu w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Po tym fakcie organ wydał decyzję mocą, której odmówił skarżącemu przyznania tego świadczenia. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd – na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – stwierdził, że przy wydaniu decyzji nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego ani też przepisy postępowania, a wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podkreślenia bowiem wymagało, że na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej, decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Jak stanowi wymieniony przepis - w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej – wymieniony zasiłek - może być przyznany. Nie ulega zatem wątpliwości, że spełnienie przez wnoszącego o zasiłek celowy, przesłanek przyznania tego świadczenia, nie jest równoznaczne z istnieniem roszczenia o jego przyznanie. Poza sporem pozostaje fakt, iż celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobie lub rodzinie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a cel ten osiąga się poprzez wyprowadzenie osoby z systemu pomocy społecznej. Osiągnięcie wskazanego celu możliwe jest jedynie wówczas, kiedy organ administracji posiada możliwość prowadzenia prawidłowej pracy socjalnej, która pełni formę przewidzianego przez prawo instrumentu usamodzielnienia osoby czy rodziny. Przeprowadzenie pracy socjalnej należy do wyłącznej kompetencji pracownika socjalnego, jako osoby przygotowanej i jest ona realizowana przy założeniu czynnego i aktywnego udziału osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Zatem osoba korzystająca ze świadczeń nie jest uprawniona do wyboru form i sposobów jej realizowania, zobowiązana jest natomiast do rzetelnego i zgodnego z prawdą podawania wszelkich informacji niezbędnych dla ustalenia sytuacji osobistej oraz posiadanych możliwości. W przedmiotowej sprawie podczas całego postępowania ustalono, iż skarżący nie spełnia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia(5) oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W niniejszej sprawie wysokość dochodu kształtowała się w kwocie kwotę [...] zł, na który miały się składać pożyczka w wysokości [...] zł. oraz dodatek mieszkaniowy [...] zł. Powyższa okoliczność została ustalona na podstawie oświadczenia złożonego przez D.B. W świetle tych ustaleń trafna była ocena organu, przyjęta jako podstawa odmowy przyznania zasiłku celowego. W świetle powyższego, prawidłowe było także rozstrzygnięcie organu odwoławczego, który przyjął, że należało podzielić stanowisko zawarte w uzasadnieniu organu pierwszej instancji i w konsekwencji utrzymał w mocy powyższą decyzję. Przeprowadzając kontrolę w zakresie zgodności z prawem decyzji organów obydwu instancji stwierdzić należało, że ustalenia stanowiące ich podstawę, zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego. Nie zasługuje na uznanie fakt podnoszony przez skarżącego jakoby ocena materiału dowodowego przez organy była powierzchowna i tendencyjna, a w szczególności okoliczności i przyczyny przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez pracowników pomocy społecznej. Zdaniem Sądu postępowanie organu w przedmiocie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego było przeprowadzone prawidłowo z uwzględnieniem interesu strony. D.B. został prawidłowo powiadomiony o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz o konsekwencjach braku współdziałania z jego strony przy ustaleniu okoliczności mających istotne znaczenie dla wyjaśnienia sprawy. Skarżący nie wskazał żadnych okoliczności usprawiedliwiających jego brak współdziałania oraz nie podał innego terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skarżący zarzucił organom administracji, że przyznały moc dowodową swoim dowodom oraz odmówiły takiej mocy dowodom przedstawianym przez skarżącego. Zarzut ten w świetle przedstawionych akt administracyjnych nie może być uwzględniony, ponieważ skarżący w ramach prowadzonego postępowania nie dążył w prawidłowy sposób do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Takie podejście do prowadzonego postępowania administracyjnego wskazuje na instrumentalne traktowanie zasad ogólnych, ponieważ nie można równocześnie uniemożliwiać wyjaśnienia jakiejś okoliczności a następnie zarzucać organowi, że tego nie uczynił. Nadto skarżący zarzucił organowi odwoławczemu uwzględnianie jedynie interesu społecznego i pomijanie interesu strony. Zarzut ten także nie może zostać uwzględniony. W toku postępowania administracyjnego organ administracji publicznej zobowiązany jest kierować się interesem społecznym i słusznym interesem strony. W sprawach z pomocy społecznej oznacza to, że jeżeli osoba spełnia wymogi do otrzymania świadczenia winna je otrzymać o ile nie wystąpią przesłanki negatywne uzasadniające podjęcie rozstrzygnięcia odmiennego. W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji brały pod uwagę zarówno interes strony jak również interes społeczny. Z uwagi na nie spełnianie przez D.B. kryterium dochodowego do otrzymania zasiłku celowego organy nie mogły żaden sposób brak brać pod uwagę innych uwarunkowań albowiem w tym stanie nie mogły mieć one żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Organ I instancji w celu wyjaśnienia materiału dowodowego wyznaczył termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co miało na celu poznanie argumentów wnioskującego oraz ustalenia stanu faktycznego. D.B. nie skorzystał z możliwości przedstawienia organowi swojego punktu widzenia i zdaniem Sądu fakt ten nie może wpływać negatywnie na ocenę postępowania organów administracji publicznej. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy - zdaniem Sądu - skarga nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na cytowane na wstępie uregulowania ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organy odwoławczy rozpatrując niniejszą sprawę nie dopuścił się naruszenia przepisów zarówno postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż prawidłowo ocenił zaistniały stan faktyczny, jak i przy jego ocenie, nie naruszył przepisów prawa, które miały zastosowanie w sprawie. Zatem zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych. Stąd też, mając na uwadze przytoczone na wstępie przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) uznać należało, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a wobec tego została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a.