IV SA/Gl 950/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Protokolant Specjalista Agnieszka Janecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2017 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. nr [...]. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 1 ust. 3, art. 2pkt 2 i pkt 4, art. 4, art. 5, art. 13, art. 18, art. 21 oraz art. 27 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195) odmówił A. R. przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz I. R. od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ ten przywołał wpierw przepisy normujące zasady przyznawania świadczenia wychowawczego, a w szczególności odnoszące się do składu rodziny, a następnie stwierdził, że rodzina strony składa się z czterech osób, gdyż w jej skład nie wchodzi osoba pozostająca pod opieką opiekuna prawnego. Ponadto wskazano, że w przypadku rodziny przekroczone zostało kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C.. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podkreśliła, że jej rodzina składa się z pięciu osób trojga dzieci i małżonków, a w takim przypadku spełnia kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem odwołującej się do składu rodziny wliczyć należy syna I., który jest niepełnosprawny, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i z uwagi na wskazaną ułomność został ubezwłasnowolniony całkowicie o ona jest jego opiekunem prawnym. Na potwierdzenie własnego stanowiska wskazała, że kontaktowała się z Ministerstwem Rodziny oraz innymi ośrodkami i potwierdzano jej stanowisko, że rodzina składa się z pięciu osób. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji przywołało wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołało treść przepisów prawa normujących zasady przyznawania świadczenia wychowawczego. Następnie organ ten uznał, że ustalenia organu pierwszej instancji co do składu rodziny i wysokości dochodów są prawidłowe, a tym samym kwestionowane rozstrzygnięcie zasługuje na utrzymanie w mocy. W końcowej części uzasadnienia zaznaczono, że argumenty podniesione w odwołaniu nie mogą mieć wpływu na zmianę podjętego rozstrzygnięcia. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podkreśliła, że jej rodzina składa się z pięciu osób trojga dzieci i małżonków, a w takim przypadku spełnia kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem odwołującej się do składu rodziny wliczyć należy syna I., który jest niepełnosprawny, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i z uwagi na wskazaną ułomność został ubezwłasnowolniony całkowicie o ona jest jego opiekunem prawnym. W skardze tej podniosła, że w związku z chorobą syna ponosi znaczne wydatki na jego leczenie, które dodatkowo obciążają skromne środki, którymi dysponuje rodzina. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zaprezentowało w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2016 r., poz.1066) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. Nr 718 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W rozpoznawanej sprawie skarga musiała zostać uwzględniona z dwóch powodów, po pierwsze organy administracji w rozpoznawanej sprawie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 2 pkt 16 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195) oraz organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności postanowień art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie organy administracji odmówiły skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego z tego powodu, że przekroczone zostało kryterium dochodowe, gdyż do składu rodziny nie został wliczony I. R.. W tej sytuacji w pierwszej kolejności ustalić należy skład rodziny skarżącej, ponieważ w tym zakresie występuje rozbieżność stanowisk między skarżącą a organami wypowiadającymi się w sprawie. Stosownie do postanowień art. 2 pkt 16 pod pojęcie rodziny - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Podkreślić należy, że powyższa definicja ma charakter sztuczny i obowiązuje wyłącznie na gruncie wskazanej ustawy. W kontekście rozpoznawanej sprawy uwagę należy zwrócić na dwa elementy, otóż w definicji tej wskazuje się, że do składu rodziny zalicza się zamieszkujące wspólnie z rodzicami i pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, jednocześnie w przepisie tym stanowi się, że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego. Takie brzmienie przywołanego przepisu skłoniło organy administracji do uznania, że z uwagi na to, że A. R. jest opiekunem prawnym dla całkowicie ubezwłasnowolnionego I. R. to tym samym nie wchodzi on w skład tej rodziny. Wykładnia przyjęta w uzasadnieniu decyzji obu organów administracji odwołuje się do literalnego brzmienia części tego przepisu i w takim zakresie jest prawidłowa, jednakże poszczególne elementy tej definicji należy widzieć w szerszej perspektywie, a w szczególności w polu widzenia musi być całość analizowanej definicji jak również cel przyjętej regulacji. Definicja ta składa się z dwóch części. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny, a druga negatywny. W części pozytywnej wymienia się osoby i dzieci, które wchodzą w skład rodziny i w tej części definicji stanowi się, że do składu rodziny wlicza się dziecko do 25 roku życia o ile z nimi zamieszkuje i jest na utrzymaniu rodziców. W niniejszej sprawie nie budzi najmniejszej wątpliwości to, że I. R. zamieszkuje wspólnie z rodzicami i na etapie złożenia wniosku ma ukończone 22 lat. Zatem stosownie do przywołanego unormowania winien być zaliczony w skład rodziny skarżącej. Z kolei druga część przywołanej powyżej definicji ma charakter negatywny, a zatem określa sytuacje, kiedy dana osoba czy dziecko nie wchodzi w skład rodziny. W tej części definicji stanowi się, że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego. Zdaniem wypowiadających się w sprawie organów tego typu sytuacja występuje w rozpoznawanej sprawie, gdyż I. R. jest ubezwłasnowolniony całkowicie a jego opiekunem prawnym jest A. R., zatem zdaniem organów nie może być on wliczony do składu rodziny. Stanowiska organów wypowiadających się w tej sprawie nie można podzielić. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie przyjęta przez organy administracji publicznej wykładnia bierze pod uwagę jedynie element negatywny wskazanej definicji i nadaje mu priorytet, a tym samym organy pominęły część pierwszą tej definicji. Zdaniem Sądu fakt zamieszkiwania I. R. z rodziną skarżącej nie budzi najmniejszej wątpliwości i fakt ten nie jest kwestionowany przez wypowiadające się organy jak również i to, że pozostaje on na jej utrzymaniu. Z kolei w części definicji odnoszącej się do elementów negatywnych czyli wskazania osób, które nie wchodzą w skład rodziny stanowi się, że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego. Zdaniem składu orzekającego w tej sprawie unormowanie to należy interpretować w ten sposób, że jeżeli dziecko zostało ubezwłasnowolnione całkowicie i jego opiekunem prawnym nie są rodzice to takie dziecko nie wchodzi w skład danej rodziny, jeżeli natomiast dziecko pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy są równocześnie jego opiekunami prawnymi z uwagi na ubezwłasnowolnienie, to wówczas jest ono uwzględniane w składzie rodziny. Wykładnia przyjęta przez organy administracji odwołuje się wyłącznie do literalnego brzmienia tego przepisu, jednakże zdaniem składu orzekającego narusza ona zasadę równości wynikającą z postanowień art. 31 Konstytucji RP, jak również wyrażoną w niej w art. 2 zasadę demokratycznego państwa prawa. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że z perspektywy rodziny utrzymującej dziecko w wieku powyżej 18 roku życia jest z punktu widzenia wydatków ponoszonych przez tą rodzinę całkowicie obojętne to jaki jest status prawny dziecka, czyli czy jest ubezwłasnowolnione czy też nie, jeżeli jeden z rodziców jest opiekunem prawnym. Okoliczność ta ułatwia jedynie rodzicom podejmowanie pewnych czynności prawnych w zastępstwie ubezwłasnowolnionego dziecka. Inaczej sytuacja przedstawiałaby się wówczas, gdyby opiekunem dziecka była inna osoba niż rodzice, gdyż wówczas przywołany przepis, miałby zastosowanie. Zatem do składu rodziny nie wchodzi dziecko, którego opiekun prawny nie jest jego rodzicem. Wykładnia mających zastosowanie w sprawie przepisów nie może prowadzić do sytuacji, że nada się takiemu unormowaniu treść sprzeczną z zasadami równości i sprawiedliwości, a także z zasadą demokratycznego państwa prawa. Podkreślić należy, że w takiej sytuacji w jakiej znajduje się rodzina skarżącej to winna ona otrzymywać ze strony organów władzy publicznej wsparcie w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W konsekwencji uznać należy, że organy administracji obu instancji dopuściły się naruszenia postanowień art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dziecka, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wniesiona skarga musiała zostać uwzględniona także z innego powodu, otóż stosownie do postanowień art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Nadto organ odwoławczy stosownie do postanowień art. 15 przywołanego Kodeksu w ramach rozpoznawania odwołania obowiązany jest do ponownego rozpoznania sprawy i nie może ograniczać się wyłącznie do podzielenia argumentacji zaprezentowanej przez organ pierwszej instancji. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, jak również przywołał treść przepisów, które mają w sprawie zastosowanie, natomiast całkowicie pominął własne rozważania, zamieszczając w dwóch ostatnich akapitach stwierdzenia odwołujące się do ustaleń organu pierwszej instancji i nie podzielenia zarzutów sformułowanych w odwołaniu bez wskazania jakiejkolwiek argumentacji. Tak skonstruowane uzasadnienie nie odpowiada wymogom wynikającym z treści przywołanego art. 107 § 3 powyższego Kodeksu, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji kierując się wskazaniami zamieszczonymi w niniejszym wyroku, a w szczególności wykładnią art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dziecka podejmie stosowne rozstrzygnięcie. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.