IV SA/Gl 951/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2017 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby w Służbie Więziennej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w C. z dnia [...] r. nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w K. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w C. z dnia [...] r. w przedmiocie zwolnienia A.Ł. ze służby w służbie więziennej z powodu nieobecności w służbie spowodowanej chorobą, trwającej nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim od 21.05.2015 r. Choroba i zwolnienie lekarskie trwało do chwili zwolnienia ze służby i nie zostało przerwane. W dniu [...] r. dyrektor Zakładu Karnego w C. wydał decyzję zwalniającą wymienionego ze służby. W dniu 16.06.2016 r. wpłynęło do zakładu karnego orzeczenie Rejonowej Komisji Lekarskiej [...] z dnia [...] r. stwierdzające całkowitą niezdolność skarżącego do służby. Termin do wniesienia odwołania, przysługujący również dyrektorowi zakładu karnego, wynosił 14 dni od daty doręczenia. Następnie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, funkcjonariusza można zwolnić ze służby w przypadku nieobecności w służbie spowodowanej chorobą, trwającej nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Organ podniósł, że konstrukcja tego przepisu opiera się na uznaniu administracyjnym, a zatem organ podejmujący rozstrzygnięcie powinien rozważyć wszelkie okoliczności sprawy przemawiające za i przeciw rozstrzygnięciu, biorąc pod uwagę słuszny interes strony oraz interes społeczny (służby). Organ odwoławczy wskazał, że Dyrektor zakładu karnego w uzasadnieniu decyzji zwrócił uwagę na fakt pozostawania funkcjonariusza na nieprzerwanym zwolnieniu lekarskim od dnia 21.05.2015 r. Podkreślił, że zagwarantowany ustawą okres ochrony funkcjonariusza przed zwolnieniem ze służby skończył się w dniu 21.05.2016 r. Dodał, że pomimo odpowiednio wyprzedzonego kierowania na komisję lekarską, skarżący do upływu okresu ochronnego nie uzyskał prawomocnego orzeczenia lekarskiego o całkowitej niezdolności do służby, które skutkowałoby wygaśnięciem stosunku służbowego. Podniósł, że orzeczenia takiego nie uzyskał również do chwili wydania decyzji organu I instancji i pozostawał na zwolnieniu lekarskim nadal pobierając uposażenia o ponad 3 tygodnie dłużej niż gwarantowany okres ochronny. Organ odwoławczy wskazał, że świadczy to o dobrej woli dyrektora zakładu, przejawiającej się właśnie w uznaniu słusznego interesu strony tj. uznaniu prawa do uzyskania prawomocnego orzeczenia komisji lekarskiej i zwolnienia w tym trybie lub też powrotu do służby. Podkreślił, że ustanie stosunku służbowego w drodze jego wygaśnięcia z powodu prawomocnego orzeczenia komisji lekarskiej o całkowitej niezdolności do służby jest korzystniejsze dla funkcjonariusza niż zwolnienie z powodu 12 - miesięcznego okresu zaprzestania służby spowodowanego chorobą, gdyż w pierwszym przypadku nabywa się prawo do wypłacanego przez okres roku po zwolnieniu ze służby świadczenia rocznego w wysokości miesięcznego uposażenia, do czego nie nabywa się prawa w drugim przypadku. Organ odwoławczy podniósł, że stan "oczekiwania" na uzyskanie orzeczenia komisji lekarskiej, nie mógł utrzymywać się bezterminowo. Wskazał, że po 12-miesięcznym okresie zwolnienia lekarskiego, funkcjonariusz nadal otrzymuje uposażenie nie pełniąc służby, co odbywa się ze szkodą dla majątku Skarbu Państwa. Ponadto tak długa nieobecność, wpływa dezorganizująco na przebieg i organizację służby, powoduje narastające problemy w prawidłowym ustalaniu rozkładu czasu służby, udzielaniu należnych funkcjonariuszom dni wolnych, urlopów , powoduje wzrost liczby nadgodzin wynoszącej 9.919,5, co daje w przeliczeniu na jednego funkcjonariusza działu ochrony 127 godzin. Organ odwoławczy podkreślił, że interes służby przeważył i wydano decyzję o zwolnieniu skarżącego ze służby w trybie art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej. Ponadto organ podniósł, że nie podzielił poglądu o naruszeniu art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej poprzez jego niezastosowanie. Wskazał, że zgodnie z tym przepisem, stosunek służbowy funkcjonariusza wygasa w przypadku ostatecznego orzeczenia przez komisję lekarską całkowitej niezdolności do służby. Podniósł, że do dnia wydania decyzji o zwolnieniu, skarżący nie dostarczył, ani organ nie otrzymał, orzeczenia lekarskiego posiadającego cechę ostateczności czy prawomocności, a powołane przez stronę orzeczenie z 9.06.2016 r., nie było prawomocne do dnia wydania decyzji. W skardze wniesionej od powyższej decyzji skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, które w powiązaniu z naruszeniem przepisów o postępowaniu miało wpływ na wynik sprawy – tj. art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej poprzez wadliwe jego zastosowanie w sprawie skarżącego i w konsekwencji zwolnienie go ze służby, gdy tymczasem organ prowadził jednocześnie (równolegle) inne postępowanie administracyjne, wszczęte z urzędu w dniu 21 stycznia 2016 roku, mające, co do zasady, doprowadzić do sprawdzenia dalszej zdolności do pełnienia służby przez skarżącego, a które to postępowanie orzecznicze zakończyło się wydaniem wobec niego Orzeczenia Rejonowej Komisji Lekarskiej MSW w K. Nr [...] z dnia [...] r. Skarżący zarzucił również naruszenie przez organ art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej poprzez przekroczenie zasady uznania administracyjnego i w konsekwencji wadliwe jego zastosowanie, z jednoczesnym zaniechaniem właściwego i przekonującego uzasadnienia, dlaczego spośród dwóch różnych możliwości, organ wybrał najbardziej dotkliwą dla skarżącego w postaci zwolnienia go ze służby, gdy tymczasem równolegle prowadził postępowanie administracyjne, co do zasady mające doprowadzić do sprawdzenia dalszej zdolności skarżącego do pełnienia służby. Podkreślił, że w celu skorzystania z instytucji przewidzianej w powołanym przepisie, organ zobowiązany jest wykazać dlaczego, mając możliwość wyboru określonego rozstrzygnięcia sprawy, zdecydował się na zwolnienie funkcjonariusza ze służby. Ustalenia w tym zakresie powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, a przesłanki dokonanego wyboru powinny być należycie wyjaśnione w uzasadnieniu podjętej decyzji uznaniowej. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przez organ art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej w zw. z art. 136 oraz w zw. z art. 7,15 i 78 § 1 i następne kpa, poprzez jego niezastosowanie w sprawie pomimo, że w toku postępowania odwoławczego odwołujący wskazywał na fakt zaistnienia zmiany stanu faktycznego w sprawie oraz wnosił o przeprowadzenie dowodu z Orzeczenia Rejonowej Komisji Lekarskiej MSW w K. z dnia [...] r., które powinno zostać uwzględnione przez organ - jako dowód w rozumieniu art. 76 § 1 kpa i w konsekwencji doprowadzić organ do wydania rozstrzygnięcia w sprawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, poprzez uchylenie decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w C. z dnia [...] r. i umorzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia skarżącego ze służby na podstawie art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy. Skarżący podniósł również zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - tj: rażącego naruszenia art. 7-8 kpa w zw. z art. 77 § 1 i 78 § 1 kpa w zw. z art. 76 § 1 kpa oraz art. 136 kpa w zw. z art. 15 kpa poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób uchybiający podstawowym jego zasadom, które nakazywały wprost przeprowadzenie postępowania dowodowego uzupełniającego w wąskim zakresie, jak również uwzględnienia tych dowodów i faktów, którym organ nie zaprzeczał. Zarzucił również naruszenie przez organ art. 80 kpa w zw. z art. 7 kpa, tj. zasady praworządności i zasady dopuszczenia wszelkich dowodów, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia (równość dowodowa), a także zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez to, że w sprawie organy obu instancji pominęły - jako dowód w sprawie, dokument o randze urzędowej w rozumieniu art. 76 § 1 kpa, znany organom z urzędu, świadczący o uznaniu skarżącego za całkowicie niezdolnego do służby, pomimo tego, że z mocy ustawy wymagalne było rozpatrzenie wszelkich dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, również tych, które zostały złożone w toku postępowania odwoławczego, a także zobligowany był do oceny tego materiału dowodowego i odniesienia się do każdego z postawionych przez odwołującego zarzutów, czego organ drugiej instancji nie uczynił uchybiając tym samym w sposób istotny przepisom postępowania. W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu pierwszej instancji, W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i oświadczył, że orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. jest ostateczne. Pełnomocnik organu wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę. Podniósł, że toczyło się tylko jedno postępowanie administracyjne – w przedmiocie fakultatywnego zwolnienia, gdyż w przypadku zwolnienia obligatoryjnego nie wszczyna się postępowania administracyjnego ograniczając się do zastosowania się do wyników postępowania lekarskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania, a zatem skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzją, organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w C. z dnia [...] r. w przedmiocie zwolnienia skarżącego ze służby w Służbie Więziennej z powodu nieobecności spowodowanej chorobą, trwającej nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 96 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, (Dz.U. z 2016 r., poz. 713), według którego funkcjonariusza można zwolnić ze służby w przypadku nieobecności w służbie spowodowanej chorobą, trwającej nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Jak zatem podniósł organ odwoławczy, konstrukcja tego przepisu opiera się na uznaniu administracyjnym, polegającym na tym, że organ podejmujący rozstrzygnięcie powinien rozważyć wszelkie okoliczności sprawy przemawiające za i przeciw rozstrzygnięciu, biorąc pod uwagę słuszny interes strony oraz interes społeczny (służby). W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji podkreślenia wymagało, że organ nie uwzględnił istotnych okoliczności, jakie zostały ustalone w niniejszym postępowaniu, a dotyczy to wskazanego w decyzji tego organu faktu, że w dniu 16 czerwca 2016 r. wpłynęło do Zakładu Karnego w C. orzeczenie Rejonowej Komisji Lekarskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z dnia [...] r., według którego skarżący jest całkowicie niezdolny do służby. Okoliczność ta miała zaś podstawowe znaczenie z uwagi na to, że zgodnie z art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej, stosunek służbowy funkcjonariusza wygasa w przypadku ostatecznego orzeczenia przez komisję lekarską całkowitej niezdolności do służby. W związku z treścią tego przepisu, organ odwoławczy miał obowiązek ustalenia, czy wyżej wymienione orzeczenie lekarskie stało się ostateczne, bowiem w takiej sytuacji – wobec wygaśnięcia stosunku służbowego funkcjonariusza – bezprzedmiotowe było prowadzenie postępowania, które dotyczyło zwolnienia ze służby z powodu nieobecności spowodowanej chorobą. Nie ulega bowiem wątpliwości, że nie można orzekać o zwolnieniu ze służby, jeśli stosunek służbowy już wygasł. Z tych powodów podstawowe znaczenie w sprawie, miało stwierdzenie, czy przedmiotowe orzeczenie lekarskie stało się ostateczne. Organ odwoławczy pominął ustalenia w tym zakresie, co stanowiło istotne naruszenie wymienionych w skardze przepisów postępowania, tj. art. 7 i 8 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. Wobec stwierdzenia zatem, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., decyzję tę należało uchylić. Zgodnie z art. 135 P.p.s.a., uzasadnione było również uchylenie decyzji organu I instancji, który – jak trafnie wskazał organ odwoławczy - zobowiązany był rozważyć wszelkie okoliczności sprawy; przemawiające za i przeciw rozstrzygnięciu, biorąc pod uwagę również słuszny interes strony. Ponadto na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., Sąd orzekł o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącego kosztów postępowania, na które składały się koszty zastępstwa prawnego, określone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), przy uwzględnieniu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni, że stosunek służbowy funkcjonariusza Służby Więziennej wygasa w przypadku ostatecznego orzeczenia przez komisję lekarską jego całkowitej niezdolności do służby. Wobec tego, w razie ustalenia, że ta przesłanka wygaśnięcia stosunku służbowego wystąpiła, konieczne jest umorzenie postępowania w sprawie zwolnienia funkcjonariusza ze służby z powodu nieobecności spowodowanej chorobą, gdyż postępowanie takie staje się bezprzedmiotowe z datą, w której orzeczenie komisji lekarskiej stało się ostateczne. W związku z tym organ w ponownie przeprowadzonym postępowaniu ustali, w jakiej dacie orzeczenie komisji lekarskiej stwierdzające całkowitą niezdolność skarżącego do służby, stało się ostateczne (według informacji Przewodniczącej [...] Rejonowej Komisji Lekarskiej - k.70 akt sądowych - od orzeczenia z dnia [...] r. nie wpłynęło odwołanie żadnej ze stron, brak jednak wzmianki dotyczącej daty, w której orzeczenie stało się ostateczne).