IV SA/Gl 950/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2014 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania A.C. uprawnienia do świadczenia określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), dalej: ustawa o świadczeniu. Organ uznał, że strona nie była poddana represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 tej ustawy. W okresie okupacji została bowiem wysiedlona wraz z rodzicami ze Z. do wsi G., co było związane z wyrzucaniem ludności polskiej z Ż., a nie z przymusem pracy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. C. wskazał, że dwa tygodnie po urodzeniu razem z rodzicami został wywieziony do wsi G., gdzie przebywał do 1945 r. Jego ojciec pracował wówczas przymusowo w stolarni w R., co potwierdzają pisemne zeznania dwóch świadków. Decyzją z dnia [...] r. ten sam organ administracyjny w trybie art. 138 § 1 pkt 1, w zw. z art. 127 § 3 kpa, utrzymał w mocy swoje pierwotne rozstrzygnięcie. Organ uznał za udowodniony fakt wysiedlenia rodziny strony do miejscowości G., natomiast materiał sprawy nie dał podstawy do ustalenia, że miało miejsce wywiezienie do pracy przymusowej, czyli deportacji w celu świadczenia pracy niewolniczej na rzecz okupanta niemieckiego. Na skutek skargi strony ostatnio wymieniona decyzja została uchylona wyrokiem tut. Sądu z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Gl 120/12. W motywach wyroku zwrócono uwagę na rozumienie pojęcia deportacji do pracy przymusowej przyjęte w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym deportacja zawiera w sobie element "wyrwania" z dotychczasowego środowiska, rozłąki z najbliższymi i konieczność samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, często nieprzyjaznym miejscu pobytu. Z tego punktu widzenia Sąd uznał zgromadzony materiał dowodowy za niewystarczający do podzielenia stanowiska organu, że ojciec skarżącego nie wykonywał pracy przymusowej. Natomiast w odniesieniu do sytuacji samego skarżącego nie wyjaśniono, jakie miał on warunki egzystencji – gdzie spał, jak się odżywiał, czy miał zapewniony stały kontakt z opieką matki i inne okoliczności opisujące funkcjonowanie rodziny skarżącego po wysiedleniu. W tym zakresie zobligowano organ do dokładnego ustalenia stanu faktycznego z wykorzystaniem wszystkich możliwości dowodowych. Zaskarżoną decyzją wydaną w następstwie powyższego wyroku organ administracyjny ponownie utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] r. Po przedstawieniu stanu prawnego odnoszącego się do przedmiotu sprawy oraz przebiegu dotychczasowego postępowania organ wskazał, że Archiwum Państwowe w R. nie odnalazło żadnych dokumentów dotyczących pracy ojca skarżącego w niemieckiej stolarni. Okazało się też, że nie żyją świadkowie, którzy złożyli pisemne zeznania, a skarżący, mimo wezwania, nie zaoferował innych świadków. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ ustalił natomiast, że rodzina skarżącego w dniu [...] r. została wysiedlona ze Z., a cały majątek przejęli Niemcy. Rodzina trafiła do miejscowości G. i zamieszkała u polskiego gospodarza. Matka skarżącego nie pracowała, bo zajmowała się dziećmi, a jego starsza siostra chodziła do szkoły. Jedynym żywicielem rodziny był ojciec. Fakt wykonywania przez niego pracy przymusowej nie wskazuje jednak w sposób jednoznaczny, że rodzina została deportowana do pracy przy uwzględnieniu ogólnego obowiązku Polaków wykonywania pracy na rzecz III Rzeszy. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że skarżący przebywając na wysiedleniu podlegał represjom o jakich mowa w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. C. uznał zaskarżoną decyzję za niewłaściwą. Nie formułując konkretnych zarzutów pod jej adresem przedstawił własną wersję stanu faktycznego, zbieżną z jego twierdzeniami podnoszonymi w toku postępowania administracyjnego, zgodnie z którymi ojciec skarżącego przy wysiedleniu dostał pisemny nakaz pracy przymusowej w R., do którego rodzina została wywieziona, ale z powodu braku miejsc zakwaterowania osiedliła się u polskiego gospodarza w G. Pracę przymusową potwierdzili świadkowie, natomiast brak dokumentów wynika z praktyki ich niszczenia przez Niemców oraz z faktu, że po wojnie matka skarżącego spaliła wszystkie dokumenty niemieckie uznając je za już niepotrzebne. Odpowiadając na skargę organ administracji publicznej orzekający w sprawie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom legalności, w kryteriach której odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej (art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269 ze zm.). Otóż w istotnych dla sprawy aspektach została ona wystarczająco wyjaśniona, a wydane przez organ rozstrzygnięcie nie budzi zastrzeżeń z punktu widzenia prawa materialnego. W szczególności organ wywiązał się właściwie z obowiązków zakreślonych w poprzednim wyroku z dnia 4 grudnia 2012 r. Wobec treści zebranego materiału nieaktualne niejako stały się przy tym problemy dowodowe zasygnalizowane w tamtym wyroku. Mianowicie prawidłowość w zakresie zastosowania prawa materialnego wynika wprost z twierdzeń samego skarżącego uzupełnionych przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, a nawet ostatecznie na rozprawie sądowej. Przyjmując ich prawdziwość można stanowczo podzielić pogląd organu, że sytuacja skarżącego nie kwalifikuje się pod hipotezę art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu. Przyłączając się do obecnie powszechnej linii orzecznictwa dopuszczającej możliwość nabycia prawa do przedmiotowego świadczenia przez dzieci, które zostały wysiedlone razem z rodzicami deportowanymi do pracy przymusowej, co zresztą wiążąco zostało wyrażone w poprzednim wyroku, należy jednak zaznaczyć, że ustalenie warunków życiowych w kontekście pojęcia represji musi być zindywidualizowane, a więc należy je odnieść do konkretnej osoby. W nawiązaniu do stanu faktycznego niniejszej sprawy oznacza to, że dla nabycia uprawnień skarżącego nie było wystarczające to, że jego ojciec został deportowany do pracy przymusowej (wersja zgodna z twierdzeniami skargi), lecz konieczne było jeszcze ustalenie, czy warunki pobytu samego skarżącego poza dotychczasowym miejscem zamieszkania charakteryzowały się tą szczególną opresyjnością akcentowaną w orzecznictwie na gruncie ustawy o świadczeniu przy definiowaniu pojęcia represji. Inaczej mówiąc zachodzą przypadki, gdy inaczej musi być kwalifikowana sytuacja osoby wykonującej pracę przymusową, która została rzeczywiście dotknięta ostrzejszymi dolegliwościami w stosunku do innych osób wykonujących prace na rzecz okupanta, a inaczej sytuacja jego członków rodziny, którzy co prawda razem z nim zostali przesiedleni, ale ich pobyt poza rodzinnymi stronami nie wiązał się z takimi drastycznymi uciążliwościami. W poprzednim wyroku Sąd zalecił właśnie wyjaśnienie warunków egzystencji samego skarżącego. Pomijając to, że na tą okoliczność skarżący nie zaoferował żadnych dowodów, co samo w sobie – przy barku dowodów mogących być uzyskanych z urzędu – mogło pociągnąć dla niego negatywne konsekwencje w świetle art. 80 kpa, należy przypomnieć, iż skarżący wyjaśnił, że przez cały okres pobytu w G. mieszkał z rodziną u polskiego gospodarza, który pozwolił im chować kozę, a w zamian za pomoc matki w gospodarstwie dostarczał im żywność. Matka nie podejmowała innej pracy i zajmowała się dziećmi. Na rozprawie skarżący oświadczył też, że w G. nie było żadnego posterunku policji, a zatem jego rodzina nie była poddana jakiemuś szczególnemu nadzorowi. Zważywszy na ówczesny wiek skarżącego nie można również mówić o jego wyrwaniu z dotychczasowego środowiska, gdyż w tym okresie życia tworzy je najbliższa rodzina, wśród której stale przebywał. Dlatego też bez względu na to, czy jego ojciec pracował w ramach zaostrzonego reżimu, czy też w ramach powszechnego obowiązku pracy, warunki życia skarżącego nie nosiły cech, którym można byłoby nadać miano represji z art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu w ujęciu reprezentowanym przez ugruntowane orzecznictwo. Tak więc nawet bazując na twierdzeniach samego skarżącego, opartych wyłącznie na relacji jego ojca (co przyznał na rozprawie), jego wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego nie miał podstaw w przepisach prawa materialnego i dlatego słusznie organ wydał decyzję odmowną. W tym stanie rzeczy z mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.