IV SA/Gl 95/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach strona złożyła wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona stwierdziła że ze względu na niskie dochody i pogarszający się stan zdrowia wnosi o prawo pomocy. Skarżąca jest matką samotnie wychowującą dziecko – na jej utrzymaniu pozostaje piętnastoletni syn J. K. Zarówno skarżąca, jak i jej syn leczą się na liczne choroby. Na regularny miesięczny dochód wspólnego, dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżącej składa się wynagrodzenie wnioskodawcy w kwocie 1.163,74 zł netto oraz alimenty w kwocie 420 zł. Strona oszacowała regularne miesięczne wydatki w sposób następujący: wynajem mieszkania (1.000 zł); opłaty za media (200 zł); leki (80 zł). W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 5 marca 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona nadesłała do akt sprawy: kserokopię umowy o pracę oraz zaświadczenie o jej wynagrodzeniu; protokół sądowy, zawierający ugodę sądową określającą wysokość alimentów pobieranych przez jej syna; umowę najmu okazjonalnego mieszkania przy ul. [...] w K.; faktury za zakup leków w aptekach oraz decyzja przyznająca świadczenie "500+" dla jej syna. W piśmie przewodnim z dnia 21 marca 2018 r. skarżąca stwierdziła, że na druku formularza PPF omyłkowo określiła adres jako ul. [...] – pod tym adresem mieszkała do 2015 r., obecnie mieszka natomiast pod adresem: ul. [...]. Opłaty za media regulowane są obok opłaty czynszowej. Strona oświadczyła, że nie posiada żadnych zaległości w przedmiocie czynszu i opłat za media. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zaznaczyć należy, że skarżąca zażądała przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu. Jednakże zarządzeniem z dnia 29 stycznia 2018 r. poinformowano ją, że w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, zgodnie z regulacją art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Z tego też powodu wniosek w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych nie podlega rozpoznaniu. Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku D. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że skarżąca nie zdołała wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jej wniosku, tj. ustanowieniem dla niej pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Skarżąca nie przedstawiła swojej aktualnej sytuacji majątkowej w sposób nie budzący wątpliwości. W nadesłanych bowiem przez stronę materiałach źródłowych znajdują się istotne luki, które poddają w wątpliwość całokształt jej oświadczeń złożonych na druku formularza PPF. Wnioskodawca dokonała wybiórczego przedstawienia materiału źródłowego, który miał przedstawić jej aktualną sytuację finansową, jako złą i uzasadniającą uwzględnienie jej wniosku. Przyznanie prawa pomocy (w całości lub w części) poprzedzone jest analizą materiału źródłowego nadesłanego przez stronę skarżącą. Materiały nadesłane przez stronę powinny w sposób wyczerpujący, jasny i niebudzący wątpliwości przedstawiać aktualną kondycję majątkową wnioskodawcy – w aspekcie spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy. Generalnie, materiały te powinny uprawdopodobniać oświadczenia wskazane na druku urzędowego formularza (w tym przypadku druku formularza PPF) bądź doprecyzować określone dane. Strona skarżąca jest zatrudniona w firmie A Sp. z o.o. w K. na stanowisku koordynatora projektu. Jej wynagrodzenie wynosi 1.500 zł brutto, co daje średnio 1.090 zł (jest ona zatrudniona w wymiarze ¾ etatu). Skarżąca pobiera również alimenty na rzecz swojego syna w kwocie 420 zł oraz 500 zł (w ramach programu "500+"). Pismem referendarza sądowego z dnia 5 marca 2018 r. strona została wezwana także o przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez nią, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty. Tymczasem strona nie przedłożyła do akt sprawy wyciągu z tego rachunku. W końcowej części pisma przewodniego z dnia 21 marca 2018 r. skarżąca oświadczyła, że nie posiada zajętych rachunków bankowych, a jej wynagrodzenie przekazywane jest za zgodą członka rodziny na jego konto. To, dość enigmatyczne stwierdzenie, miało być odpowiedzią na powyżej cytowane precyzyjne wezwanie, zawarte w piśmie z dnia 21 marca 2018 r. W tej sytuacji, pismem z dnia 10 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do wyjaśnienia kwestii rachunku bankowego członka jej rodziny, na które przekazywane jest jej wynagrodzenie. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że rachunek ten należy do jej syna J. K. Został on otwarty na prośbę jego ojca, który wpłaca na nie raty alimentacyjne. Abstrahując od powyższych wyjaśnień, stwierdzić należy, że wnioskodawca nie nadesłała do akt sprawy wyciągu (wyciągów) z tego rachunku, pomimo wyraźnego wezwania. Z oświadczeń strony wynika, że jest to rachunek bankowy jej piętnastoletniego syna, który mieszka razem z matką, która wykonuje pełną władzę rodzicielską w stosunku do niego. W takiej sytuacji skarżąca jest uprawniona do zarządzania tym rachunkiem bankowym, tym samym powinna nadesłać wyciąg, o który była wzywana. W tej sytuacji brak jest jakichkolwiek miarodajnych danych o jej rzeczywistych możliwościach finansowych. Brak jest bowiem danych o gotówce zdeponowanej na tym rachunku bankowym. Nie sposób wykluczyć, że znajdują się na nim środki, które pozwoliłyby jej jednak na ustanowienie adwokata we własnym zakresie. Ponadto istotne wątpliwości wzbudza kwestia miejsca zamieszkania skarżącej. Aktualnie skarżąca mieszka w wynajmowanym lokalu w K., przy ul. [...]. Tymczasem na druku formularza PPF skarżąca, jako miejsce swojego zamieszkania podała adres: K., ul. [...]. Strona oświadczyła, że ten ostatni adres – jest jej starym adresem (mieszkała tam do 2015 r.) i wskazała go na formularzu omyłkowo. Tymczasem z przedłożonego do akt sprawy materiału źródłowego wynika, że aktualnie również na części dokumentów widnieje ten "stary adres": pismo pracodawcy z dnia 2 stycznia 2018; nadesłane faktury obrazujące zakupy leków w aptekach (24 luty 2018 r.); druczek ZUS ZLA obrazujący pobyt skarżącej w szpitalu z listopada 2017 r.; karta informacyjna leczenia szpitalnego (listopad 2017 r.). Z kolei na recepcie z dnia 30 listopada 2017 r. widnieje kolejny adres skarżącej: C., ul. [...]. Wątpliwości dotyczą więc miejsca zamieszkania skarżącej, a co za tym idzie, jej gospodarstwa domowego. Rozbieżności te trudno tłumaczyć jedynie "omyłkami" skarżącej. Co więcej, rozbieżności te poddają również w wątpliwość składane przez nią oświadczenia i obraz jej aktualnej sytuacji majątkowej. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.