IV SA/Gl 958/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2017 r. sprawy ze skargi A. M. i L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta K. odmówił Ł.M. świadczenia wychowawczego na dziecko – T.M. oraz umorzył postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – M.M. Wskazał, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 2.465,73 zł (na czerwiec 2016 r.) natomiast 2.564,23 zł (od lipca 2016 r.), a zatem przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 800 zł. Podkreślił, że przy obliczaniu wysokości dochodu na czerwiec 2016 r. uwzględnił: dochód Ł.M. za 2014 rok w kwocie 100.740,85 zł, dochód A.M. za 2014 rok w kwocie 129.268,18 zł, dochód utracony Ł.M. w kwocie 5.694,21 zł, dochód utracony A.M. w kwocie 4.009,34 zł i dochód uzyskany Ł.M. w kwocie 399,05 zł. Jednocześnie wyjaśnił, iż przy obliczaniu wysokości dochodu od lipca 2016 r. uwzględnił: dochód Ł.M. za 2014 rok (100.740,85 zł), dochód A.M. za 2014 rok (129.268,18 zł), dochód utracony Ł.M. (5.694,21 zł), dochód utracony A.M. (4.009,34 zł), dochód uzyskany Ł.M. (399,05 zł) i dochód uzyskany A.M. (394,01 zł). Organ poinformował także, że powodem umorzenia postępowania w części dotyczącej świadczeń na dziecko – M.M. było wydanie w przedmiotowej sprawie decyzji z dnia [...]r. W piśmie z dnia 11 sierpnia 2016 r. Ł.M. i A.M. wnieśli odwołanie od powyższej decyzji, kwestionując prawidłowość wyliczenia ich dochodu, a w szczególności domagając się uwzględnienia jako dochodu utraconego przyznanych z ZUS świadczeń z ubezpieczenia chorobowego i macierzyńskich. Jednocześnie stwierdzili, że wszystkie dochody jakie uzyskali w 2014 roku są dochodami utraconymi oraz dodali, iż obecnie dysponują wyłącznie dochodami w postaci: 394,01 zł z tytułu zatrudnienia A.M. od 2 maja 2016 r. w A Sp. z o.o. w K., 399,05 zł z tytułu zatrudnienia Ł.M. od 1 sierpnia 2015 r. w B w C. oraz 2.196,00 zł z tytułu wynajmu nieruchomości od stycznia 2015 r., a zatem łączne miesięczne dochody rodziny wynoszą 2.989,06 zł, czyli w przeliczeniu na osobę w rodzinie miesięczny dochód wynosi 747,27 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko – T.M. W uzasadnieniu organ odwoławczy przede wszystkim wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Następnie organ podniósł, że Ł.M. w roku 2014 uzyskał dochód w kwocie 37.887,31 zł i 93.515,28 zł, czyli łącznie 131.182,59 zł, jednakże kwota 93.515,28 zł, po pomniejszeniu o podatek i obowiązkowe składki na ubezpieczenie, została uznana za dochód utracony. Jednocześnie organ wskazał, że Ł.M. nie udokumentował źródła uzyskania dochodu w wysokości 37.667,31 zł. Ponadto wyjaśnił, że dochód A.M. osiągnięty w 2014 r. w kwocie 159.816,12 zł składał się z dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej (61.738,82 zł) i z tytułu wypłaconych przez ZUS zasiłków chorobowych i macierzyńskich (93.077,30 zł), jednakże i ten dochód, pomniejszony o podatek i składki na ubezpieczenie, został uznany za utracony. Wobec tego organ stwierdził, że skarżącym pozostał jeszcze dochód w kwocie 37.667,31 zł, który został pomniejszony o należny podatek i wyniósł 32.410,31 zł. Podkreślił również, że wyżej wymieniony dochód nie jest dochodem utraconym a podzielony na 12 miesięcy daje miesięczny dochód rodziny w kwocie 2.700,86 zł. Następnie organ wyjaśnił, iż do wyżej wymienionej kwoty doliczono dochód uzyskiwany przez Ł.M. z tytułu zatrudnienia w B w C. w kwocie 399,05 zł miesięcznie, a zatem miesięczny dochód rodziny wyniósł 3.099,91 zł. Jednocześnie organ odwoławczy ustalił, że skarżący uzyskują także dochód z tytułu wynajmu nieruchomości w wysokości 1.326,75 zł i również tą kwotę doliczył do dochodu ich rodziny i otrzymał kwotę 4.426,66 zł. Ponadto uwzględnił dochód A.M. z tytułu zatrudnienia w A Sp. z o.o. w K. w kwocie 394,01 zł miesięcznie. Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że miesięczny dochód rodziny wyniósł 4.820,67 zł, czyli w przeliczeniu na osobę 1.205,17 zł a zatem przekroczył kwotę 800 zł uprawniającą do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Ł.M. i A.M. wnieśli o ponowne przeliczenie ich dochodu, przy uwzględnieniu utraty dochodu w kwocie 37.667,31 zł i o zmianę decyzji z dnia [...]r. oraz o przyznanie świadczenia wychowawczego od 1 kwietnia 2016 r. W uzasadnieniu wskazali, że dochód w wysokości 37.667,31 zł został uzyskany w 2014 roku z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Następnie podnieśli, że powyższy dochód jest dochodem utraconym, bowiem nie wystąpił już w kolejnych latach i obecnie też nie występuje. Jednocześnie podkreślili, że powodem, dla którego nie złożyli wcześniej dokumentów dotyczących tego dochodu, było błędne pouczenie pracowników MOPS w K. Ponadto ponownie wskazali, iż wszystkie dochody jakie uzyskali w 2014 roku były dochodami utraconymi. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Dodał, że w interesie strony ubiegającej się o świadczenie, którego przyznanie uzależnione jest od wysokości dochodu, jest dostarczenie wszystkich dowodów potwierdzających utratę i uzyskanie tego dochodu. Podniósł także, iż skarżący zarówno na etapie postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy nie składali pełnych informacji w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie, w wyniku rozpoznania wniosku Ł.M., organ I instancji odmówił przyznania mu prawa do świadczenia wychowawczego na T.M., wskazując w uzasadnieniu, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekroczył kryterium ustawowe, tj. 800 zł. Jednocześnie należy wskazać, że odwołanie od tej decyzji wniósł - nie tylko Ł.M. ale również jego żona – A.M. Natomiast organ odwoławczy, po rozpoznaniu tego odwołania, wydał zaskarżoną decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na T.M. Podkreślenia zatem wymagało, że warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 28 ustawy w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23). Ponadto art. 4 ust. 2 ustawy stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a zarazem ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka. Wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze (art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy). Wobec tego należy podkreślić, że wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko może złożyć tylko jeden z wyżej wymienionych podmiotów. Tym samym skoro wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na T.M. złożył jego ojciec – Ł.M., to tylko on był uprawniony do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...]r., odmawiającej mu przyznania tego świadczenia. W związku z powyższym rozpoznanie przez organ odwoławczy odwołania wniesionego również przez jego żonę – A.M. stanowiło działanie nieprawidłowe i naruszało przepisy postępowania, bowiem nie była ona stroną postępowania administracyjnego i zarazem nie posiadała interesu prawnego. W tym miejscu należy wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przeważa pogląd, zgodnie z którym interes prawny strony można wyprowadzić tylko z przepisów prawa materialnego. Oznacza to, że podmiot, dla którego z przepisów tego prawa nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania, czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć . O tym więc, czy jest się stroną danego postępowania administracyjnego, nie decyduje przekonanie danego podmiotu, ale okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes tego podmiotu jako "interes prawny". Obecnie, po nowelizacji k.p.a. i dodaniu do niego art. 61a, jeżeli podanie o wszczęcie postępowania nie pochodzi od strony, wtedy organ administracji w drodze postanowienia, na które służy zażalenie, odmawia wszczęcia postępowania. Tak więc zobligowany jest on zbadać treść żądania podmiotu wnoszącego podanie jeszcze przed wszczęciem postępowania, a w przypadku gdy podaniem tym jest odwołanie - przed merytorycznym jego rozpatrzeniem ustalić, czy dotyczy ono interesu prawnego wnoszącego podanie. Jeżeli podmiot ten w sposób oczywisty nie dysponuje tym interesem i posiada wyłącznie interes faktyczny, wtedy zgodnie z tym przepisem organ powinien w drodze postanowienia, na które służy zażalenie, odmówić wszczęcia postępowania. W odniesieniu zaś do żądania wszczęcia postępowania odwoławczego w postaci wniesienia odwołania organ odwoławczy powinien stwierdzić jego niedopuszczalność na podstawie art. 61a w zw. z art. 134 k.p.a. Stanowisko takie zaprezentowano m.in. w wyroku NSA z 5 lutego 2016 r., II OSK 1406/14. Ponadto podkreślenia wymagało, że organ odwoławczy pominął ustalenia dotyczące źródła uzyskania w 2014 r. przez Ł.M. dochodu w wysokości 37.667,31 zł. Dysponując w tym zakresie wyłącznie informacją z systemu informatycznego Ministerstwa Finansów, organ nie wezwał skarżącego o przedłożenie stosownego dokumentu (źródło uzyskania przez stronę tych środków zostało wskazane dopiero na etapie skargi poprzez dołączenie do niej informacji PIT - C). Podsumowując - rozpoznanie przez Kolegium odwołania wniesionego przez osobę, do której nie była skierowana decyzja organu pierwszej instancji, stanowiło naruszenie wyżej wymienionych przepisów postępowania. Ponadto przy rozpoznaniu sprawy doszło do uchybienia art. 7 i 77 § 1 K.p.a. poprzez pominięcie ustaleń w zakresie istotnych okoliczności sprawy. Wobec tego wskazać należało, że w związku z istotnym naruszeniem przez organ odwoławczy przepisów postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.