IV SA/Gl 956/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2011 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1, art. 39 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz w oparciu o art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działająca z upoważnienia Prezydenta Miasta K. odmówiła przyznania H. K. zasiłku celowego na zakup żywności z uwzględnieniem diety cukrzycowej. W uzasadnieniu podniosła, iż w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że dochód wnioskującego nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Równocześnie przyznała, iż przedłożone w toku postępowania zaświadczenie lekarskie potwierdza fakt, że wymaga on stosowania diety cukrzycowej, to jest niskokalorycznej i niskosodowej oraz spożywania do 6 posiłków na dobę. Wywiodła jednak, że przyznanie świadczenia nie jest możliwe, gdyż wyżej wymieniony od poniedziałku do piątku korzysta nieodpłatnie z wyżywienia w Dziennym Domu Pomocy Społecznej (dodatkowo na okres weekendów otrzymuje prowiant), gdzie istnieje możliwość przygotowywania posiłków zgodnych z zaleceniami diety dla osób chorych na cukrzycę, po uprzednim przedstawieniu stosownego zaświadczenia o konieczności stosowania tej diety. Tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że strona nie złożyła takiego zaświadczenia we wspomnianej placówce i korzysta z wyżywienia przygotowywanego dla wszystkich podopiecznych. W tym miejscu organ pierwszej instancji zwrócił uwagę, że stosowanie diety cukrzycowej powoduje wprawdzie konieczność spożywania produktów niskokalorycznych i niskosodowych, jednak nie zwiększa kosztów związanych z wyżywieniem. Dodatkowo podkreślił, że wnioskujący ma możliwość zaspokojenia zgłoszonej potrzeby przy wykorzystaniu własnych środków pieniężnych, jako że w [...] r. otrzymał nadpłatę zasiłku stałego należnego za okres od [...] r. do [...]r., w kwocie [...]zł. H. K. nie zgodził się z wyżej opisaną decyzją i w dniu [...]r. złożył od niej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wywodząc, iż rozstrzygnięcia podejmowane w jego sprawach wydawane są "hurtowo bez rozpatrywania". Powołał się przy tym na trudną sytuację materialną podkreślając, że nie jest w stanie pokryć kosztów wyżywienia i to nawet takiego, które nie uwzględnia wskazań wynikających z konieczności stosowania diety. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy akt wydany w pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał i omówił treść przepisów art. 2 ust.1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust 1 oraz art. 39 ustawy o pomocy społecznej akcentując, iż w świetle tych unormowań, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Chodzi tu o potrzeby elementarne, konieczne do egzystencji godnej człowieka. Przyznawanie wsparcia w formie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, a wyznacznikami w tym zakresie są - z jednej strony - sytuacja materialna osoby ubiegającej się o wsparcie i cel, na który zasiłek ma być przyznany, a z drugiej - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W tym miejscu Kolegium wskazało, że w wyniku aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonej w dniu [...]r. ustalono, iż H. K. gospodaruje samotnie, zajmuje mieszkanie komunalne składające się z jednego pokoju z kuchnią i jest osobą przewlekle chorą z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, zaś jego dochód to kwota [...] zł, na którą składa się zasiłek stały w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w rozmiarze [...]zł. Z analizy budżetu domowego wynika natomiast, że ponoszone przezeń miesięczne wydatki na żywność, środki czystości, leki, czynsz, energię elektryczną, gaz i opłaty za telefon wynoszą łącznie [...]zł. Kolegium zwróciło uwagę, że wnioskujący systematycznie korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przed przyznaniem mu zasiłku stałego otrzymywał pomoc w formie zasiłków celowych na kwoty około [...]zł w skali miesiąca oraz dodatkowo nieodpłatne całodzienne usługi z wyżywieniem w Dziennym Domu Pomocy Społecznej przez pięć dni w tygodniu. Organ pierwszej instancji przyznaje mu więc pomoc w miarę posiadanych możliwości finansowych, a nawet ponad poziom wynikający z polityki świadczeń. W tym miejscu organ drugiej instancji podkreślił, że pomoc społeczna nie jest zobowiązana do zaspokajania wszystkich potrzeb strony, nawet tych, w ocenie samej strony niezbędnych. Wskazał przy tym na fakt, iż H. K., z jednej strony deklaruje i to już od kilkunastu lat, ciężką sytuację finansową, natomiast z drugiej, jego postępowanie wskazuje na marnotrawstwo posiadanych zasobów finansowych, co potwierdzają paragony fiskalne na dokonywane w lutym, marcu i kwietniu [...] r. zakupy, np. skarpet za kwotę [...]zł, prześcieradła z gumką za kwotę [...]zł, pościeli z mikrowłókna za kwotę [...]zł, parasola automatycznego za kwotę [...]zł, poduszki pierzowo - puchowej za kwotę [...]zł, pidżamy za kwotę [...]zł, coca-coli, pizzy, dwóch kurtek, czterech par półbutów męskich za łączną kwotę [...] zł, torby trekingowej na ramię za kwotę [...]zł, misek do miksowania za kwotę [...]zł, patelni ze stali nierdzewnej sztuk dwie za kwotę [...]zł, posypywaczek ze stali, dwóch dzbanków żaroodpornych, talerzy, desek do krojenia, salaterek i wielu innych rzeczy. Zdaniem Kolegium sposób gospodarowania przez stronę posiadanymi zasobami pieniężnymi uznać należy za wysoce nierozsądny. W sytuacji bowiem osoby korzystającej systematycznie z pomocy społecznej dokonywanie tego typu zakupów nie jest absolutnie adekwatne, ani do potrzeb, ani tym bardziej do wysokości posiadanego dochodu i przekracza w wielu przypadkach standard życia osoby pracującej, która utrzymuje się samodzielnie, bez pomocy państwa. W tym kontekście organ odwoławczy zaakcentował, że pomoc społeczna nie służy podnoszeniu standardu życia, ale ma umożliwić przeżycie na poziomie minimum socjalnego. Dodał przy tym, że otrzymując nadpłatę zasiłku stałego, strona powinna mieć świadomość, że pieniądze te mają jej wystarczyć na dłuższy okres czasu, na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, a nie na dokonywanie zakupu luksusowych produktów i to w nadmiernej ilości, jak dwie patelnie, czy dwa dzbanki żaroodporne przy jednoosobowym gospodarstwie domowym. Niezależnie od powyższego Kolegium wywiodło, że strona ma możliwość skorzystania z nieodpłatnego wyżywienia uwzględniającego wskazania wynikające z diety cukrzycowej, o ile tylko przedłoży stosowne zaświadczenie lekarskie potwierdzające taką konieczność oraz zawierające zalecenia, którym dieta ta powinna odpowiadać. Skoro zatem H. K. tego nie uczynił i korzysta z wyżywienia dostępnego dla wszystkich podopiecznych Dziennego Domu Pomocy Społecznej, to zgłoszona przezeń potrzeba nie może zostać uznana za uzasadnioną. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach H. K. dał wyraz swojemu niezadowoleniu z treści rozstrzygnięcia organu odwoławczego podnosząc, iż jest ono niezgodne z obowiązującym prawem i oparto je na nieodpowiadających prawdzie ustaleniach faktycznych. Podkreślił przy tym, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. nie udziela mu pomocy adekwatnej do jego potrzeb i nie umożliwia mu godnego egzystowania, pomimo to, iż jest osobą ubogą i uskarża się na zły stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i powtarzając argumentację, na którą powołało się w uzasadnieniu swojej decyzji wywiodło, że nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Następnie, to jest na rozprawie przeprowadzonej w dniu [...]r. pełnomocnik ustanowiony dla skarżącego w ramach przyznanego prawa pomocy, adwokat L. G.-L. złożyła do Sądu pismo procesowe datowane na [...]r., w treści którego oświadczyła, iż podtrzymuje skargę H. K. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wskazała bowiem na naruszenie art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i brak uwzględnienia zarówno interesu społecznego jak i słusznego interesu strony, a także na kolizję z art. 3 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej. W tym zakresie wywiodła, że orzekające w sprawie organy nie uwzględniły relacji pomiędzy dochodem skarżącego a znacznie przekraczającą ten dochód kwotą obciążających go kosztów utrzymania oraz nie wzięły pod uwagę, że otrzymana przezeń jednorazowo kwota nadpłaty z tytułu zasiłku stałego została w znacznej części przeznaczona na spłatę zaciągniętych przezeń pożyczek. Pełnomocnik strony dodała, że zgodnie z zaleceniami diety cukrzycowej H. K. powinien spożywać 6 posiłków na dobę, podczas gdy Dzienny Dom Pomocy Społecznej zapewnia mu jedynie 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, iż rozstrzygnięcie stanowiące jej przedmiot nie narusza obowiązującego prawa. Przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), przewidują różne formy i rodzaje świadczeń udzielanych przez gminy osobom i rodzinom takiej pomocy oczekującym. W świetle art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 tej regulacji, zasadniczym celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych uprawnionych, przy równoczesnym umożliwieniu przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których uprawnione osoby i rodziny nie są w stanie pokonać przy użyciu własnych uprawnień, zasobów i możliwości, a także zapobieganie takim sytuacjom poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem, jak również umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednym ze świadczeń określonych w przywołanej ustawie jest zasiłek celowy. Jak wynika z art. 39 ust. 1 i 2 cytowanej regulacji, również ta forma pomocy przyznawana jest na realizację niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Trzeba tu podkreślić, że zgodnie z art. 3 ust. 3 przywołanej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom między innymi z powodu ich ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności czy ciężkiej choroby. W sprawie jest poza sporem, że skarżący spełnia kryterium dochodowe, od którego uzależnione jest przyznanie zasiłku celowego mając przy tym orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Organy obydwu instancji, odmawiając przyznania mu żądanego świadczenia nie przekroczyły jednak granic uznania administracyjnego. W toku postępowania ustaliły bowiem, że pobiera on zasiłek stały i dodatek mieszkaniowy, a nadto - przed przyznaniem zasiłku stałego - korzystał z regularnego, częstego i relatywnie znacznego wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej otrzymując pomoc w formie zasiłków celowych na niezbędne wydatki czy dofinansowanie do bieżących potrzeb i korzystając bezpłatnie z usług Dziennego Domu Pomocy Społecznej. W tym stanie rzeczy uprawnionym było twierdzenie, że wsparcie udzielane skarżącemu jest odpowiednie do jego sytuacji i zabezpiecza niezbędne potrzeby bytowe, a z drugiej strony uwzględnia możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. Przyczyną podjętego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia dotyczącego zasiłku na wskazany we wniosku cel było stanowisko, zgodnie z którym przyznanie pomocy pieniężnej na zakup żywności z uwzględnieniem diety cukrzycowej nie odpowiadałoby celom pomocy społecznej. Jakkolwiek bowiem w sprawie jest poza sporem, że skarżący ze względu na stan zdrowia wymaga stosowania takiej diety, to jednak może otrzymać wyżywienie odpowiednie do wskazań zdrowotnych w Dziennym Domu Pomocy Społecznej. Równocześnie Kolegium wywiodło, iż strona jest w stanie sfinansować tą potrzebę z wykorzystaniem własnych środków pieniężnych. Zdaniem Sądu, konkluzja taka jest zasadna. Orzekające w sprawie organy wskazały możliwość zaspokojenia wnioskowanej potrzeby poprzez otrzymanie nieodpłatnego wyżywienia czyniącego zadość stosownym wskazaniom dietetycznym we wspomnianej wyżej placówce, pod warunkiem przedłożenia odpowiedniego zaświadczenia lekarskiego, czego jednak skarżący - bez podania racjonalnych powodów - dotychczas nie uczynił spożywając posiłki dostępne dla ogółu beneficjentów. Także stanowisko o możliwości zaspokojenia spornej potrzeby przy wykorzystaniu środków pieniężnych posiadanych przez skarżącego należy uznać za trafne. Oparto je bowiem na analizie zachowania skarżącego w ostatnim okresie, nacechowanego brakiem umiarkowania w gospodarowaniu pieniędzmi, przejawiającym się w dokonywaniu zakupów towarów luksusowych (okoliczność znajduje potwierdzenie w dołączonych do akt sprawy paragonach). Przytoczona przez organ odwoławczy argumentacja spełnia wymogi określone w art. 107 §3 K.p.a., wskazując fakty oraz dowody, na których oparto rozstrzygnięcie. Należy dodać, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego (art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.), przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, są obowiązane zgodnie z zasadą art. 7 K.p.a., załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Nie jest więc tak, że każda osoba spełniająca formalne warunki do przyznania pomocy społecznej musi tę pomoc uzyskać w żądanej wysokości i na każdy cel. Organy pomocy społecznej dysponujące określoną pulą środków finansowych powinny bowiem rozeznać potrzeby osób ubiegających się o wsparcie. W tym kontekście, zarzuty wyrażone w skardze jak również zawarte w piśmie procesowym złożonym przez pełnomocnika strony na rozprawie nie mogły odnieść skutku. Kwestionując wydaną sprawie decyzję H. K. podnosił, iż została ona oparta na "rozmijających się z prawdą" ustaleniach faktycznych wywodząc przy tym, że "z powodu ubóstwa i nie osiągania poziomu wegetacji grozi mu śmierć głodowa". Argumentacja ta pozostaje jednak w sprzeczności z okolicznościami faktycznymi, które znajdują jednoznaczne potwierdzenie w aktach sprawy. Z jednej strony bowiem skarżący powołuje się na wyjątkowo trudną sytuację materialną, a wręcz na skrajne ubóstwo i podnosi, że nie stać go nawet na wyżywienie, które nie uwzględnia wskazań wynikających z konieczności stosowania diety, zaś z drugiej bez uzasadnionej przyczyny nie wykorzystuje możliwości uzyskania bezpłatnego wyżywienia według tej diety w Dziennym Domu Pomocy Społecznej. W rezultacie należy podnieść, że organy obydwu instancji dokonały prawidłowej oceny potrzeby zgłoszonej przez stronę i uwzględniwszy zaprezentowane wyżej ustalenia faktyczne, trafnie przyjęły, że przyznanie H. K. wsparcia pieniężnego na jej zaspokojenie nie korespondowałoby z celem pomocy społecznej zdefiniowanym w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. Zważywszy powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżony akt nie narusza prawa w stopniu mogącym uzasadniać jego uchylenie i dlatego działając na podstawie art. 132 oraz w oparciu o art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.