IV SA/Gl 960/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1, art. 39 oraz art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił przyznania H. K. świadczenia w postaci zasiłku celowego na zakup telefonu komórkowego. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, iż dochód strony nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz zachodzi okoliczność z art. 7 tej ustawy. W ocenie organu przyznanie świadczenia nie jest możliwe, gdyż zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zdaniem organu wnioskowana potrzeba nie stanowi niezbędnej potrzeby w rozumieniu powołanego art. 3 ust. 1, a tym samym nie stanowi celu pomocy społecznej. Stanowisko organ oparł na ustaleniu, że strona posiada telefon komórkowy. Ponadto nadmieniono, że posiadanie telefonu komórkowego z funkcją dyktafonu, nie stanowi potrzeby niezbędnej w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Odwołaniem złożonym od kilkunastu decyzji odmownych H. K. zaskarżył również i powyższą decyzję, nie precyzując przeciwko niej zarzutów. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Jak podniesiono w uzasadnieniu, w trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] ustalono, iż H. K. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zajmuje jednopokojowe mieszkanie z zasobów komunalnych gminy. Jest osobą z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Dochód strony wynosi 476,96 zł, na co składa się zasiłek stały w wysokości 258,30 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 218,66 zł. Z analizy budżetu domowego wynika, że miesięczne wydatki wnioskodawcy na żywność, środki czystości, leki, czynsz, energię elektryczną, gaz i opłaty za telefon wynoszą łącznie 1148,13 zł. Kolegium wskazało, że w myśl art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ odwoławczy przywołał regulację art. 2 ust. 1 tej ustawy zaznaczając, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości. Kolegium wskazało również, że przepisy ustawy o pomocy społecznej uzasadniają przyznanie zasiłku celowego w związku z koniecznością zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 ustawy). Przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, a zależy od możliwości danego ośrodka i potrzeb strony. Organ odwoławczy zauważył, że strona systematycznie korzysta ze świadczeń pieniężnych MOPS w formie zasiłków celowych, przed otrzymaniem zasiłku stałego otrzymywała pomoc w formie zasiłków celowych na kwoty w skali miesiąca ok. 1.000 zł. Nadto strona otrzymuje nieodpłatne całodzienne usługi z wyżywieniem przez pięć dni w tygodniu. Stwierdził, że organ I instancji przyznaje stronie pomoc w miarę posiadanych możliwości finansowych, a nawet poza polityką świadczeń na jej niezbędne potrzeby. Podkreślił jednocześnie, że pomoc społeczna nie jest zobowiązana do zaspokajania wszystkich potrzeb strony, nawet tych, w ocenie samej strony niezbędnych. Kolegium zwróciło uwagę na fakt, iż H. K. z jednej strony deklaruje i to już od kilkunastu lat, ciężką sytuację finansową, natomiast z drugiej strony jego postępowanie wskazuje na marnotrawstwo posiadanych zasobów finansowych, co potwierdzają paragony fiskalne na dokonywane w lutym, marcu i kwietniu 2010r. zakupy, np. skarpet za kwotę 24,99 zł, prześcieradła z gumką za kwotę 49,99 zł, pościeli z mikrowłókna za kwotę 89,99 zł, parasola automatycznego za kwotę 39,99 zł, poduszki pierzowo - puchowej za kwotę 79,99 zł, pidżamy za kwotę 69,99 zł, coca-coli, pizzy, dwóch kurtek, czterech par półbutów męskich za łączną kwotę 580 zł, torby trekingowej na ramię za kwotę 39,99 zł, misek do miksowania za kwotę 59,99 zł, patelni ze stali nierdzewnej sztuk dwie za kwotę 149,98 zł, posypywaczek ze stali, dwóch dzbanków żaroodpornych, talerzy, desek do krojenia, salaterek i wielu innych rzeczy. W ocenie Kolegium w sytuacji osoby korzystającej systematycznie z pomocy społecznej dokonywanie tego typu zakupów nie jest absolutnie adekwatne, ani do potrzeb, ani tym bardziej do wysokości posiadanego dochodu i przekracza w wielu przypadkach standard życia osoby pracującej, która utrzymuje się samodzielnie, bez pomocy państwa. Nadto Kolegium wskazało, że otrzymując nadpłatę zasiłku stałego, strona powinna mieć świadomość, że pieniądze te mają jej wystarczyć na dłuższy okres czasu, na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, a nie na dokonywanie zakupu luksusowych produktów i to w nadmiernej ilości, jak dwie patelnie, czy dwa dzbanki żaroodporne przy jednoosobowym gospodarstwie domowym. W ocenie organu drugiej instancji wielokrotnie osoby pracujące i otrzymujące za swoją pracę stosowne wynagrodzenie nie mogą sobie pozwolić na tego typu luksusowe artykuły. Niezależnie od powyższego organ drugiej instancji stwierdził, że z uwagi na to, iż H. K. posiada telefon komórkowy, wnioskowana potrzeba nie może zostać zaliczona do potrzeb uzasadnionych, a tym samym nie stanowi celu pomocy społecznej. W tej sytuacji Kolegium nie stwierdziło naruszenia granic uznania administracyjnego i nie znalazło podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, obejmującej 21 decyzji Kolegium, H. K. nie podniósł zarzutów kierowanych wprost wobec kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wskazał w niej na bezczynność i zaniechanie ze strony władz MOPS. W jego ocenie, podejmowane decyzje są niezgodne z obowiązującym prawem, rozmijają się z prawdą oraz cechuje je brak racjonalności. Akcentował zły stan zdrowia jak również ubóstwo zagrażające mu śmiercią. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i powtarzając argumentację, na którą powołało się w uzasadnieniu swojej decyzji wywiodło, że nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. W piśmie procesowym z dnia [...] sporządzonym przez pełnomocnika ustanowionego dla skarżącego z urzędu poniesiono zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 k.p.a. polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, jak i zaniechaniu kierowania się słusznym interesem skarżącego. Wskazano, że według skarżącego telefon komórkowy jest mu niezbędny, gdyż jest osobą samotnie gospodarującą, cierpi na wiele chorób, które wymagają leczenia, nie posiada w zasadzie środków, a kwota 258,30 zł musi mu wystarczyć na wszystkie wydatki za wyjątkiem zapłaty za mieszkanie, w tym na dojazd do przychodni, choć mógłby się rejestrować telefonicznie. Zaznaczono, że organ nie uzasadnił, na jakiej podstawie uznał, że telefon skarżącego jest sprawny, skoro skarżący twierdzi odmiennie. Ponadto funkcja dyktafonu byłaby wskazana ale nie była ona podstawą przedmiotowego wniosku, co MOPS podniósł do rangi pierwszoplanowej, by uzasadnić swoje stanowisko. Podkreślono, że zarzut niewłaściwego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy jest w pełni zasadny i rodzi w odczuciu skarżącego uzasadnione poczucie potraktowania jego sprawy w sposób pobieżny z naruszeniem prawa tylko z uwagi na wielkość odwołań, jakie złożył do organów. Pobieżność ta przejawia się ponadto w ogólnych stwierdzeniach nie popartych żadnymi dowodami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art.134 § 1 ww. ustawy, sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). Ustawa ta przewiduje różne formy i rodzaje świadczeń udzielanych przez gminy osobom i rodzinom takiej pomocy oczekującym. Jednym z nich jest zasiłek celowy, o który ubiegał się skarżący. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że skarżący spełnia określone w art. 8 ust. 1 oraz w art. 7 ustawy o pomocy społecznej warunki, od których uzależnione jest przyznanie zasiłku celowego. Zgodnie z art. 39 tej ustawy zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wskazany katalog potrzeb, które mogą być zaspokojone posiada charakter otwarty i zadaniem organu jest w każdym przypadku w sposób indywidualny ocenić, czy potrzeba taka mieści się w celach i możliwościach pomocy społecznej. Stosownie bowiem do regulacji zawartej w art. 3 ust. 4 wskazanej ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Jednakowoż, co wymaga podkreślenia istota zasiłku celowego jest zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Dlatego też organy orzekające w sprawie obowiązane są ustalić czy zaspokojenie zgłoszonej potrzeby, jest w świetle sytuacji życiowej wnioskodawcy rzeczywiście niezbędne. Organ powinien więc wydając decyzję ocenić całokształt sytuacji osobistej i majątkowej strony, mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb. Dopiero po ustaleniu, że występuje niezbędna potrzeba, która nie może być zaspokojona, w tym w ramach własnych możliwości i z posiadanych środków, czyli wnioskowana pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Tymczasem stanowisko organów obu instancji nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń. Materiał dowodowy sprawy pozwala bowiem uznać, że zgłaszana potrzeba nie ma charakteru niezbędnej potrzeby bytowej. Skarżący posiada telefon komórkowy, zaś w toku postępowania nie wykazał, aby był on niesprawny. Z treści wywiadu środowiskowego wynika, że składając wniosek o zasiłek celowy na zakup nowego telefonu komórkowego z funkcją dyktafonu skarżący argumentował, że telefon, który ma czasami nie łączy połączeń, a wiadomości sms przychodzą w niepełnej treści. Powyższe nie przemawia zatem za przyjęciem, że z telefonu tego skarżący nie może korzystać. Przyjdzie jednocześnie zwrócić uwagę, iż stan zdrowia skarżącego nie wskazuje, że jest on osobą, która ma ograniczone możliwości poruszania się, bądź która wymaga szczególnej opieki. Skarżący korzysta z całodziennego pobytu w placówce opieki społecznej, zamieszkuje w aglomeracji miejskiej, w budynku wielorodzinnym, co pozwala na uznanie, że skarżący ma możliwości korzystania z placówek służby zdrowia, komunikowania się z innymi osobami oraz uzyskania pomocy, o ile teoretycznie taka konieczność zaistniałaby. Jednocześnie podkreślić należy, że skarżący otrzymuje pomoc w formie zasiłków celowych, pobiera zasiłek stały i dodatek mieszkaniowy oraz korzysta bezpłatnie z usług Dziennego Domu Pomocy Społecznej. Ponadto - przed przyznaniem zasiłku stałego - korzystał z regularnego, częstego i relatywnie znacznego wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej w formie zasiłków celowych na niezbędne wydatki czy dofinansowanie do bieżących potrzeb. W tym stanie rzeczy uprawnionym jest twierdzenie, że wsparcie udzielane skarżącemu jest odpowiednie do jego sytuacji i zabezpiecza niezbędne potrzeby bytowe, a z drugiej strony uwzględnia możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. W tych okolicznościach Sąd podzielił stanowisko organów rozpatrujących sprawę, iż zgłaszana potrzeba nie ma charakteru niezbędnej potrzeby bytowej. Stwierdzić dodatkowo należy, że zasada ogólna zawarta w art. 7 k.p.a., nakazująca uwzględniać w postępowaniu administracyjnym interes społeczny i słuszny interes obywateli, ma na celu przede wszystkim wyważanie interesu publicznego i interesu indywidualnego przy podejmowaniu rozstrzygnięć przez organy administracji publicznej. Nie zakłada ona dominacji żadnego z tych interesów. W orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie prawa administracyjnego przyjmuje się, iż wskazana zasada nakazuje respektowanie interesu indywidualnego do granic jego kolizji z interesem publicznym. Ustalenie treści interesu publicznego w konkretnej sprawie administracyjnej wiązać się będzie z celami regulacji prawnej stanowiącej materialnoprawną podstawę dla rozstrzygnięcia takiej sprawy. Wobec tego dla ustalania tego, co leży w interesie publicznym w przypadku podejmowania decyzji w sprawie przyznania zasiłku celowego należy sięgnąć do przywołanych wyżej norm określających cele pomocy społecznej zawartych w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jak również do art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy. Nie jest więc tak, że każda osoba spełniająca warunki do przyznania pomocy społecznej tę pomoc musi uzyskać w żądanej wysokości i na każdy cel. Środki w ramach pomocy społecznej organy administracji zobowiązane są rozdzielać zgodnie z przyjętą polityką świadczeń, pozwalającą na zaspokojenie większej grupy potrzebujących. Pomoc społeczna jest zobligowana (a także uprawniona) wkraczać wtedy, gdy brak zaspokojenia zgłoszonej potrzeby pozbawiłby wnioskującego o pomoc możliwości egzystencji godnej człowieka. Można już tylko zauważyć, że skoro strona jest w stanie nabywać różnego rodzaju drogie towary i to w nadmiernej do własnych potrzeb ilości, na co wskazują fakty oraz dowody wskazane przez organ odwoławczy, to trudno uznać, aby nie mogła samodzielnie nabyć telefonu komórkowego bez dodatkowych funkcji. Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania. W ocenie Sądu w sprawie nie nastąpiło także naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego. Okoliczności przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji świadczą o rozważeniu całokształtu okoliczności sprawy. Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.